حَدَّثَنِي مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ أَبُو هِشَامٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَوْفٌ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا سَمُرَةُ بْنُ جُنْدَبٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا يُكْثِرُ أَنْ يَقُولَ لأَصْحَابِهِ " هَلْ رَأَى أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنْ رُؤْيَا ". قَالَ فَيَقُصُّ عَلَيْهِ مَنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُصَّ، وَإِنَّهُ قَالَ ذَاتَ غَدَاةٍ " إِنَّهُ أَتَانِي اللَّيْلَةَ آتِيَانِ، وَإِنَّهُمَا ابْتَعَثَانِي، وَإِنَّهُمَا قَالاَ لِي انْطَلِقْ. وَإِنِّي انْطَلَقْتُ مَعَهُمَا، وَإِنَّا أَتَيْنَا عَلَى رَجُلٍ مُضْطَجِعٍ، وَإِذَا آخَرُ قَائِمٌ عَلَيْهِ بِصَخْرَةٍ، وَإِذَا هُوَ يَهْوِي بِالصَّخْرَةِ لِرَأْسِهِ، فَيَثْلَغُ رَأْسَهُ فَيَتَهَدْهَدُ الْحَجَرُ هَا هُنَا، فَيَتْبَعُ الْحَجَرَ فَيَأْخُذُهُ، فَلاَ يَرْجِعُ إِلَيْهِ حَتَّى يَصِحَّ رَأْسُهُ كَمَا كَانَ، ثُمَّ يَعُودُ عَلَيْهِ، فَيَفْعَلُ بِهِ مِثْلَ مَا فَعَلَ الْمَرَّةَ الأُولَى. قَالَ قُلْتُ لَهُمَا سُبْحَانَ اللَّهِ مَا هَذَانِ قَالَ قَالاَ لِي انْطَلِقْ ـ قَالَ ـ فَانْطَلَقْنَا فَأَتَيْنَا عَلَى رَجُلٍ مُسْتَلْقٍ لِقَفَاهُ، وَإِذَا آخَرُ قَائِمٌ عَلَيْهِ بِكَلُّوبٍ مِنْ حَدِيدٍ، وَإِذَا هُوَ يَأْتِي أَحَدَ شِقَّىْ وَجْهِهِ فَيُشَرْشِرُ شِدْقَهُ إِلَى قَفَاهُ، وَمَنْخِرَهُ إِلَى قَفَاهُ وَعَيْنَهُ إِلَى قَفَاهُ ـ قَالَ وَرُبَّمَا قَالَ أَبُو رَجَاءٍ فَيَشُقُّ ـ قَالَ ثُمَّ يَتَحَوَّلُ إِلَى الْجَانِبِ الآخَرِ، فَيَفْعَلُ بِهِ مِثْلَ مَا فَعَلَ بِالْجَانِبِ الأَوَّلِ، فَمَا يَفْرُغُ مِنْ ذَلِكَ الْجَانِبِ حَتَّى يَصِحَّ ذَلِكَ الْجَانِبُ كَمَا كَانَ، ثُمَّ يَعُودُ عَلَيْهِ فَيَفْعَلُ مِثْلَ مَا فَعَلَ الْمَرَّةَ الأُولَى. قَالَ قُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ مَا هَذَانِ قَالَ قَالاَ لِي انْطَلِقْ. فَانْطَلَقْنَا فَأَتَيْنَا عَلَى مِثْلِ التَّنُّورِ ـ قَالَ فَأَحْسِبُ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ ـ فَإِذَا فِيهِ لَغَطٌ وَأَصْوَاتٌ ـ قَالَ ـ فَاطَّلَعْنَا فِيهِ، فَإِذَا فِيهِ رِجَالٌ وَنِسَاءٌ عُرَاةٌ، وَإِذَا هُمْ يَأْتِيهِمْ لَهَبٌ مِنْ أَسْفَلَ مِنْهُمْ، فَإِذَا أَتَاهُمْ ذَلِكَ اللَّهَبُ ضَوْضَوْا ـ قَالَ ـ قُلْتُ لَهُمَا مَا هَؤُلاَءِ قَالَ قَالاَ لِي انْطَلِقِ انْطَلِقْ. قَالَ فَانْطَلَقْنَا فَأَتَيْنَا عَلَى نَهَرٍ ـ حَسِبْتُ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ ـ أَحْمَرَ مِثْلِ الدَّمِ، وَإِذَا فِي النَّهَرِ رَجُلٌ سَابِحٌ يَسْبَحُ، وَإِذَا عَلَى شَطِّ النَّهَرِ رَجُلٌ قَدْ جَمَعَ عِنْدَهُ حِجَارَةً كَثِيرَةً، وَإِذَا ذَلِكَ السَّابِحُ يَسْبَحُ مَا يَسْبَحُ، ثُمَّ يَأْتِي ذَلِكَ الَّذِي قَدْ جَمَعَ عِنْدَهُ الْحِجَارَةَ فَيَفْغَرُ لَهُ فَاهُ فَيُلْقِمُهُ حَجَرًا فَيَنْطَلِقُ يَسْبَحُ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَيْهِ، كُلَّمَا رَجَعَ إِلَيْهِ فَغَرَ لَهُ فَاهُ فَأَلْقَمَهُ حَجَرًا ـ قَالَ ـ قُلْتُ لَهُمَا مَا هَذَانِ قَالَ قَالاَ لِي انْطَلِقِ انْطَلِقْ. قَالَ فَانْطَلَقْنَا فَأَتَيْنَا عَلَى رَجُلٍ كَرِيهِ الْمَرْآةِ كَأَكْرَهِ مَا أَنْتَ رَاءٍ رَجُلاً مَرْآةً، وَإِذَا عِنْدَهُ نَارٌ يَحُشُّهَا وَيَسْعَى حَوْلَهَا ـ قَالَ ـ قُلْتُ لَهُمَا مَا هَذَا قَالَ قَالاَ لِي انْطَلِقِ انْطَلِقْ. فَانْطَلَقْنَا فَأَتَيْنَا عَلَى رَوْضَةٍ مُعْتَمَّةٍ فِيهَا مِنْ كُلِّ نَوْرِ الرَّبِيعِ، وَإِذَا بَيْنَ ظَهْرَىِ الرَّوْضَةِ رَجُلٌ طَوِيلٌ لاَ أَكَادُ أَرَى رَأْسَهُ طُولاً فِي السَّمَاءِ، وَإِذَا حَوْلَ الرَّجُلِ مِنْ أَكْثَرِ وِلْدَانٍ رَأَيْتُهُمْ قَطُّ ـ قَالَ ـ قُلْتُ لَهُمَا مَا هَذَا مَا هَؤُلاَءِ قَالَ قَالاَ لِي انْطَلِقِ انْطَلِقْ. ـ قَالَ ـ فَانْطَلَقْنَا فَانْتَهَيْنَا إِلَى رَوْضَةٍ عَظِيمَةٍ لَمْ أَرَ رَوْضَةً قَطُّ أَعْظَمَ مِنْهَا وَلاَ أَحْسَنَ. ـ قَالَ ـ قَالاَ لِي ارْقَ فِيهَا. قَالَ فَارْتَقَيْنَا فِيهَا فَانْتَهَيْنَا إِلَى مَدِينَةٍ مَبْنِيَّةٍ بِلَبِنِ ذَهَبٍ وَلَبِنِ فِضَّةٍ، فَأَتَيْنَا باب الْمَدِينَةِ فَاسْتَفْتَحْنَا فَفُتِحَ لَنَا، فَدَخَلْنَاهَا فَتَلَقَّانَا فِيهَا رِجَالٌ شَطْرٌ مِنْ خَلْقِهِمْ كَأَحْسَنِ مَا أَنْتَ رَاءٍ، وَشَطْرٌ كَأَقْبَحِ مَا أَنْتَ رَاءٍ ـ قَالَ ـ قَالاَ لَهُمُ اذْهَبُوا فَقَعُوا فِي ذَلِكَ النَّهَرِ. قَالَ وَإِذَا نَهَرٌ مُعْتَرِضٌ يَجْرِي كَأَنَّ مَاءَهُ الْمَحْضُ فِي الْبَيَاضِ، فَذَهَبُوا فَوَقَعُوا فِيهِ، ثُمَّ رَجَعُوا إِلَيْنَا قَدْ ذَهَبَ ذَلِكَ السُّوءُ عَنْهُمْ، فَصَارُوا فِي أَحْسَنِ صُورَةٍ ـ قَالَ ـ قَالاَ لِي هَذِهِ جَنَّةُ عَدْنٍ، وَهَذَاكَ مَنْزِلُكَ. قَالَ فَسَمَا بَصَرِي صُعُدًا، فَإِذَا قَصْرٌ مِثْلُ الرَّبَابَةِ الْبَيْضَاءِ ـ قَالَ ـ قَالاَ هَذَاكَ مَنْزِلُكَ. قَالَ قُلْتُ لَهُمَا بَارَكَ اللَّهُ فِيكُمَا، ذَرَانِي فَأَدْخُلَهُ. قَالاَ أَمَّا الآنَ فَلاَ وَأَنْتَ دَاخِلُهُ. قَالَ قُلْتُ لَهُمَا فَإِنِّي قَدْ رَأَيْتُ مُنْذُ اللَّيْلَةِ عَجَبًا، فَمَا هَذَا الَّذِي رَأَيْتُ قَالَ قَالاَ لِي أَمَا إِنَّا سَنُخْبِرُكَ، أَمَّا الرَّجُلُ الأَوَّلُ الَّذِي أَتَيْتَ عَلَيْهِ يُثْلَغُ رَأْسُهُ بِالْحَجَرِ، فَإِنَّهُ الرَّجُلُ يَأْخُذُ الْقُرْآنَ فَيَرْفُضُهُ وَيَنَامُ عَنِ الصَّلاَةِ الْمَكْتُوبَةِ، وَأَمَّا الرَّجُلُ الَّذِي أَتَيْتَ عَلَيْهِ يُشَرْشَرُ شِدْقُهُ إِلَى قَفَاهُ، وَمَنْخِرُهُ إِلَى قَفَاهُ، وَعَيْنُهُ إِلَى قَفَاهُ، فَإِنَّهُ الرَّجُلُ يَغْدُو مِنْ بَيْتِهِ فَيَكْذِبُ الْكَذْبَةَ تَبْلُغُ الآفَاقَ، وَأَمَّا الرِّجَالُ وَالنِّسَاءُ الْعُرَاةُ الَّذِينَ فِي مِثْلِ بِنَاءِ التَّنُّورِ فَإِنَّهُمُ الزُّنَاةُ وَالزَّوَانِي. وَأَمَّا الرَّجُلُ الَّذِي أَتَيْتَ عَلَيْهِ يَسْبَحُ فِي النَّهَرِ وَيُلْقَمُ الْحَجَرَ، فَإِنَّهُ آكِلُ الرِّبَا، وَأَمَّا الرَّجُلُ الْكَرِيهُ الْمَرْآةِ الَّذِي عِنْدَ النَّارِ يَحُشُّهَا وَيَسْعَى حَوْلَهَا، فَإِنَّهُ مَالِكٌ خَازِنُ جَهَنَّمَ، وَأَمَّا الرَّجُلُ الطَّوِيلُ الَّذِي فِي الرَّوْضَةِ فَإِنَّهُ إِبْرَاهِيمُ صلى الله عليه وسلم وَأَمَّا الْوِلْدَانُ الَّذِينَ حَوْلَهُ فَكُلُّ مَوْلُودٍ مَاتَ عَلَى الْفِطْرَةِ ". قَالَ فَقَالَ بَعْضُ الْمُسْلِمِينَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأَوْلاَدُ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَأَوْلاَدُ الْمُشْرِكِينَ. وَأَمَّا الْقَوْمُ الَّذِينَ كَانُوا شَطْرٌ مِنْهُمْ حَسَنًا وَشَطَرٌ مِنْهُمْ قَبِيحًا، فَإِنَّهُمْ قَوْمٌ خَلَطُوا عَمَلاً صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا، تَجَاوَزَ اللَّهُ عَنْهُمْ ".
Самура ибн Жундаб (розияллаҳу анҳу) айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ашобларига кўп айтадиган нарсаларидан бири: "Сиздан бирор киши туш кўрдими?" дер эди. Аллаҳ хоҳлаган киши унга (тушини) айтар эди. Бир куни эрталаб деди: "Бу кеча менга икки келувчи (малоика) келди, улар мени қўзғабди (турғазди) ва менга: «Юр» деди. Мен улар билан йўлга тушдим. Биз бир ётган кишига келдик — бирдан бошқа бири унинг устида бир тош билан турибди. Бирдан у тошни унинг бошига уради, бошини эзади. Тош у ёққа думалайди, у тошни эргашиб олади, қайтгунича боши аввалгисидек соғаяди, кейин яна унга қайтади ва биринчи мартадагидек қилади. Дедим: «Субҳаналлаҳ, бу иккови ким?» Улар: «Юр» деди. Юрдик, бир чалқанча ётган кишига келдик — бирдан бошқа бири унинг устида темирдан илмоқ (каллуоб) билан турибди. Бирдан у унинг юзининг бир томонига келиб, лунжини (оғиз чеккасини) энсасига қадар, бурунини энсасига қадар, кўзини энсасига қадар йиртади. Кейин бошқа томонига ўтади, биринчи томонида қилгандек қилади. Бу томондан бўшамайди, то ўша томон аввалгисидек соғайгунча, кейин яна унга қайтади, биринчи мартадагидек қилади. Дедим: «Субҳаналлаҳ, бу иккови ким?» Улар: «Юр» деди. Юрдик, тандирга ўхшаш (бир нарса)га келдик — унда шовқин ва овозлар (бор) эди. Унга қарадик, бирдан унда яланғоч эркак ва аёллар (бор) — пастларидан уларга бир аланга келади, ўша аланга уларга келганда, улар (дод солиб) қичқирадилар. Дедим: «Булар ким?» Улар: «Юр, юр» деди. Юрдик, қондек қизил бир дарёга келдик — бирдан дарёда бир сузувчи сузаяпти, дарё четида бир киши ёнида кўп тошлар тўплаган. Бирдан ўша сузувчи сузиб (келади), кейин тошлар тўплаганига келади, у оғзини очади, унга бир тош солади. У (яна) сузиб кетади, кейин қайтади; ҳар қайтганда, у оғзини очади, унга бир тош солади. Дедим: «Бу иккови ким?» Улар: «Юр, юр» деди. Юрдик, кўриниши ниҳоятда ёмон (сен кўрган энг ёмон кўринишли) бир кишига келдик — бирдан ёнида олов (бор), уни ёқади ва атрофида югуради. Дедим: «Бу ким?» Улар: «Юр, юр» деди. Юрдик, ҳар хил баҳор гулларига тўлиқ бир яшил боғга келдик — боғ ўртасида узун бир киши (бор), баландлигидан бошини деярли кўра олмайман; ўша киши атрофида мен ҳеч кўрмаган даражада кўп болалар (бор). Дедим: «Бу ким, булар ким?» Улар: «Юр, юр» деди. Юрдик, мен ҳеч кўрмаган даражада катта ва гўзал бир боғга етиб бордик. Улар: «Унга чиқ» деди. Унга кўтарилдик, олтин ғишт ва кумуш ғишт билан қурилган бир шаҳарга етиб бордик. Шаҳар эшигига келиб, очишни сўрадик, бизга очилди, унга кирдик — унда бизни шундай кишилар қарши олди: уларнинг яратилишининг ярми сен кўрган энг гўзал, ярми сен кўрган энг хунук эди. (Малоикалар) уларга: «Боринг, ўша дарёга тушинглар» деди. Бирдан бир кўндаланг дарё оқар эди — суви оппоқ (соф сутдек). Улар бориб унга тушди, кейин бизга қайтди — ўша ёмонлик улардан кетган, энг гўзал суратга айланган эди. (Малоикалар) менга: «Бу — Адн жаннати, ана у — сенинг манзилинг» деди. Кўзим юқорига кўтарилди, бирдан оппоқ булутдек бир сарой (бор). Улар: «Ана у — сенинг манзилинг» деди. Дедим: «Аллаҳ сизларга барака берсин, мени қўйинглар, унга кирай». Улар: «Ҳозир эмас, сен унга кирасан» деди. Дедим: «Мен бу кечадан бери ажойиботлар кўрдим, бу кўрган нарсаларим нима?» Улар: «Биз сенга хабар берамиз: боши тош билан эзилган биринчи киши — у Қуръанни олиб (ёдлаб), уни рад этган (ташлаган) ва фарз намоздан ухлаб (қолдирган) кишидир. Лунжи энсасига қадар йиртилган киши — у уйидан чиқиб, уфқларгача етадиган ёлғон айтадиган кишидир. Тандир кабидаги яланғоч эркак ва аёллар — зинокорлар (эркак ва аёл). Дарёда сузиб, тошни ютадиган киши — рибо (судхўр) ейдигандир. Олов ёнида уни ёқиб юрувчи хунук киши — Молик, жаҳаннам дарбони (хазинабони). Боғдаги узун киши — Иброҳим (соллаллаҳу алайҳи васаллам). Атрофидаги болалар — фитрат устида ўлган ҳар бир бола.» Баъзи мусулмонлар: «Эй Расулуллаҳ, мушрикларнинг болалари ҳам(ми)?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мушрикларнинг болалари ҳам. Ярми гўзал, ярми хунук бўлган қавм эса — солиҳ амал ва бошқа ёмон (амал)ни аралаштирган қавм, Аллаҳ улардан ўтди (афв қилди)» деди" деди.