Hiylalar kitobi

Sahihul Buxoriy · 28 hadis · 1/2-sahifa

كتاب الحيل

6672-hadis

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا‏}‏ قَالَ ‏"‏ كَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا ‏"‏‏.‏

Ubay ibn Ka'b Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)dan ("Meni unutganim uchun jazolama va ishimda menga qiyinchilik yuklama" oyati haqida) eshitdi: "Musodan (bo'lgan) birinchisi unutish edi" dedi.

6673-hadis

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ كَتَبَ إِلَىَّ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ قَالَ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ وَكَانَ عِنْدَهُمْ ضَيْفٌ لَهُمْ فَأَمَرَ أَهْلَهُ أَنْ يَذْبَحُوا قَبْلَ أَنْ يَرْجِعَ، لِيَأْكُلَ ضَيْفُهُمْ، فَذَبَحُوا قَبْلَ الصَّلاَةِ، فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهُ أَنْ يُعِيدَ الذَّبْحَ‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عِنْدِي عَنَاقٌ جَذَعٌ، عَنَاقُ لَبَنٍ هِيَ خَيْرٌ مِنْ شَاتَىْ لَحْمٍ‏.‏ فَكَانَ ابْنُ عَوْنٍ يَقِفُ فِي هَذَا الْمَكَانِ عَنْ حَدِيثِ الشَّعْبِيِّ، وَيُحَدِّثُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ بِمِثْلِ هَذَا الْحَدِيثِ، وَيَقِفُ فِي هَذَا الْمَكَانِ وَيَقُولُ لاَ أَدْرِي أَبَلَغَتِ الرُّخْصَةُ غَيْرَهُ أَمْ لاَ‏.‏ رَوَاهُ أَيُّوبُ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Baro ibn Ozib aytdi: Ularning bir mehmoni bor edi, (Baro) oilasiga, mehmonlari yesin deb, (namozdan) qaytmasdan oldin (qurbonlik) so'yishni buyurdi. Ular namozdan oldin so'ydilar. Buni Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga zikr qildilar. U unga so'yishni qaytarishni (qayta qurbonlik) buyurdi. U: "Ey Rasulullah, menda bir jaza' (yosh) echki — sutli echki bor, u ikki go'sht qo'yidan yaxshiroq" dedi. (Ibn Avn bu joyda to'xtab, bu hadisni Muhammad ibn Sirindan ham shu kabi rivoyat qilar, va bu joyda to'xtab: "Bilmadim, ruxsat undan boshqaga ham yetdimi yoki yo'qmi" der edi.)

6674-hadis

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ سَمِعْتُ جُنْدَبًا، قَالَ شَهِدْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى يَوْمَ عِيدٍ ثُمَّ خَطَبَ ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ مَنْ ذَبَحَ فَلْيُبَدِّلْ مَكَانَهَا، وَمَنْ لَمْ يَكُنْ ذَبَحَ فَلْيَذْبَحْ بِاسْمِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

Jundab aytdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ni iyd kunida namoz o'qib, keyin xutba qilganini ko'rdim. Keyin: "Kim (namozdan oldin) so'ygan bo'lsa, uning o'rniga boshqasini qo'ysin (qayta so'ysin); kim so'ymagan bo'lsa, Allah nomi bilan so'ysin" dedi.

6675-hadis

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا فِرَاسٌ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الْكَبَائِرُ الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ، وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ، وَقَتْلُ النَّفْسِ، وَالْيَمِينُ الْغَمُوسُ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)dan (rivoyat qildi): Dedi: "Katta gunohlar (kabira): Allahga shirk keltirish, ota-onaga oqlik (itoatsizlik), jon o'ldirish va yamin g'amus (kishini gunohga botiruvchi yolg'on qasam)."

6676-hadis

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ، يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ ‏{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ‏.‏ فَدَخَلَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ فَقَالَ مَا حَدَّثَكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ، فَقَالُوا كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَ فِيَّ أُنْزِلَتْ، كَانَتْ لِي بِئْرٌ فِي أَرْضِ ابْنِ عَمٍّ لِي فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ بَيِّنَتُكَ أَوْ يَمِينُهُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ إِذًا يَحْلِفُ عَلَيْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ، وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ، يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، لَقِيَ اللَّهَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏‏.‏

Abdulloh (roziyallahu anhu) aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) dedi: "Kim bir musulmon kishining molini nohaq olib ketish uchun yamin sabr (qasdan, ataylab qasam) ichsa, Allahga — U unga g'azabli holda — yo'liqadi." Allah uni tasdiqlab (oyat) nozil qildi: "Albatta Allahning ahdini va o'z qasamlarini ozgina bahoga sotadiganlar..." (oyat oxirigacha). Ash'as ibn Qays kirib: "Abu Abdurahmon (Ibn Mas'ud) sizlarga nima aytdi?" dedi. Ular: "Shunday-shunday" dedilar. U: "(Bu) men haqimda nozil bo'ldi: mening amakivachcham yerida bir qudug'im bor edi, men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga keldim. U: «Daliling yoki uning qasami» dedi. Men: «Unday bo'lsa, u (yolg'ondan) qasam ichadi, ey Rasulullah» dedim. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Kim yamin sabr ichsa, unda u fojir (yolg'onchi) bo'lsa, u bilan musulmon kishining molini olib ketsa, qiyomat kunida Allahga — U unga g'azabli holda — yo'liqadi» dedi" dedi.

6677-hadis

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ، يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ ‏{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ‏.‏ فَدَخَلَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ فَقَالَ مَا حَدَّثَكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ، فَقَالُوا كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَ فِيَّ أُنْزِلَتْ، كَانَتْ لِي بِئْرٌ فِي أَرْضِ ابْنِ عَمٍّ لِي فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ بَيِّنَتُكَ أَوْ يَمِينُهُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ إِذًا يَحْلِفُ عَلَيْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ، وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ، يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، لَقِيَ اللَّهَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏‏.‏

Abdulloh (roziyallahu anhu) aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) dedi: "Kim bir musulmon kishining molini olib ketish uchun yamin sabr (qasdan, ataylab qasam) ichsa, Allahga — U unga g'azabli holda — yo'liqadi." Allah uni tasdiqlab (oyat) nozil qildi: "Albatta Allahning ahdini va o'z qasamlarini ozgina bahoga sotadiganlar..." (oyat oxirigacha). Ash'as ibn Qays kirib: "Abu Abdurahmon sizlarga nima aytdi?" dedi. Ular: "Shunday-shunday" dedilar. U: "(Bu) men haqimda nozil bo'ldi: mening amakivachcham yerida bir qudug'im bor edi, men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga keldim. U: «Daliling yoki uning qasami» dedi. Men: «Unday bo'lsa, u (yolg'ondan) qasam ichadi, ey Rasulullah» dedim. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Kim yamin sabr ichsa, unda u fojir (yolg'onchi) bo'lsa, u bilan musulmon kishining molini olib ketsa, qiyomat kunida Allahga — U unga g'azabli holda — yo'liqadi» dedi" dedi.

6678-hadis

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ أَرْسَلَنِي أَصْحَابِي إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَسْأَلُهُ الْحُمْلاَنَ فَقَالَ ‏"‏ وَاللَّهِ لاَ أَحْمِلُكُمْ عَلَى شَىْءٍ ‏"‏‏.‏ وَوَافَقْتُهُ وَهْوَ غَضْبَانُ فَلَمَّا أَتَيْتُهُ قَالَ ‏"‏ انْطَلِقْ إِلَى أَصْحَابِكَ فَقُلْ إِنَّ اللَّهَ ـ أَوْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ يَحْمِلُكُمْ ‏"‏‏.‏

Abu Muso aytdi: Ashoblarim meni Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga undan ulov so'rashga yubordilar. U: "Vallahi, sizlarni hech narsaga ulamayman" dedi. Men unga — u g'azabli holda — duch keldim. Keyin (yana) unga kelganimda: "Ashoblaringga borib ayt: Allah — yoki Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) — sizlarni ulaydi" dedi.

6679-hadis

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، ح وَحَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ النُّمَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ الأَيْلِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ، قَالَ سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ حَدِيثِ، عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا، فَبَرَّأَهَا اللَّهُ مِمَّا قَالُوا ـ كُلٌّ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنَ الْحَدِيثِ ـ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ‏}‏ الْعَشْرَ الآيَاتِ كُلَّهَا فِي بَرَاءَتِي‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ ـ وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحٍ لِقَرَابَتِهِ مِنْهُ ـ وَاللَّهِ لاَ أُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحٍ شَيْئًا أَبَدًا، بَعْدَ الَّذِي قَالَ لِعَائِشَةَ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى‏}‏ الآيَةَ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى وَاللَّهِ إِنِّي لأُحِبُّ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لِي‏.‏ فَرَجَعَ إِلَى مِسْطَحٍ النَّفَقَةَ الَّتِي كَانَ يُنْفِقُ عَلَيْهِ وَقَالَ وَاللَّهِ لاَ أَنْزِعُهَا عَنْهُ أَبَدًا‏.‏

Zuhriy: Urva, Sa'id, Alqama va Ubaydullohdan — Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning zavjasi Oishaning hadisi haqida, ifk (tuhmat) ahli unga nima deganlari va Allah uni ular degan narsadan poklagani haqida — eshitdim (har biri menga hadisdan bir qism aytdi). Allah "Albatta ifkni keltirganlar..." — o'n oyatni to'liq mening bero'atim (poklugim) haqida nozil qildi. Abu Bakr Siddiq — u Mistahga qarindoshligi sababli nafaqa berar edi — "Vallahi, Mistahga, Oisha haqida aytgan so'zidan keyin, hech qachon biror narsa nafaqa bermayman" dedi. Allah: "Sizlardan fazl (mol) va kenglik egalari qarindoshlarga berishni (tark etishga) qasam ichmasinlar..." (oyat) nozil qildi. Abu Bakr: "Ha, vallahi, men Allahning meni mag'firat qilishini yaxshi ko'raman" dedi. Mistahga berar bo'lgan nafaqani qaytardi va: "Vallahi, uni undan hech qachon olmayman" dedi.

6680-hadis

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ زَهْدَمٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نَفَرٍ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ، فَوَافَقْتُهُ وَهْوَ غَضْبَانُ فَاسْتَحْمَلْنَاهُ، فَحَلَفَ أَنْ لاَ يَحْمِلَنَا ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ وَاللَّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا، إِلاَّ أَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَتَحَلَّلْتُهَا ‏"‏‏.‏

Zahdam aytdi: Abu Muso al-Ash'ariy huzurida edik. Dedi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga Ash'ariylardan bir guruh bilan keldim, unga — u g'azabli holda — duch keldim. Undan ulov so'radik, u bizni ulamaslikka qasam ichdi, keyin: "Vallahi, inshaallah, men bir qasamga qasam ichib, undan boshqasini yaxshiroq ko'rmayman, magar yaxshi bo'lganini qilib, uni (qasamni) buzaman (kafforatini beraman)" dedi.

6681-hadis

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا حَضَرَتْ أَبَا طَالِبٍ الْوَفَاةُ جَاءَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ "‏ قُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ كَلِمَةً‏.‏ أُحَاجُّ لَكَ بِهَا عِنْدَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

Sa'id ibn Musayyab otasidan (rivoyat qildi): Abu Tolibga vafot yetganda, Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) unga kelib: "«La ilaha illallah» deb bir kalima ayt, men u bilan sen uchun Allah huzurida hujjat qilaman" dedi.

6682-hadis

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا عُمَارَةُ بْنُ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ كَلِمَتَانِ خَفِيفَتَانِ عَلَى اللِّسَانِ، ثَقِيلَتَانِ فِي الْمِيزَانِ، حَبِيبَتَانِ إِلَى الرَّحْمَنِ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ، سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) dedi: "Ikki kalima borki, tilda yengil, mezonda og'ir, Rahmonga suyukli: «Subhanallahi va bihamdihi, subhanallahil-azim»."

6683-hadis

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَلِمَةً وَقُلْتُ أُخْرَى ‏ "‏ مَنْ مَاتَ يَجْعَلُ لِلَّهِ نِدًّا أُدْخِلَ النَّارَ ‏"‏‏.‏ وَقُلْتُ أُخْرَى مَنْ مَاتَ لاَ يَجْعَلُ لِلَّهِ نِدًّا أُدْخِلَ الْجَنَّةَ‏.‏

Abdulloh (roziyallahu anhu) aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) bir kalima aytdi, men boshqasini aytdim: (Nabiy): "Kim Allahga tengdosh (nid) qilgan holda o'lsa, do'zaxga kiritiladi." Men boshqasini aytdim: "Kim Allahga tengdosh qilmagan holda o'lsa, jannatga kiritiladi."

6684-hadis

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ آلَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ نِسَائِهِ، وَكَانَتِ انْفَكَّتْ رِجْلُهُ، فَأَقَامَ فِي مَشْرُبَةٍ تِسْعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً، ثُمَّ نَزَلَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ آلَيْتَ شَهْرًا‏.‏ فَقَالَ ‏{‏إِنَّ الشَّهْرَ يَكُونُ تِسْعًا وَعِشْرِينَ‏}‏

Anas aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) ayollaridan iyla' (yaqinlashmaslik qasami) qildi — uning oyog'i chiqib (lat yeb) ketgan edi — yuqori xonada yigirma to'qqiz kecha turdi, keyin (pastga) tushdi. Ular: "Ey Rasulullah, bir oy iyla' qilgan eding-ku" dedilar. Dedi: "Albatta oy yigirma to'qqiz (kun) ham bo'ladi."

6685-hadis

حَدَّثَنِي عَلِيٌّ، سَمِعَ عَبْدَ الْعَزِيزِ بْنَ أَبِي حَازِمٍ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ أَبَا أُسَيْدٍ، صَاحِبَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَعْرَسَ فَدَعَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لِعُرْسِهِ، فَكَانَتِ الْعَرُوسُ خَادِمَهُمْ‏.‏ فَقَالَ سَهْلٌ لِلْقَوْمِ هَلْ تَدْرُونَ مَا سَقَتْهُ قَالَ أَنْقَعَتْ لَهُ تَمْرًا فِي تَوْرٍ مِنَ اللَّيْلِ، حَتَّى أَصْبَحَ عَلَيْهِ فَسَقَتْهُ إِيَّاهُ‏.‏

Sahl ibn Sa'd (rivoyat qildi): Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning sahobasi Abu Usayd uylandi (to'y qildi), Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ni to'yiga taklif qildi. Kelin ularning xizmatchisi (xizmat qiluvchisi) edi. Sahl qavmga: "Unga (Nabiyga) nima ichirganini bilasizmi?" dedi. Dedi: "U kechasi bir torda (idishda) unga xurmoni ivitib qo'ydi, ertasiga unga (shu suvni) ichirdi."

6686-hadis

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنْ سَوْدَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ مَاتَتْ لَنَا شَاةٌ فَدَبَغْنَا مَسْكَهَا ثُمَّ مَا زِلْنَا نَنْبِذُ فِيهِ حَتَّى صَارَتْ شَنًّا‏.‏

Savda — Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning zavjasi — aytdi: "Bizning bir qo'yimiz o'ldi, terisini oshladik, keyin unda (sharbat) tindirib (saqlab) yurdik, to u eskirib (mesh) bo'lguncha."

6687-hadis

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَا شَبِعَ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم مِنْ خُبْزِ بُرٍّ مَأْدُومٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ كَثِيرٍ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ لِعَائِشَةَ بِهَذَا‏.‏

Oisha (roziyallahu anho) aytdi: "Muhammad (sollallahu alayhi vasallam)ning oilasi — Allahga qovushguncha — uch kun (ketma-ket) qatiq (yog'-suv) qo'shilgan bug'doy nonidan to'ymadi."

6688-hadis

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ أَبُو طَلْحَةَ لأُمِّ سُلَيْمٍ لَقَدْ سَمِعْتُ صَوْتَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَعِيفًا أَعْرِفُ فِيهِ الْجُوعَ، فَهَلْ عِنْدَكِ مِنْ شَىْءٍ فَقَالَتْ نَعَمْ‏.‏ فَأَخْرَجَتْ أَقْرَاصًا مِنْ شَعِيرٍ، ثُمَّ أَخَذَتْ خِمَارًا لَهَا، فَلَفَّتِ الْخُبْزَ بِبَعْضِهِ، ثُمَّ أَرْسَلَتْنِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَهَبْتُ فَوَجَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ وَمَعَهُ النَّاسُ، فَقُمْتُ عَلَيْهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرْسَلَكَ أَبُو طَلْحَةَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمَنْ مَعَهُ ‏"‏ قُومُوا ‏"‏‏.‏ فَانْطَلَقُوا، وَانْطَلَقْتُ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ حَتَّى جِئْتُ أَبَا طَلْحَةَ فَأَخْبَرْتُهُ‏.‏ فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ يَا أُمَّ سُلَيْمٍ قَدْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَيْسَ عِنْدَنَا مِنَ الطَّعَامِ مَا نُطْعِمُهُمْ‏.‏ فَقَالَتِ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ فَانْطَلَقَ أَبُو طَلْحَةَ حَتَّى لَقِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو طَلْحَةَ حَتَّى دَخَلاَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلُمِّي يَا أُمَّ سُلَيْمٍ مَا عِنْدَكِ ‏"‏‏.‏ فَأَتَتْ بِذَلِكَ الْخُبْزِ ـ قَالَ ـ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ الْخُبْزِ فَفُتَّ، وَعَصَرَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ عُكَّةً لَهَا فَأَدَمَتْهُ، ثُمَّ قَالَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ ‏"‏‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا، ثُمَّ خَرَجُوا، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ ‏"‏‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ، فَأَكَلَ الْقَوْمُ كُلُّهُمْ وَشَبِعُوا، وَالْقَوْمُ سَبْعُونَ أَوْ ثَمَانُونَ رَجُلاً‏.‏

Anas ibn Molik aytdi: Abu Talha Umm Sulaymga: "Men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning ovozini zaif eshitdim, unda ochlikni sezdim. Senda biror narsa bormi?" dedi. U: "Ha" dedi. Arpa kulchalarini chiqardi, keyin o'z ro'molini oldi, nonni uning bir qismiga o'radi, keyin meni Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga yubordi. Bordim, Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni masjidda, yonida odamlar bilan topdim. Ularning oldida turdim. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): "Seni Abu Talha yubordimi?" dedi. Men: "Ha" dedim. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) yonidagilarga: "Turinglar" dedi. Ular yo'lga tushdi, men ularning oldida (yurib) Abu Talhaga kelib, unga xabar berdim. Abu Talha: "Ey Umm Sulaym, Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) keldi, bizda ularni to'ydiradigan taom yo'q-ku" dedi. U: "Allah va Rasuli bilguvchiroq" dedi. Abu Talha (chiqib) Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga ro'baro' keldi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) va Abu Talha (uyga) kirdilar. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): "Ey Umm Sulaym, senda borini keltir" dedi. U o'sha nonni keltirdi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) uni ushatishni buyurdi, Umm Sulaym o'z yog' idishini siqib unga qo'shdi (qatiq qildi). Keyin Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) unga Allah xohlaganicha (duo) aytdi, keyin: "O'n kishiga izn ber" dedi. Ularga izn berdi, ular to'yguncha yedi, keyin chiqdi. Keyin: "O'n kishiga izn ber" dedi. Ularga izn berdi, qavmning hammasi yedi va to'ydi. Qavm yetmish yoki sakson kishi edi.

6689-hadis

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّةِ، وَإِنَّمَا لاِمْرِئٍ مَا نَوَى، فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوِ امْرَأَةٍ يَتَزَوَّجُهَا، فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ ‏"‏‏.‏

Umar ibn Xattob (roziyallahu anhu) Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning shunday deganlarini eshitdi: "Albatta amallar niyat bilandir, har kishiga faqat niyat qilgan narsasi (bo'ladi). Kimning hijrati Allah va Rasuliga bo'lsa, hijrati Allah va Rasuligadir. Kimning hijrati erishadigan dunyoga yoki uylanadigan ayolga bo'lsa, hijrati o'sha hijrat qilgan narsasigadir."

6690-hadis

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، وَكَانَ، قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ ـ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، فِي حَدِيثِهِ ‏{‏َعَلَى الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا‏}‏ َقَالَ فِي آخِرِ حَدِيثِهِ إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنِّي أَنْخَلِعُ مِنْ مَالِي صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمْسِكْ عَلَيْكَ بَعْضَ مَالِكَ فَهْوَ خَيْرٌ لَكَ ‏"‏‏.‏

Ka'b ibn Molik — hadisining oxirida (orqada qoldirilgan uch kishi haqida): "Mening tavbamdan (bir qismi) shuki, men molimdan (hammasini) Allah va Rasuliga sadaqa qilib yechinaman" dedi. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam): "Molingning bir qismini o'zingga ushlab qol, u sen uchun yaxshiroq" dedi.

6691-hadis

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ زَعَمَ عَطَاءٌ أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تَزْعُمُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمْكُثُ عِنْدَ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ، وَيَشْرَبُ عِنْدَهَا عَسَلاً، فَتَوَاصَيْتُ أَنَا وَحَفْصَةُ أَنَّ أَيَّتَنَا دَخَلَ عَلَيْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلْتَقُلْ إِنِّي أَجِدُ مِنْكَ رِيحَ مَغَافِيرَ، أَكَلْتَ مَغَافِيرَ فَدَخَلَ عَلَى إِحْدَاهُمَا فَقَالَتْ ذَلِكَ لَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لاَ بَلْ شَرِبْتُ عَسَلاً عِنْدَ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ، وَلَنْ أَعُودَ لَهُ ‏"‏‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏{‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ‏}‏، ‏{‏إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ‏}‏، لِعَائِشَةَ وَحَفْصَةَ، ‏{‏وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا‏}‏ لِقَوْلِهِ ‏"‏ بَلْ شَرِبْتُ عَسَلاً ‏"‏‏.‏ وَقَالَ لِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى عَنْ هِشَامٍ، ‏"‏ وَلَنْ أَعُودَ لَهُ، وَقَدْ حَلَفْتُ، فَلاَ تُخْبِرِي بِذَلِكَ أَحَدًا ‏"‏‏.‏

Oisha (rivoyat qildi): Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) Zaynab bint Jahsh huzurida turar (uzoq qolar) va unda asal ichar edi. Men va Hafsa: "Qaysimizning oldiga Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) kirsa, «Sendan mag'ofir (yomon hidli yelim) hidini sezayapman, mag'ofir yedingmi?» desin" deb o'zaro kelishdik. U ularning biriga kirdi, u shuni aytdi. Dedi: "Yo'q, balki Zaynab bint Jahsh huzurida asal ichdim, uni boshqa qaytarmayman (ichmayman)." Shunda: "Ey Nabiy, nima uchun Allah senga halol qilgan narsani harom qilasan..." (oyat); "Agar ikkovingiz Allahga tavba qilsangiz..." — Oisha va Hafsaga (qarata); "Nabiy o'z zavjalaridan biriga bir gapni sir qilgan edi..." — uning: "Balki asal ichdim" degan so'zi (haqida) nozil bo'ldi. (Ibrohim ibn Muso Hishomdan: "Uni boshqa qaytarmayman, men qasam ham ichdim, buni hech kimga aytma" deb keltirdi.)