حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ، وَمَنْ نَذَرَ أَنْ يَعْصِيَهُ فَلاَ يَعْصِهِ ".
Oisha (roziyallahu anho) Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)dan (rivoyat qildi): Dedi: "Kim Allahga itoat qilishni nazr qilsa, unga itoat qilsin; kim Unga osiylik qilishni nazr qilsa, Unga osiy bo'lmasin (gunoh nazrini bajarmasin)."
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنْ تَعْذِيبِ هَذَا نَفْسَهُ ". وَرَآهُ يَمْشِي بَيْنَ ابْنَيْهِ. وَقَالَ الْفَزَارِيُّ عَنْ حُمَيْدٍ حَدَّثَنِي ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ
Anas Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)dan (rivoyat qildi): Dedi: "Albatta Allah bu (kishining) o'zini azoblashidan beniyozdir" — u (kishini) ikki o'g'li orasida (suyalishib) yurganini ko'rib (aytdi, chunki u piyoda haj nazr qilgan edi).
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ الأَحْوَلِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً يَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ بِزِمَامٍ أَوْ غَيْرِهِ، فَقَطَعَهُ.
Ibn Abbos (rivoyat qildi): Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) bir kishini Ka'bani jilov yoki boshqa (narsa) bilan (bog'langan holda) tavof qilayotganini ko'rib, uni kesib tashladi.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ الأَحْوَلُ، أَنَّ طَاوُسًا، أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ وَهْوَ يَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ بِإِنْسَانٍ يَقُودُ إِنْسَانًا بِخِزَامَةٍ فِي أَنْفِهِ، فَقَطَعَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ، ثُمَّ أَمَرَهُ أَنْ يَقُودَهُ بِيَدِهِ
Ibn Abbos (roziyallahu anhumo) (rivoyat qildi): Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) — Ka'bani tavof qilayotganida — bir insonni boshqa insonni burnidagi xizoma (halqa) bilan yetaklayotganini o'tib (ko'rdi), Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) uni qo'li bilan kesdi, keyin unga uni qo'li bilan yetaklashni buyurdi.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ قَائِمٍ فَسَأَلَ عَنْهُ فَقَالُوا أَبُو إِسْرَائِيلَ نَذَرَ أَنْ يَقُومَ وَلاَ يَقْعُدَ وَلاَ يَسْتَظِلَّ وَلاَ يَتَكَلَّمَ وَيَصُومَ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مُرْهُ فَلْيَتَكَلَّمْ وَلْيَسْتَظِلَّ وَلْيَقْعُدْ وَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ ". قَالَ عَبْدُ الْوَهَّابِ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Ibn Abbos aytdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) xutba qilayotganida, birdan bir kishi tik turgan edi. U haqda so'radi. Ular: "Abu Isroil — tik turishni, o'tirmaslikni, soyaga kirmaslikni, gapirmaslikni va ro'za tutishni nazr qilgan" dedilar. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam): "Unga buyuring — gapirsin, soyaga kirsin, o'tirsin va ro'zasini to'liq qilsin" dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، حَدَّثَنَا حَكِيمُ بْنُ أَبِي حُرَّةَ الأَسْلَمِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ، نَذَرَ أَنْ لاَ، يَأْتِيَ عَلَيْهِ يَوْمٌ إِلاَّ صَامَ، فَوَافَقَ يَوْمَ أَضْحًى أَوْ فِطْرٍ. فَقَالَ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ، لَمْ يَكُنْ يَصُومُ يَوْمَ الأَضْحَى وَالْفِطْرِ، وَلاَ يَرَى صِيَامَهُمَا.
Hakim ibn Abu Hurra al-Aslamiy Abdulloh ibn Umar (roziyallahu anhumo)dan eshitdiki, undan bir kishi haqida so'raldi — u har kun ro'za tutishni nazr qilgan, kun (qurbonlik) iydiga yoki (ramazon) fitr iydiga to'g'ri kelsa (nima qiladi). U: "Sizlarga Rasulullahda chiroyli o'rnak bor edi — u qurbonlik va fitr kunida ro'za tutmas, ularning ro'zasini (joiz) ko'rmas edi" dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنْ زِيَادِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ ابْنِ عُمَرَ فَسَأَلَهُ رَجُلٌ فَقَالَ نَذَرْتُ أَنْ أَصُومَ كُلَّ يَوْمِ ثَلاَثَاءَ أَوْ أَرْبِعَاءَ مَا عِشْتُ، فَوَافَقْتُ هَذَا الْيَوْمَ يَوْمَ النَّحْرِ. فَقَالَ أَمَرَ اللَّهُ بِوَفَاءِ النَّذْرِ، وَنُهِينَا أَنْ نَصُومَ يَوْمَ النَّحْرِ. فَأَعَادَ عَلَيْهِ فَقَالَ مِثْلَهُ، لاَ يَزِيدُ عَلَيْهِ.
Ziyod ibn Jubayr aytdi: Ibn Umar bilan edim. Bir kishi undan so'radi: "Men yashagunimcha har seshanba — yoki chorshanba — kuni ro'za tutishni nazr qilgan edim, bu kun nahr (qurbonlik) kuniga to'g'ri keldi." U: "Allah nazrni ado etishni buyurdi, biz nahr kunida ro'za tutishdan qaytarildik" dedi. U yana so'radi, u yana shu kabi (javob) berdi, undan ortiq aytmadi.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ الدِّيلِيِّ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، مَوْلَى ابْنِ مُطِيعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ فَلَمْ نَغْنَمْ ذَهَبًا وَلاَ فِضَّةً إِلاَّ الأَمْوَالَ وَالثِّيَابَ وَالْمَتَاعَ، فَأَهْدَى رَجُلٌ مِنْ بَنِي الضُّبَيْبِ يُقَالُ لَهُ رِفَاعَةُ بْنُ زَيْدٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غُلاَمًا يُقَالُ لَهُ مِدْعَمٌ، فَوَجَّهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى وَادِي الْقُرَى حَتَّى إِذَا كَانَ بِوَادِي الْقُرَى بَيْنَمَا مِدْعَمٌ يَحُطُّ رَحْلاً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَهْمٌ عَائِرٌ فَقَتَلَهُ، فَقَالَ النَّاسُ هَنِيئًا لَهُ الْجَنَّةُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَلاَّ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ الشَّمْلَةَ الَّتِي أَخَذَهَا يَوْمَ خَيْبَرَ مِنَ الْمَغَانِمِ، لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ، لَتَشْتَعِلُ عَلَيْهِ نَارًا ". فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِكَ النَّاسُ جَاءَ رَجُلٌ بِشِرَاكٍ أَوْ شِرَاكَيْنِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " شِرَاكٌ مِنْ نَارٍ ـ أَوْ ـ شِرَاكَانِ مِنْ نَارٍ ".
Abu Hurayra aytdi: Xaybar kuni Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) bilan chiqdik, oltin yoki kumush g'animat olmadik, faqat mol, kiyim va asbob (oldik). Banu Zubaybdan Rifoa ibn Zayd degan kishi Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga Mid'am degan g'ulom (qul) hadya qildi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) Vodil-Quroga yo'l oldi. Vodil-Quroga yetganda, Mid'am Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning egar-yukini tushirayotganida, birdan adashgan o'q kelib uni o'ldirdi. Odamlar: "Unga jannat muborak bo'lsin" dedilar. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): "Yo'q! Joni qo'limda bo'lgan Zotga qasamki, u Xaybar kuni g'animatdan, taqsim qilinmasdan oldin olgan choponcha — uning ustida olov bo'lib yonadi" dedi. Odamlar buni eshitganda, bir kishi bir yoki ikki kavush bandi (tasma)ni Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga keltirdi. (Nabiy): "Olovdan bir tasma — yoki: olovdan ikki tasma" dedi.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ أَتَيْتُهُ يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " ادْنُ ". فَدَنَوْتُ فَقَالَ " أَيُؤْذِيكَ هَوَامُّكَ ". قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ " فِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ ". وَأَخْبَرَنِي ابْنُ عَوْنٍ عَنْ أَيُّوبَ قَالَ صِيَامُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ، وَالنُّسُكُ شَاةٌ، وَالْمَسَاكِينُ سِتَّةٌ.
Ka'b ibn Ujra aytdi: Unga (Nabiy sollallahu alayhi vasallamga) keldim. Dedi: "Yaqin kel." Yaqin keldim. Dedi: "Boshingdagi hashorat (bit) seni ozorlayaptimi?" Men: "Ha" dedim. Dedi: "(Sochni olib) fidya ber — ro'za, sadaqa yoki nusuk (qurbonlik) bilan." Ibn Avn Ayyubdan: "Uch kun ro'za, nusuk — bir qo'y, miskinlar — oltita" dedi.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُهُ مِنْ، فِيهِ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ هَلَكْتُ. قَالَ " مَا شَأْنُكَ ". قَالَ وَقَعْتُ عَلَى امْرَأَتِي فِي رَمَضَانَ. قَالَ " تَسْتَطِيعُ تُعْتِقُ رَقَبَةً ". قَالَ لاَ. قَالَ " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ". قَالَ لاَ. قَالَ " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا ". قَالَ لاَ. قَالَ " اجْلِسْ ". فَجَلَسَ فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ ـ وَالْعَرَقُ الْمِكْتَلُ الضَّخْمُ ـ قَالَ " خُذْ هَذَا، فَتَصَدَّقْ بِهِ ". قَالَ أَعَلَى أَفْقَرَ مِنَّا، فَضَحِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ قَالَ " أَطْعِمْهُ عِيَالَكَ ".
Abu Hurayra aytdi: Bir kishi Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga kelib: "Halok bo'ldim" dedi. Dedi: "Holing nima?" U: "Ramazonda xotinimga yaqinlik qildim" dedi. Dedi: "Bir qul ozod qila olasanmi?" U: "Yo'q" dedi. Dedi: "Ketma-ket ikki oy ro'za tuta olasanmi?" U: "Yo'q" dedi. Dedi: "Oltmish miskinni to'ydira olasanmi?" U: "Yo'q" dedi. Dedi: "O'tir." U o'tirdi. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga ichida xurmo bo'lgan araq (katta savat) keltirildi. Dedi: "Buni ol, sadaqa qil." U: "Bizdan kambag'alroqqami?" dedi. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) oziq tishlari ko'ringuncha kuldi. Dedi: "Uni o'z oilangga yedirgin."
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَحْبُوبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ هَلَكْتُ. فَقَالَ " وَمَا ذَاكَ ". قَالَ وَقَعْتُ بِأَهْلِي فِي رَمَضَانَ. قَالَ " تَجِدُ رَقَبَةً ". قَالَ لاَ. قَالَ " هَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ". قَالَ لاَ. قَالَ " فَتَسْتَطِيعُ أَنْ تُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا ". قَالَ لاَ. قَالَ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ بِعَرَقٍ ـ وَالْعَرَقُ الْمِكْتَلُ فِيهِ تَمْرٌ ـ فَقَالَ " اذْهَبْ بِهَذَا، فَتَصَدَّقْ بِهِ ". قَالَ عَلَى أَحْوَجَ مِنَّا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا أَهْلُ بَيْتٍ أَحْوَجُ مِنَّا. ثُمَّ قَالَ " اذْهَبْ، فَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ ".
Abu Hurayra (roziyallahu anhu) aytdi: Bir kishi Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga kelib: "Halok bo'ldim" dedi. Dedi: "U nima?" U: "Ramazonda oilamga yaqinlik qildim" dedi. Dedi: "Qul topasanmi?" U: "Yo'q" dedi. Dedi: "Ketma-ket ikki oy ro'za tuta olasanmi?" U: "Yo'q" dedi. Dedi: "Oltmish miskinni to'ydira olasanmi?" U: "Yo'q" dedi. Ansordan bir kishi bir araq (ichida xurmo bo'lgan savat) keltirdi. Dedi: "Buni olib bor, sadaqa qil." U: "Bizdan muhtojroqqami, ey Rasulullah? Seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, Madinaning ikki qirrasi orasida bizdan muhtojroq oila yo'q" dedi. Keyin: "Borib, uni o'z oilangga yedir" dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ هَلَكْتُ. قَالَ " وَمَا شَأْنُكَ ". قَالَ وَقَعْتُ عَلَى امْرَأَتِي فِي رَمَضَانَ. قَالَ " هَلْ تَجِدُ مَا تُعْتِقُ رَقَبَةً ". قَالَ لاَ. قَالَ " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ". قَالَ لاَ. قَالَ " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا ". قَالَ لاَ أَجِدُ. فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ فَقَالَ " خُذْ هَذَا فَتَصَدَّقْ بِهِ ". فَقَالَ أَعَلَى أَفْقَرَ مِنَّا مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا أَفْقَرُ مِنَّا. ثُمَّ قَالَ " خُذْهُ فَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ ".
Abu Hurayra aytdi: Bir kishi Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga kelib: "Halok bo'ldim" dedi. Dedi: "Holing nima?" U: "Ramazonda xotinimga yaqinlik qildim" dedi. Dedi: "Ozod qiladigan qul topasanmi?" U: "Yo'q" dedi. Dedi: "Ketma-ket ikki oy ro'za tuta olasanmi?" U: "Yo'q" dedi. Dedi: "Oltmish miskinni to'ydira olasanmi?" U: "Topolmayman" dedi. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga ichida xurmo bo'lgan araq keltirildi. Dedi: "Buni ol, sadaqa qil." U: "Bizdan kambag'alroqqami? Madinaning ikki qirrasi orasida bizdan kambag'alroq (oila) yo'q" dedi. Keyin: "Uni olib, o'z oilangga yedir" dedi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ مَالِكٍ الْمُزَنِيُّ، حَدَّثَنَا الْجُعَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ كَانَ الصَّاعُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُدًّا وَثُلُثًا بِمُدِّكُمُ الْيَوْمَ فَزِيدَ فِيهِ فِي زَمَنِ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ.
Soib ibn Yazid aytdi: "Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) zamonida so' (o'lchov) — sizning bugungi muddingiz bilan bir mudd-u uchdan bir (mudd) edi. Keyin Umar ibn Abdulaziz zamonida unga (ziyoda) qo'shildi."
حَدَّثَنَا مُنْذِرُ بْنُ الْوَلِيدِ الْجَارُودِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو قُتَيْبَةَ ـ وَهْوَ سَلْمٌ ـ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ يُعْطِي زَكَاةَ رَمَضَانَ بِمُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْمُدِّ الأَوَّلِ، وَفِي كَفَّارَةِ الْيَمِينِ بِمُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. قَالَ أَبُو قُتَيْبَةَ قَالَ لَنَا مَالِكٌ مُدُّنَا أَعْظَمُ مِنْ مُدِّكُمْ وَلاَ نَرَى الْفَضْلَ إِلاَّ فِي مُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ لِي مَالِكٌ لَوْ جَاءَكُمْ أَمِيرٌ فَضَرَبَ مُدًّا أَصْغَرَ مِنْ مُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِأَىِّ شَىْءٍ كُنْتُمْ تُعْطُونَ قُلْتُ كُنَّا نُعْطِي بِمُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَفَلاَ تَرَى أَنَّ الأَمْرَ إِنَّمَا يَعُودُ إِلَى مُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Nafi' aytdi: "Ibn Umar ramazon zakotini (fitrini) Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning muddi — birinchi mudd bilan, qasam kafforatida ham Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning muddi bilan berar edi." Abu Qutayba: "Molik bizga: «Bizning muddimiz sizning muddingizdan kattaroq, biz fazl (afzallik)ni faqat Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning muddida deb bilamiz» dedi. Va menga Molik: «Agar sizlarga bir amir kelib, Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning muddidan kichikroq mudd belgilasa, nima bilan berar edingiz?» dedi. Men: «Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning muddi bilan berardik» dedim. U: «Ko'rmaysanmi, ish faqat Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning muddiga qaytadi» dedi" dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي مِكْيَالِهِمْ وَصَاعِهِمْ وَمُدِّهِمْ ".
Anas ibn Molik (rivoyat qildi): Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) dedi: "Allahumma, ularga (Madina ahliga) o'lchovlarida, so'larida va muddlarida baraka ber."
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي غَسَّانَ، مُحَمَّدِ بْنِ مُطَرِّفٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ سَعِيدٍ ابْنِ مَرْجَانَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَعْتَقَ رَقَبَةً مُسْلِمَةً، أَعْتَقَ اللَّهُ بِكُلِّ عُضْوٍ مِنْهُ عُضْوًا مِنَ النَّارِ، حَتَّى فَرْجَهُ بِفَرْجِهِ ".
Abu Hurayra Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)dan (rivoyat qildi): Dedi: "Kim musulmon bir qulni ozod qilsa, Allah uning har bir a'zosi evaziga uning bir a'zosini do'zaxdan ozod qiladi — hatto avratini avrati evaziga."
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ دَبَّرَ مَمْلُوكًا لَهُ، وَلَمْ يَكُنْ لَهُ مَالٌ غَيْرُهُ فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَنْ يَشْتَرِيهِ مِنِّي ". فَاشْتَرَاهُ نُعَيْمُ بْنُ النَّحَّامِ بِثَمَانِمِائَةِ دِرْهَمٍ، فَسَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ عَبْدًا قِبْطِيًّا مَاتَ عَامَ أَوَّلَ.
Jobir (rivoyat qildi): Ansordan bir kishi o'zining bir qulini mudabbar (o'limidan keyin ozod bo'ladigan) qildi, undan boshqa moli yo'q edi. Bu Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga yetdi. Dedi: "Uni mendan kim sotib oladi?" Nu'aym ibn Nahham uni sakkiz yuz dirhamga sotib oldi. Jobir ibn Abdullohni: "U bir qibtiy (misrlik) qul edi, o'sha (avvalgi) yili o'ldi" deganini eshitdim.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ، بَرِيرَةَ فَاشْتَرَطُوا عَلَيْهَا الْوَلاَءَ، فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " اشْتَرِيهَا إِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ".
Oisha (rivoyat qildi): U Barirani sotib olmoqchi bo'ldi, lekin ular (egalari) unga valo (meros huquqi) shartini qo'ydilar. Buni Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga zikr qildi. Dedi: "Uni sotib ol, chunki valo faqat ozod qilgan kishigadir."
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ غَيْلاَنَ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَهْطٍ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ أَسْتَحْمِلُهُ فَقَالَ " وَاللَّهِ لاَ أَحْمِلُكُمْ، مَا عِنْدِي مَا أَحْمِلُكُمْ ". ثُمَّ لَبِثْنَا مَا شَاءَ اللَّهُ، فَأُتِيَ بِإِبِلٍ فَأَمَرَ لَنَا بِثَلاَثَةِ ذَوْدٍ، فَلَمَّا انْطَلَقْنَا قَالَ بَعْضُنَا لِبَعْضٍ لاَ يُبَارِكُ اللَّهُ لَنَا، أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَسْتَحْمِلُهُ فَحَلَفَ أَنْ لاَ يَحْمِلَنَا فَحَمَلَنَا. فَقَالَ أَبُو مُوسَى فَأَتَيْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْنَا ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " مَا أَنَا حَمَلْتُكُمْ بَلِ اللَّهُ حَمَلَكُمْ، إِنِّي وَاللَّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا، إِلاَّ كَفَّرْتُ عَنْ يَمِينِي، وَأَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَكَفَّرْتُ ".
Abu Muso al-Ash'ariy aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga Ash'ariylardan bir guruh bilan keldim, undan ulov so'rashga (keldim). Dedi: "Vallahi, sizlarni ulamayman, menda sizlarni ulaydigan narsa yo'q." Keyin Allah xohlaganicha turdik, tuyalar keltirildi, bizga uchta tuyani buyurdi. Yo'lga chiqqanimizda biz bir-birimizga: "Allah bizga baraka bermaydi, Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga ulov so'rab keldik, u bizni ulamaslikka qasam ichdi, keyin bizni uladi" dedik. Abu Muso: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga kelib, buni unga zikr qildik. Dedi: "Men sizlarni ulamadim, balki Allah sizlarni uladi. Vallahi, inshaallah, men bir qasamga qasam ichib, undan boshqasini yaxshiroq ko'rmayman, magar qasamim uchun kafforat to'lab, yaxshi bo'lganini qilib, kafforat berdim."
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، وَقَالَ، " إِلاَّ كَفَّرْتُ يَمِينِي، وَأَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ ". أَوْ " أَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ، وَكَفَّرْتُ ".
Abu Nu'mon, Hammoddan (rivoyat qildi), va u (Hammod): "magar qasamimni kafforat qilib, yaxshi bo'lganini qildim — yoki: yaxshi bo'lganini qilib, kafforat berdim" dedi.