حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا شُرَيْحُ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مَيْمُونٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَ عَنْ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ صَدِيقًا لأُمَيَّةَ بْنِ خَلَفٍ، وَكَانَ أُمَيَّةُ إِذَا مَرَّ بِالْمَدِينَةِ نَزَلَ عَلَى سَعْدٍ، وَكَانَ سَعْدٌ إِذَا مَرَّ بِمَكَّةَ نَزَلَ عَلَى أُمَيَّةَ، فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ انْطَلَقَ سَعْدٌ مُعْتَمِرًا، فَنَزَلَ عَلَى أُمَيَّةَ بِمَكَّةَ، فَقَالَ لأُمَيَّةَ انْظُرْ لِي سَاعَةَ خَلْوَةٍ لَعَلِّي أَنْ أَطُوفَ بِالْبَيْتِ. فَخَرَجَ بِهِ قَرِيبًا مِنْ نِصْفِ النَّهَارِ فَلَقِيَهُمَا أَبُو جَهْلٍ فَقَالَ يَا أَبَا صَفْوَانَ، مَنْ هَذَا مَعَكَ فَقَالَ هَذَا سَعْدٌ. فَقَالَ لَهُ أَبُو جَهْلٍ أَلاَ أَرَاكَ تَطُوفُ بِمَكَّةَ آمِنًا، وَقَدْ أَوَيْتُمُ الصُّبَاةَ، وَزَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ تَنْصُرُونَهُمْ وَتُعِينُونَهُمْ، أَمَا وَاللَّهِ لَوْلاَ أَنَّكَ مَعَ أَبِي صَفْوَانَ مَا رَجَعْتَ إِلَى أَهْلِكَ سَالِمًا. فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ وَرَفَعَ صَوْتَهُ عَلَيْهِ أَمَا وَاللَّهِ لَئِنْ مَنَعْتَنِي هَذَا لأَمْنَعَنَّكَ مَا هُوَ أَشَدُّ عَلَيْكَ مِنْهُ طَرِيقَكَ عَلَى الْمَدِينَةِ. فَقَالَ لَهُ أُمَيَّةُ لاَ تَرْفَعْ صَوْتَكَ يَا سَعْدُ عَلَى أَبِي الْحَكَمِ سَيِّدِ أَهْلِ الْوَادِي. فَقَالَ سَعْدٌ دَعْنَا عَنْكَ يَا أُمَيَّةُ، فَوَاللَّهِ لَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ إِنَّهُمْ قَاتِلُوكَ. قَالَ بِمَكَّةَ قَالَ لاَ أَدْرِي. فَفَزِعَ لِذَلِكَ أُمَيَّةُ فَزَعًا شَدِيدًا، فَلَمَّا رَجَعَ أُمَيَّةُ إِلَى أَهْلِهِ قَالَ يَا أُمَّ صَفْوَانَ، أَلَمْ تَرَىْ مَا قَالَ لِي سَعْدٌ قَالَتْ وَمَا قَالَ لَكَ قَالَ زَعَمَ أَنَّ مُحَمَّدًا أَخْبَرَهُمْ أَنَّهُمْ قَاتِلِيَّ، فَقُلْتُ لَهُ بِمَكَّةَ قَالَ لاَ أَدْرِي. فَقَالَ أُمَيَّةُ وَاللَّهِ لاَ أَخْرُجُ مِنْ مَكَّةَ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمَ بَدْرٍ اسْتَنْفَرَ أَبُو جَهْلٍ النَّاسَ قَالَ أَدْرِكُوا عِيرَكُمْ. فَكَرِهَ أُمَيَّةُ أَنْ يَخْرُجَ، فَأَتَاهُ أَبُو جَهْلٍ فَقَالَ يَا أَبَا صَفْوَانَ، إِنَّكَ مَتَى مَا يَرَاكَ النَّاسُ قَدْ تَخَلَّفْتَ وَأَنْتَ سَيِّدُ أَهْلِ الْوَادِي تَخَلَّفُوا مَعَكَ، فَلَمْ يَزَلْ بِهِ أَبُو جَهْلٍ حَتَّى قَالَ أَمَّا إِذْ غَلَبْتَنِي، فَوَاللَّهِ لأَشْتَرِيَنَّ أَجْوَدَ بَعِيرٍ بِمَكَّةَ ثُمَّ قَالَ أُمَيَّةُ يَا أُمَّ صَفْوَانَ جَهِّزِينِي. فَقَالَتْ لَهُ يَا أَبَا صَفْوَانَ وَقَدْ نَسِيتَ مَا قَالَ لَكَ أَخُوكَ الْيَثْرِبِيُّ قَالَ لاَ، مَا أُرِيدُ أَنْ أَجُوزَ مَعَهُمْ إِلاَّ قَرِيبًا. فَلَمَّا خَرَجَ أُمَيَّةُ أَخَذَ لاَ يَنْزِلُ مَنْزِلاً إِلاَّ عَقَلَ بَعِيرَهُ، فَلَمْ يَزَلْ بِذَلِكَ حَتَّى قَتَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِبَدْرٍ.
Аҳмад ибн Усмон менга айтди, Шурайҳ ибн Маслама бизга айтди, Иброҳим ибн Юсуф бизга айтди, отасидан, Абу Исъҳоқдан, у деди: Амр ибн Маймун менга айтди: У Абдуллаҳ ибн Масъуд розияллаҳу анҳуни — Саъд ибн Муоздан ҳикоя қилиб — эшитди, у (Саъд) деди: У (Саъд) Умайя ибн Халафга дўст (содиқ) эди, Умайя Мадинадан ўтса, Саъднинг (уйига) тушар, Саъд Маккадан ўтса, Умайянинг (уйига) тушар эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Мадинага келганида, Саъд умра қилувчи ҳолда (Маккага) кетди ва Маккада Умайянинг (уйига) тушди. У Умайяга: «Менга бир хилват (бўш) соатни (вақтни) қара, шояд мен Байтни тавоф қилсам», деди. У (Умайя) уни кундузнин яримга яқинида (чиқариб) олиб чиқди. Улар иккисига Абу Жаҳл учради ва: «Эй Абу Сафвон, сен билан бирга бўлган бу ким?», деди. У: «Бу Саъд», деди. Абу Жаҳл унга: «Сени Маккада омон-эсон тавоф қилаётган ҳолда кўраяпманми?! Ҳолбуки сизлар дийндан чиққанларни (сабоийларни) паноҳ бердинглар ва сизлар уларга ёрдам берамиз, уларга кўмаклашамиз деб даъво қилдинглар. Огоҳ бўл! Аллаҳга қасам, агар сен Абу Сафвон билан бирга бўлмаганингда, ўз аҳлинга омон-эсон қайтмас эдинг», деди. Саъд унга — овозини унин устида кўтариб — : «Огоҳ бўл! Аллаҳга қасам, агар сен мени мана бундан (тавофдан) тўссанг, мен албатта сени — сен учун ундан кўра оғирроқ нарсадан — Мадинадаги йўлингдан тўсаман», деди. Умайя унга: «Эй Саъд, овозингни Абул-Ҳакам (Абу Жаҳл)нинг — водий аҳлининг саййиди — устида кўтарма», деди. Саъд: «Бизни қўй (қутқар), эй Умайя; Аллаҳга қасам, мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни: ‹Албатта улар сени ўлдириб қўяди› деганини эшитдим», деди. (Умайя): «Маккадами?», деди. (Саъд): «Билмайман», деди. Умайя бунинг сабабли қаттиқ қўрқди. Умайя ўз аҳлига қайтганида: «Эй Умму Сафвон, Саъд менга нима деганини кўрмадингми?», деди. У: «Сенга нима деди?», деди. У: «Муҳаммад уларга мени ўлдириб қўйишларини хабар берганини даъво қилди; мен унга: ‹Маккадами?› дедим, у: ‹Билмайман› деди», деди. Умайя: «Аллаҳга қасам, мен Маккадан чиқмайман», деди. Бадр куни бўлганида, Абу Жаҳл одамларни (жангга) чақирди ва: «Карвонингизга етиб олинглар», деди. Умайя чиқишни ёқтирмади. Абу Жаҳл унин олдига келди ва: «Эй Абу Сафвон, агар одамлар сени — сен водий аҳлининг саййиди бўла туриб — ортда қолган ҳолда кўрса, улар ҳам сен билан ортда қоладилар», деди. Абу Жаҳл унга (қайта-қайта гапириб) тураверди, токи у: «Модомики, сен мени енгдинг, Аллаҳга қасам, мен албатта Маккадаги энг яхши туяни сотиб оламан», деди. Сўнг Умайя: «Эй Умму Сафвон, мени (йўлга) тайёрла», деди. У унга: «Эй Абу Сафвон, Ясриблик биродаринг сенга нима деганини унутдингми?», деди. У: «Йўқ, мен улар билан фақат яқин (жойгача) ўтишни истайман», деди. Умайя чиқганида, ҳеч бир манзилга тушмас эдики, илло туясини (қочмаслиги учун) боғлар эди. У шу (қўрқув) билан давом этди, токи Аллаҳ азза ва жалла уни Бадрда ўлдирди.