وَقَالَ أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا ذُكِرَ مِنْ شَأْنِي الَّذِي ذُكِرَ وَمَا عَلِمْتُ بِهِ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيَّ خَطِيبًا، فَتَشَهَّدَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ أَشِيرُوا عَلَىَّ فِي أُنَاسٍ أَبَنُوا أَهْلِي، وَايْمُ اللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي مِنْ سُوءٍ، وَأَبَنُوهُمْ بِمَنْ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ مِنْ سُوءٍ قَطُّ، وَلاَ يَدْخُلُ بَيْتِي قَطُّ إِلاَّ وَأَنَا حَاضِرٌ، وَلاَ غِبْتُ فِي سَفَرٍ إِلاَّ غَابَ مَعِي ". فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ فَقَالَ ائْذَنْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ نَضْرِبَ أَعْنَاقَهُمْ، وَقَامَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي الْخَزْرَجِ، وَكَانَتْ أُمُّ حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ مِنْ رَهْطِ ذَلِكَ الرَّجُلِ، فَقَالَ كَذَبْتَ، أَمَا وَاللَّهِ، أَنْ لَوْ كَانُوا مِنَ الأَوْسِ مَا أَحْبَبْتَ أَنْ تُضْرَبَ أَعْنَاقُهُمْ. حَتَّى كَادَ أَنْ يَكُونَ بَيْنَ الأَوْسِ وَالْخَزْرَجِ شَرٌّ فِي الْمَسْجِدِ، وَمَا عَلِمْتُ فَلَمَّا كَانَ مَسَاءُ ذَلِكَ الْيَوْمِ خَرَجْتُ لِبَعْضِ حَاجَتِي وَمَعِي أُمُّ مِسْطَحٍ. فَعَثَرَتْ وَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ. فَقُلْتُ أَىْ أُمِّ تَسُبِّينَ ابْنَكِ وَسَكَتَتْ ثُمَّ عَثَرَتِ الثَّانِيَةَ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ، فَقُلْتُ لَهَا تَسُبِّينَ ابْنَكِ ثُمَّ عَثَرَتِ الثَّالِثَةَ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ. فَانْتَهَرْتُهَا، فَقَالَتْ وَاللَّهِ مَا أَسُبُّهُ إِلاَّ فِيكِ. فَقُلْتُ فِي أَىِّ شَأْنِي قَالَتْ فَبَقَرَتْ لِي الْحَدِيثَ فَقُلْتُ وَقَدْ كَانَ هَذَا قَالَتْ نَعَمْ وَاللَّهِ، فَرَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي كَأَنَّ الَّذِي خَرَجْتُ لَهُ لاَ أَجِدُ مِنْهُ قَلِيلاً وَلاَ كَثِيرًا، وَوُعِكْتُ فَقُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسِلْنِي إِلَى بَيْتِ أَبِي. فَأَرْسَلَ مَعِي الْغُلاَمَ، فَدَخَلْتُ الدَّارَ فَوَجَدْتُ أُمَّ رُومَانَ فِي السُّفْلِ وَأَبَا بَكْرٍ فَوْقَ الْبَيْتِ يَقْرَأُ. فَقَالَتْ أُمِّي مَا جَاءَ بِكِ يَا بُنَيَّةُ فَأَخْبَرْتُهَا وَذَكَرْتُ لَهَا الْحَدِيثَ، وَإِذَا هُوَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهَا مِثْلَ مَا بَلَغَ مِنِّي، فَقَالَتْ يَا بُنَيَّةُ خَفِّضِي عَلَيْكِ الشَّأْنَ، فَإِنَّهُ وَاللَّهِ، لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ حَسْنَاءُ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا، لَهَا ضَرَائِرُ، إِلاَّ حَسَدْنَهَا وَقِيلَ فِيهَا. وَإِذَا هُوَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهَا مَا بَلَغَ مِنِّي، قُلْتُ وَقَدْ عَلِمَ بِهِ أَبِي قَالَتْ نَعَمْ. قُلْتُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ نَعَمْ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاسْتَعْبَرْتُ وَبَكَيْتُ، فَسَمِعَ أَبُو بَكْرٍ صَوْتِي وَهْوَ فَوْقَ الْبَيْتِ يَقْرَأُ، فَنَزَلَ فَقَالَ لأُمِّي مَا شَأْنُهَا قَالَتْ بَلَغَهَا الَّذِي ذُكِرَ مِنْ شَأْنِهَا. فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ، قَالَ أَقْسَمْتُ عَلَيْكِ أَىْ بُنَيَّةُ إِلاَّ رَجَعْتِ إِلَى بَيْتِكِ، فَرَجَعْتُ وَلَقَدْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْتِي، فَسَأَلَ عَنِّي خَادِمَتِي فَقَالَتْ لاَ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا عَيْبًا إِلاَّ أَنَّهَا كَانَتْ تَرْقُدُ حَتَّى تَدْخُلَ الشَّاةُ فَتَأْكُلَ خَمِيرَهَا أَوْ عَجِينَهَا. وَانْتَهَرَهَا بَعْضُ أَصْحَابِهِ فَقَالَ اصْدُقِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَسْقَطُوا لَهَا بِهِ فَقَالَتْ سُبْحَانَ اللَّهِ، وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا إِلاَّ مَا يَعْلَمُ الصَّائِغُ عَلَى تِبْرِ الذَّهَبِ الأَحْمَرِ. وَبَلَغَ الأَمْرُ إِلَى ذَلِكَ الرَّجُلِ الَّذِي قِيلَ لَهُ، فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَشَفْتُ كَنَفَ أُنْثَى قَطُّ. قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُتِلَ شَهِيدًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ. قَالَتْ وَأَصْبَحَ أَبَوَاىَ عِنْدِي، فَلَمْ يَزَالاَ حَتَّى دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ صَلَّى الْعَصْرَ، ثُمَّ دَخَلَ وَقَدِ اكْتَنَفَنِي أَبَوَاىَ عَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي، فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ يَا عَائِشَةُ، إِنْ كُنْتِ قَارَفْتِ سُوءًا أَوْ ظَلَمْتِ، فَتُوبِي إِلَى اللَّهِ، فَإِنَّ اللَّهَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ مِنْ عِبَادِهِ ". قَالَتْ وَقَدْ جَاءَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَهْىَ جَالِسَةٌ بِالْبَابِ فَقُلْتُ أَلاَ تَسْتَحِي مِنْ هَذِهِ الْمَرْأَةِ أَنْ تَذْكُرَ شَيْئًا. فَوَعَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَالْتَفَتُّ إِلَى أَبِي فَقُلْتُ أَجِبْهُ. قَالَ فَمَاذَا أَقُولُ فَالْتَفَتُّ إِلَى أُمِّي فَقُلْتُ أَجِيبِيهِ. فَقَالَتْ أَقُولُ مَاذَا فَلَمَّا لَمْ يُجِيبَاهُ تَشَهَّدْتُ فَحَمِدْتُ اللَّهَ وَأَثْنَيْتُ عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قُلْتُ أَمَّا بَعْدُ فَوَاللَّهِ لَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي لَمْ أَفْعَلْ. وَاللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَشْهَدُ إِنِّي لَصَادِقَةٌ، مَا ذَاكَ بِنَافِعِي عِنْدَكُمْ، لَقَدْ تَكَلَّمْتُمْ بِهِ وَأُشْرِبَتْهُ قُلُوبُكُمْ، وَإِنْ قُلْتُ إِنِّي فَعَلْتُ. وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي لَمْ أَفْعَلْ، لَتَقُولُنَّ قَدْ بَاءَتْ بِهِ عَلَى نَفْسِهَا، وَإِنِّي وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلاً ـ وَالْتَمَسْتُ اسْمَ يَعْقُوبَ فَلَمْ أَقْدِرْ عَلَيْهِ ـ إِلاَّ أَبَا يُوسُفَ حِينَ قَالَ {فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ} وَأُنْزِلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ سَاعَتِهِ فَسَكَتْنَا، فَرُفِعَ عَنْهُ وَإِنِّي لأَتَبَيَّنُ السُّرُورَ فِي وَجْهِهِ وَهْوَ يَمْسَحُ جَبِينَهُ وَيَقُولُ " أَبْشِرِي يَا عَائِشَةُ، فَقَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ بَرَاءَتَكِ ". قَالَتْ وَكُنْتُ أَشَدَّ مَا كُنْتُ غَضَبًا فَقَالَ لِي أَبَوَاىَ قُومِي إِلَيْهِ. فَقُلْتُ وَاللَّهِ لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ، وَلاَ أَحْمَدُهُ وَلاَ أَحْمَدُكُمَا، وَلَكِنْ أَحْمَدُ اللَّهَ الَّذِي أَنْزَلَ بَرَاءَتِي، لَقَدْ سَمِعْتُمُوهُ، فَمَا أَنْكَرْتُمُوهُ وَلاَ غَيَّرْتُمُوهُ، وَكَانَتْ عَائِشَةُ تَقُولُ أَمَّا زَيْنَبُ ابْنَةُ جَحْشٍ فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِدِينِهَا، فَلَمْ تَقُلْ إِلاَّ خَيْرًا، وَأَمَّا أُخْتُهَا حَمْنَةُ فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ، وَكَانَ الَّذِي يَتَكَلَّمُ فِيهِ مِسْطَحٌ وَحَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ وَالْمُنَافِقُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ، وَهْوَ الَّذِي كَانَ يَسْتَوْشِيهِ وَيَجْمَعُهُ، وَهْوَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ هُوَ وَحَمْنَةُ قَالَتْ فَحَلَفَ أَبُو بَكْرٍ أَنْ لاَ يَنْفَعَ مِسْطَحًا بِنَافِعَةٍ أَبَدًا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ} إِلَى آخِرِ الآيَةِ يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ vوَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ} ـ يَعْنِي مِسْطَحًا ـ إِلَى قَوْلِهِ {أَلاَ تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ} حَتَّى قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى وَاللَّهِ يَا رَبَّنَا إِنَّا لَنُحِبُّ أَنْ تَغْفِرَ لَنَا، وَعَادَ لَهُ بِمَا كَانَ يَصْنَعُ.
Абу Усома Ҳишом ибн Урвадан айтди, деди: Менга отам Оишадан хабар берди, у айтди: Менинг ишимдан айтилган нарса айтилганида — мен у ҳақда билмас эдим — Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам мен ҳақимда хатиб бўлиб турди, ташаҳҳуд айтди, Аллаҳга лойиқ ҳамд ва сано айтди, кейин деди: «Амма баъд, аҳлимни (зинода) айблаган одамлар ҳақида менга маслаҳат беринглар. Аллаҳга қасамки, мен аҳлимда бирор ёмонлик билмадим, уларни шундай киши билан айбладиларки, валлаҳи, мен у ҳақда бирор ёмонлик билмадим, у менинг уйимга фақат мен ҳозир бўлганимда кирар эди, мен сафарда ғойиб бўлсам, у ҳам мен билан ғойиб бўлар эди.» Саъд ибн Муоз туриб деди: «Менга изн бер, эй Расулуллаҳ, уларнинг бўйнини урамиз.» Бану Хазраждан бир киши турди — Ҳассон ибн Собитнинг онаси ўша кишининг гуруҳидан эди — у деди: «Ёлғон айтдинг! Аллаҳга қасамки, агар улар Авсдан бўлганида, уларнинг бўйнини урилишини хоҳламас эдинг.» Ҳатто масжидда Авс ва Хазраж орасида ёмонлик (уруш) бўлиб қолишга оз қолди, мен билмасдим ҳам. Ўша куннинг оқшомида мен баъзи ҳожатим учун чиқдим, мен билан Умму Мистаҳ ҳам бор эди. У қоқилиб: «Мистаҳ ҳалок бўлсин!» деди. Мен: «Эй она, ўғлингни сўкаяпсанми?» дедим. У жим бўлди. Кейин иккинчи марта қоқилиб: «Мистаҳ ҳалок бўлсин!» деди. Мен: «Ўғлингни сўкаяпсанми?» дедим. Кейин учинчи марта қоқилиб: «Мистаҳ ҳалок бўлсин!» деди. Мен уни жеркибдим (койибдим). У: «Валлаҳи, мен уни фақат сен ҳақингда сўкяпман» деди. Мен: «Менинг қайси ишимда?» дедим. У менга ҳадисни (гапни) ёриб (очиб) берди. Мен: «Бу (гап) бўлганми?» дедим. У: «Ҳа, валлаҳи» деди. Мен уйимга қайтдим, гўё чиқган ишимдан озини ҳам, кўпини ҳам топмагандай (эсим кетди), ва иситмаладим. Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга: «Мени отамнинг уйига юбор» дедим. У мен билан ғуломни юборди. Мен уйга кирдим, Умму Рувмонни пастда, Абу Бакрни эса уй устида (Қуръан) ўқиётган топдим. Онам: «Сени нима келтирди, эй қизгинам?» деди. Мен унга хабар бердим ва ҳадисни зикр қилдим. Қарасам, у (гап) унга — менга етганчалик — етмаган экан. У: «Эй қизгинам, бу ишни ўзингга енгил ол, валлаҳи, камдан-кам гўзал аёл бўлурки, уни севадиган эр ёнида бўлса-ю, кундошлари бўлса, улар унга ҳасад қилмасдан ва у ҳақда (гап) айтилмасдан (қолсин)» деди. Мен: «Буни отам билдими?» дедим. У: «Ҳа» деди. Мен: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳам?» дедим. У: «Ҳа, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳам» деди. Мен йиғлаб юбордим. Абу Бакр — у уй устида (Қуръан) ўқиётган — овозимни эшитди, тушди ва онамга: «Унга нима бўлди?» деди. У: «Унга ўз ишидан айтилган нарса етди» деди. Унинг кўзлари ёшга тўлди. У: «Сенга қасам ичаман, эй қизгинам, уйингга қайтмаганча (тинчимайман)» деди. Мен қайтдим. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уйимга келди, мен ҳақимда хизматчимдан сўради. У: «Йўқ, валлаҳи, мен унда эчки келиб хамири ёки унгини еб кетгунча ухлаб қолишидан бошқа айб билмадим» деди. Саҳобаларидан баъзиси уни жеркиб: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга рост гапир» деди, ҳатто унга бу ҳақда (саволни) ташлаб (қаттиқ сўраб) қолдилар. У: «Субҳаналлаҳ! Валлаҳи, мен у ҳақда фақат заргар қизил олтиннинг соф бўлаги ҳақида билганини биламан (яъни фақат поклиги)» деди. Бу гап ўша (айбланган) кишига етди, у: «Субҳаналлаҳ! Валлаҳи, мен ҳеч қачон биронта аёлнинг пардасини очмадим» деди. Оиша айтди: У кейин Аллаҳ йўлида шаҳид қилинди. У айтди: Ота-онам олдимда (тунди), то Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам асрни ўқиб олдимга киргунча. У кирди, ота-онам ўнгимдан ва сўлимдан мени ўраб олган эдилар. У Аллаҳга ҳамд ва сано айтди, кейин деди: «Амма баъд, эй Оиша, агар ёмонлик қилган ёки зулм қилган бўлсанг, Аллаҳга тавба қил, чунки Аллаҳ бандаларидан тавбани қабул қилади.» У айтди: Ансордан бир аёл келган, у эшик олдида ўтирган эди. Мен: «Бу аёлдан уялмайсанми, бирор нарса зикр қилишга?» дедим. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ваъз қилди. Мен отамга ўгирилиб: «Унга жавоб бер» дедим. У: «Мен нима дейман?» деди. Мен онамга ўгирилиб: «Унга жавоб бер» дедим. У: «Мен нима дейман?» деди. Улар унга жавоб бермаганларида, мен ташаҳҳуд айтди, Аллаҳга лойиқ ҳамд ва сано айтди, кейин дедим: «Амма баъд, валлаҳи, агар сизларга «мен қилмадим» десам — Аллаҳ азиз ва жалил мен ростгўй эканимга гувоҳ — бу сизнинг олдингизда менга фойда бермайди, сизлар уни гапирдингиз, у қалблангизга сингди. Агар «мен қилдим» десам — Аллаҳ мен қилмаганимни билади — албатта сизлар: «У ўзини (гуноҳга) иқрор қилди» дейсиз. Валлаҳи, мен ўзимга ва сизларга фақат Абу Юсуфнинг сўзини мисол топаман — мен Яъқубнинг исмини излаб топа олмадим — у айтганидек: «Энди (менга) чиройли сабр (лозимдир). Сиз айтаётган нарсада Аллаҳдан ёрдам сўралади.»» Ўша соатда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга (ваҳй) нозил бўлиб, биз жим бўлдик. Ундан (ваҳй) кўтарилди, мен юзида қувончни кўрдим, у пешонасини сийпар ва: «Суюнгин, эй Оиша, Аллаҳ сенинг поклигингни нозил қилди» дерди. Мен ғазабим энг кучли пайтда эдим. Ота-онам менга: «Унинг олдиға тур» дедилар. Мен: «Валлаҳи, мен унинг олдиға турмайман, мен на унга, на сизларга ҳамд айтаман, балки поклигимни нозил қилган Аллаҳга ҳамд айтаман. Сизлар уни эшитдингиз, лекин уни инкор қилмадингиз, ўзгартирмадингиз» дедим. Оиша айтар эди: Зайнаб бинт Жаҳшни Аллаҳ дийни билан сақлади, у яхшиликдан бошқасини айтмади. Синглиси Ҳамна эса ҳалок бўлганлар қаторида ҳалок бўлди. У ҳақда гапирган кишилар Мистаҳ, Ҳассон ибн Собит ва мунофиқ Абдуллаҳ ибн Убай эдилар — у (Абдуллаҳ) уни авж олдирар ва жамлар эди, уларнинг каттасини кўтарган у ва Ҳамна эди. У айтди: Абу Бакр Мистаҳга ҳеч қачон фойда бермасликка қасам ичди. Шунда Аллаҳ азиз ва жалил: «Сизлардан фазл эгалари (қасам ичмасинлар)» — оят охиригача — яъни Абу Бакрни кўзлаб — «ва кенглик эгалари, қариндошлар ва мискинларга (беришдан)» — яъни Мистаҳни — «Аллаҳ сизларни мағфират қилишини севмайсизми? Аллаҳ Мағфиратли, Раҳмлидир» сўзигача (нозил қилди). То Абу Бакр: «Ҳа, валлаҳи, эй Роббимиз, биз Сен бизни мағфират қилишингни севамиз» деди ва унга (Мистаҳга) ўзи қилар эдиган (инфоқни) қайтарди.