حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ اللَّيْثِيُّ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُمَا أَنَّ النَّاسَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ " هَلْ تُمَارُونَ فِي الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ لَيْسَ دُونَهُ سَحَابٌ ". قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَهَلْ تُمَارُونَ فِي الشَّمْسِ لَيْسَ دُونَهَا سَحَابٌ ". قَالُوا لاَ. قَالَ " فَإِنَّكُمْ تَرَوْنَهُ كَذَلِكَ، يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، فَيَقُولُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ شَيْئًا فَلْيَتَّبِعْ. فَمِنْهُمْ مَنْ يَتَّبِعُ الشَّمْسَ، وَمِنْهُمْ مَنْ يَتَّبِعُ الْقَمَرَ وَمِنْهُمْ مَنْ يَتَّبِعُ الطَّوَاغِيتَ، وَتَبْقَى هَذِهِ الأُمَّةُ فِيهَا مُنَافِقُوهَا، فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ فَيَقُولُونَ هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا، فَإِذَا جَاءَ رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ. فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ. فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا. فَيَدْعُوهُمْ فَيُضْرَبُ الصِّرَاطُ بَيْنَ ظَهْرَانَىْ جَهَنَّمَ، فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ يَجُوزُ مِنَ الرُّسُلِ بِأُمَّتِهِ، وَلاَ يَتَكَلَّمُ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ إِلاَّ الرُّسُلُ، وَكَلاَمُ الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ. وَفِي جَهَنَّمَ كَلاَلِيبُ مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، هَلْ رَأَيْتُمْ شَوْكَ السَّعْدَانِ ". قَالُوا نَعَمْ. قَالَ " فَإِنَّهَا مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَعْلَمُ قَدْرَ عِظَمِهَا إِلاَّ اللَّهُ، تَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ، فَمِنْهُمْ مَنْ يُوبَقُ بِعَمَلِهِ، وَمِنْهُمْ مَنْ يُخَرْدَلُ ثُمَّ يَنْجُو، حَتَّى إِذَا أَرَادَ اللَّهُ رَحْمَةَ مَنْ أَرَادَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، أَمَرَ اللَّهُ الْمَلاَئِكَةَ أَنْ يُخْرِجُوا مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ، فَيُخْرِجُونَهُمْ وَيَعْرِفُونَهُمْ بِآثَارِ السُّجُودِ، وَحَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ أَثَرَ السُّجُودِ فَيَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ، فَكُلُّ ابْنِ آدَمَ تَأْكُلُهُ النَّارُ إِلاَّ أَثَرَ السُّجُودِ، فَيَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ قَدِ امْتَحَشُوا، فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءُ الْحَيَاةِ، فَيَنْبُتُونَ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، ثُمَّ يَفْرُغُ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ، وَيَبْقَى رَجُلٌ بَيْنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ، وَهْوَ آخِرُ أَهْلِ النَّارِ دُخُولاً الْجَنَّةَ، مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ قِبَلَ النَّارِ فَيَقُولُ يَا رَبِّ اصْرِفْ وَجْهِي عَنِ النَّارِ، قَدْ قَشَبَنِي رِيحُهَا، وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا. فَيَقُولُ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ فُعِلَ ذَلِكَ بِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَ ذَلِكَ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ. فَيُعْطِي اللَّهَ مَا يَشَاءُ مِنْ عَهْدٍ وَمِيثَاقٍ، فَيَصْرِفُ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ، فَإِذَا أَقْبَلَ بِهِ عَلَى الْجَنَّةِ رَأَى بَهْجَتَهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ، ثُمَّ قَالَ يَا رَبِّ قَدِّمْنِي عِنْدَ باب الْجَنَّةِ. فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَلَيْسَ قَدْ أَعْطَيْتَ الْعُهُودَ وَالْمَوَاثِيقَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنْتَ سَأَلْتَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ لاَ أَكُونُ أَشْقَى خَلْقِكَ. فَيَقُولُ فَمَا عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَهُ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُ غَيْرَ ذَلِكَ. فَيُعْطِي رَبَّهُ مَا شَاءَ مِنْ عَهْدٍ وَمِيثَاقٍ، فَيُقَدِّمُهُ إِلَى باب الْجَنَّةِ، فَإِذَا بَلَغَ بَابَهَا، فَرَأَى زَهْرَتَهَا وَمَا فِيهَا مِنَ النَّضْرَةِ وَالسُّرُورِ، فَيَسْكُتُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ، فَيَقُولُ يَا رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ. فَيَقُولُ اللَّهُ وَيْحَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ، أَلَيْسَ قَدْ أَعْطَيْتَ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ الَّذِي أُعْطِيتَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ لاَ تَجْعَلْنِي أَشْقَى خَلْقِكَ. فَيَضْحَكُ اللَّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ مِنْهُ، ثُمَّ يَأْذَنُ لَهُ فِي دُخُولِ الْجَنَّةِ فَيَقُولُ تَمَنَّ. فَيَتَمَنَّى حَتَّى إِذَا انْقَطَعَتْ أُمْنِيَّتُهُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ تَمَنَّ كَذَا وَكَذَا. أَقْبَلَ يُذَكِّرُهُ رَبُّهُ، حَتَّى إِذَا انْتَهَتْ بِهِ الأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى لَكَ ذَلِكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ". قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ لأَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنهما ـ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَالَ اللَّهُ لَكَ ذَلِكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ ". قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ لَمْ أَحْفَظْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ قَوْلَهُ " لَكَ ذَلِكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ". قَالَ أَبُو سَعِيدٍ إِنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ " ذَلِكَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ ".
Абул-Ямон бизга айтди: Шуъайб бизга хабар берди, Зуҳрийдан: Саъид ибн Мусайяб ва Ато ибн Язид Лайсий менга хабар бердилар: Абу Ҳурайра уларга хабар берди: Одамлар: ‹Ё Расулуллаҳ, биз қиёмат куни Роббимизни кўрамизми?› дедилар. У зот: «Тўлин ой кечаси, олдида булут бўлмаган ойни кўришда тортишасизми (шубҳаланасизми)?» дедилар. Улар: ‹Йўқ, ё Расулуллаҳ›, дедилар. У зот: «Олдида булут бўлмаган қуёшни кўришда тортишасизми?» дедилар. Улар: ‹Йўқ›, дедилар. У зот: «Албатта сиз Уни шундай (тўсиқсиз) кўрасиз. Қиёмат куни одамлар тўпланади, сўнг (Аллаҳ): ‹Ким бирор нарсага ибодат қилган бўлса, унга эргашсин› дейди. Улардан баъзилари қуёшга, баъзилари ойга, баъзилари тоғутларга эргашади. Бу уммат — ичида мунофиқлари билан — қолади. Уларга Аллаҳ келиб: ‹Мен Роббингизман› дейди. Улар: ‹Бу бизнинг жойимиз, токи Роббимиз бизга келгунча› дейдилар. Роббимиз келса, биз Уни таниймиз. Аллаҳ уларга келиб: ‹Мен Роббингизман› дейди. Улар: ‹Сен Роббимизсан› дейдилар. У уларни чақиради, жаҳаннам устига сирот (кўприк) тортилади. Мен расуллардан уммати билан биринчи бўлиб (сиротдан) ўтувчи бўламан. Ўша куни расуллардан бошқа ҳеч ким гапирмайди, расулларнинг ўша кундаги сўзи: ‹Аллаҳим, саломат қил, саломат қил›. Жаҳаннамда саъдон тикани каби илмоқлар бор. Саъдон тиканини кўрганмисиз?» дедилар. Улар: ‹Ҳа›, дедилар. У зот: «Албатта у саъдон тикани кабидир, фақат унинг катталиги миқдорини Аллаҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. У одамларни амаллари (гуноҳи) сабабли илиб олади. Улардан баъзиси амали (гуноҳи) сабабли ҳалок бўлади, баъзиси парчаланади, сўнг нажот топади. Токи Аллаҳ дўзах аҳлидан Ўзи истаган кишига раҳм қилишни истаганида, Аллаҳ малоикаларга — Аллаҳга ибодат қилган кишиларни чиқаришни — буюради. Улар уларни чиқарадилар ва уларни сажда изларидан танийдилар. Аллаҳ дўзахга сажда изини еб юборишни ҳаром қилган. Улар дўзахдан чиқадилар. Ҳар бир одам фарзандини дўзах еб юборади, фақат сажда изидан бошқа. Улар дўзахдан куйган ҳолда чиқадилар, уларнинг устига ҳаёт суви қуйилади, улар — сел олиб келган нарсадаги уруғ ўсгандек — ўсадилар. Сўнг Аллаҳ бандалар орасини ҳукм қилишдан бўшайди. Жаннат билан дўзах орасида бир киши қолади, у — жаннатга энг охирги кирувчи дўзах аҳлидан, юзи дўзах томонига қараган ҳолда. У: ‹Эй Роббим, юзимни дўзахдан бургин, унинг иси мени қийнади, унинг олови мени куйдирди› дейди. (Аллаҳ): ‹Сенга бу (сўралган нарса) қилинса, бошқа нарса сўрамасмикинсан?› дейди. У: ‹Йўқ, иззатингга қасамки› дейди. У Аллаҳга Ўзи истаган аҳд ва паймонларни беради. Аллаҳ унинг юзини дўзахдан буради. Уни жаннатга қаратганида, унинг гўзаллигини кўриб, Аллаҳ хоҳлаганча жим туради, сўнг: ‹Эй Роббим, мени жаннат эшигига яқинлаштир› дейди. Аллаҳ унга: ‹Сен аҳд ва паймонлар бермадингми, сўраганнининг бошқасини сўрамасликка?› дейди. У: ‹Эй Роббим, мен махлуқларинг ичида энг бахтсизи бўлмай (қолай)› дейди. (Аллаҳ): ‹Сенга бу (сўралган) берилса, бошқасини сўрамасмикинсан?› дейди. У: ‹Йўқ, иззатинга қасамки, бундан бошқасини сўрамайман› дейди. У Роббига Ўзи истаган аҳд ва паймонларни беради. (Аллаҳ) уни жаннат эшигига яқинлаштиради. Унинг эшигига етиб, унинг чиройини ва ундаги юз равшанлик ва хурсандликни кўрганида, Аллаҳ хоҳлаганча жим туради, сўнг: ‹Эй Роббим, мени жаннатга киритгин› дейди. Аллаҳ: ‹Вой сенга, эй одам фарзанди, сен нақадар аҳдини бузувчисан! Сен аҳд ва паймон бермадингми, берилган нарсанинг бошқасини сўрамасликка?› дейди. У: ‹Эй Роббим, мени махлуқларинг ичида энг бахтсизи қилмагин› дейди. Аллаҳ азза ва жалла ундан кулади, сўнг унга жаннатга киришга рухсат беради ва: ‹Тила› дейди. У тилайди, ҳатто тилаги тугаганида, Аллаҳ азза ва жалла: ‹Анавини тила, манавини тила› дейди. Роббиси унга (тилакларини) эслатиб туради. Ҳатто тилаклар тугаганида, Аллаҳ таоло: ‹Сенга у (тилаганинг) ва у билан бирга шунинг мисли (бордир)› дейди». Абу Саъид Худрий Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳумага: ‹Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Аллаҳ сенга у ва шунга ўхшаш ўн бараварини беради, деди›, деди›, деди. Абу Ҳурайра: ‹Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ‹Сенга у ва у билан бирга шунинг мисли› деган сўзларидан бошқасини ёдламадим›, деди. Абу Саъид: ‹Мен у зотни: ‹У сенга ва шунга ўхшаш ўн баравари (бор)› деганини эшитдим›, деди.