حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَجُلاً، وَقَعَ بِامْرَأَتِهِ فِي رَمَضَانَ، فَاسْتَفْتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " هَلْ تَجِدُ رَقَبَةً ". قَالَ لاَ. قَالَ " هَلْ تَسْتَطِيعُ صِيَامَ شَهْرَيْنِ ". قَالَ لاَ. قَالَ " فَأَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا ".
Abu Hurayra (roziyallahu anhu) (rivoyat qildi): Bir kishi ramazonda xotiniga yaqinlik qildi, Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)dan fatva so'radi. Dedi: "Qul topasanmi?" U: "Yo'q" dedi. Dedi: "Ikki oy ro'za tuta olasanmi?" U: "Yo'q" dedi. Dedi: "Unday bo'lsa oltmish miskinni to'ydir."
وَقَالَ اللَّيْثُ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَتَى رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ قَالَ احْتَرَقْتُ. قَالَ " مِمَّ ذَاكَ ". قَالَ وَقَعْتُ بِامْرَأَتِي فِي رَمَضَانَ. قَالَ لَهُ " تَصَدَّقْ ". قَالَ مَا عِنْدِي شَىْءٌ. فَجَلَسَ وَأَتَاهُ إِنْسَانٌ يَسُوقُ حِمَارًا وَمَعَهُ طَعَامٌ ـ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ مَا أَدْرِي مَا هُوَ ـ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَيْنَ الْمُحْتَرِقُ ". فَقَالَ هَا أَنَا ذَا. قَالَ " خُذْ هَذَا فَتَصَدَّقْ بِهِ ". قَالَ عَلَى أَحْوَجَ مِنِّي مَا لأَهْلِي طَعَامٌ قَالَ " فَكُلُوهُ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْحَدِيثُ الأَوَّلُ أَبْيَنُ قَوْلُهُ " أَطْعِمْ أَهْلَكَ ".
Oisha (rivoyat qildi): Bir kishi Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga masjidda kelib: "Men yondim" dedi. Dedi: "Nima sababdan?" U: "Ramazonda xotinimga yaqinlik qildim" dedi. Unga: "Sadaqa qil" dedi. U: "Menda hech narsa yo'q" dedi. U o'tirdi. Bir inson eshak haydab, yonida taom bilan Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga keldi. (Nabiy): "Yongan (kishi) qani?" dedi. U: "Mana men" dedi. Dedi: "Buni ol, sadaqa qil." U: "Mendan muhtojroqqami? Oilamda taom yo'q-ku" dedi. Dedi: "Unda uni yenglar." Abu Abdulloh (Buxoriy): "Birinchi hadis ravshanroq — uning «Oilangga yedir» degan so'zi."
حَدَّثَنِي عَبْدُ الْقُدُّوسِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ الْكِلاَبِيُّ، حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ حَدًّا فَأَقِمْهُ عَلَىَّ. قَالَ وَلَمْ يَسْأَلْهُ عَنْهُ. قَالَ وَحَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَصَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا قَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الصَّلاَةَ قَامَ إِلَيْهِ الرَّجُلُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ حَدًّا، فَأَقِمْ فِيَّ كِتَابَ اللَّهِ. قَالَ " أَلَيْسَ قَدْ صَلَّيْتَ مَعَنَا ". قَالَ نَعَمْ. قَالَ " فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ ذَنْبَكَ ". أَوْ قَالَ " حَدَّكَ ".
Anas ibn Molik (roziyallahu anhu) aytdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) huzurida edim, bir kishi kelib: "Ey Rasulullah, men bir had(ga loyiq gunoh)ga yo'liqdim, uni menga ijro et" dedi. (Nabiy) undan u haqda so'ramadi. Namoz vaqti keldi, u Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) bilan namoz o'qidi. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) namozni tugatganda, u kishi unga turib: "Ey Rasulullah, men bir hadga yo'liqdim, Allahning Kitobini menga ijro et" dedi. Dedi: "Sen biz bilan namoz o'qimadingmi?" U: "Ha" dedi. Dedi: "Albatta Allah sening gunohingni — yoki: hadingni — mag'firat qildi."
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ يَعْلَى بْنَ حَكِيمٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا أَتَى مَاعِزُ بْنُ مَالِكٍ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ أَوْ غَمَزْتَ أَوْ نَظَرْتَ ". قَالَ لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " أَنِكْتَهَا ". لاَ يَكْنِي. قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ أَمَرَ بِرَجْمِهِ.
Ibn Abbos (roziyallahu anhumo) aytdi: Mo'iz ibn Molik Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga kelganda, unga: "Ehtimol sen o'pgan yoki ushlagan yoki qaragandirsan (xolos)?" dedi. U: "Yo'q, ey Rasulullah" dedi. Dedi: "Sen u bilan jima' qildingmi?" — kinoya qilmay (ochiq so'z bilan). Shunda uni rajm qilishni buyurdi.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ مِنَ النَّاسِ وَهْوَ فِي الْمَسْجِدِ فَنَادَاهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي زَنَيْتُ. يُرِيدُ نَفْسَهُ، فَأَعْرَضَ عَنْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَتَنَحَّى لِشِقِّ وَجْهِهِ الَّذِي أَعْرَضَ قِبَلَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي زَنَيْتُ. فَأَعْرَضَ عَنْهُ، فَجَاءَ لِشِقِّ وَجْهِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي أَعْرَضَ عَنْهُ، فَلَمَّا شَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ دَعَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَبِكَ جُنُونٌ ". قَالَ لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَقَالَ " أَحْصَنْتَ ". قَالَ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " اذْهَبُوا فَارْجُمُوهُ ". قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي مَنْ، سَمِعَ جَابِرًا، قَالَ فَكُنْتُ فِيمَنْ رَجَمَهُ، فَرَجَمْنَاهُ بِالْمُصَلَّى، فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ جَمَزَ حَتَّى أَدْرَكْنَاهُ بِالْحَرَّةِ فَرَجَمْنَاهُ.
Abu Hurayra aytdi: Odamlardan bir kishi Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga, u masjidda (turganda) kelib, unga nido qildi: "Ey Rasulullah, men zino qildim" — o'zini nazarda tutdi. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) undan yuz o'girdi. U (Nabiy) yuz o'girgan tomoniga o'tdi va: "Ey Rasulullah, men zino qildim" dedi. (Nabiy) undan yuz o'girdi. U Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning yuz o'girgan boshqa tomoniga keldi. U o'zi ustida to'rt marta guvohlik berganda, Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) uni chaqirdi va: "Senda jinnilik bormi?" dedi. U: "Yo'q, ey Rasulullah" dedi. Dedi: "Sen muhsanmiding?" U: "Ha, ey Rasulullah" dedi. Dedi: "Olib borib rajm qilinglar." Ibn Shihob: Jobirni eshitgan kishidan eshitdim: "Men uni rajm qilganlardan edim, uni namozgohda rajm qildik. Toshlar uni ozorlaganda, yugurdi, to biz uni Harrada tutib rajm qildik."
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ مِنَ النَّاسِ وَهْوَ فِي الْمَسْجِدِ فَنَادَاهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي زَنَيْتُ. يُرِيدُ نَفْسَهُ، فَأَعْرَضَ عَنْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَتَنَحَّى لِشِقِّ وَجْهِهِ الَّذِي أَعْرَضَ قِبَلَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي زَنَيْتُ. فَأَعْرَضَ عَنْهُ، فَجَاءَ لِشِقِّ وَجْهِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي أَعْرَضَ عَنْهُ، فَلَمَّا شَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ دَعَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَبِكَ جُنُونٌ ". قَالَ لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَقَالَ " أَحْصَنْتَ ". قَالَ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " اذْهَبُوا فَارْجُمُوهُ ". قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي مَنْ، سَمِعَ جَابِرًا، قَالَ فَكُنْتُ فِيمَنْ رَجَمَهُ، فَرَجَمْنَاهُ بِالْمُصَلَّى، فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ جَمَزَ حَتَّى أَدْرَكْنَاهُ بِالْحَرَّةِ فَرَجَمْنَاهُ.
Abu Hurayra aytdi: Odamlardan bir kishi Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga, u masjidda (turganda) kelib, unga nido qildi: "Ey Rasulullah, men zino qildim" — o'zini nazarda tutdi. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) undan yuz o'girdi. U (Nabiy) yuz o'girgan tomoniga o'tdi va: "Ey Rasulullah, men zino qildim" dedi. (Nabiy) undan yuz o'girdi. U Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning yuz o'girgan boshqa tomoniga keldi. U o'zi ustida to'rt marta guvohlik berganda, Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) uni chaqirdi va: "Senda jinnilik bormi?" dedi. U: "Yo'q, ey Rasulullah" dedi. Dedi: "Sen muhsanmiding?" U: "Ha, ey Rasulullah" dedi. Dedi: "Olib borib rajm qilinglar." Ibn Shihob: Jobirni eshitgan kishidan eshitdim: "Men uni rajm qilganlardan edim, uni namozgohda rajm qildik. Toshlar uni ozorlaganda, yugurdi, to biz uni Harrada tutib rajm qildik."
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَفِظْنَاهُ مِنْ فِي الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ وَزَيْدَ بْنَ خَالِدٍ قَالاَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ أَنْشُدُكَ اللَّهَ إِلاَّ قَضَيْتَ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ. فَقَامَ خَصْمُهُ ـ وَكَانَ أَفْقَهَ مِنْهُ ـ فَقَالَ اقْضِ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ وَأْذَنْ لِي. قَالَ " قُلْ ". قَالَ إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا، فَزَنَى بِامْرَأَتِهِ، فَافْتَدَيْتُ مِنْهُ بِمِائَةِ شَاةٍ وَخَادِمٍ، ثُمَّ سَأَلْتُ رِجَالاً مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ، فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي جَلْدَ مِائَةٍ وَتَغْرِيبَ عَامٍ، وَعَلَى امْرَأَتِهِ الرَّجْمَ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ جَلَّ ذِكْرُهُ، الْمِائَةُ شَاةٍ وَالْخَادِمُ رَدٌّ، وَعَلَى ابْنِكَ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ، وَاغْدُ يَا أُنَيْسُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا، فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا ". فَغَدَا عَلَيْهَا فَاعْتَرَفَتْ فَرَجَمَهَا. قُلْتُ لِسُفْيَانَ لَمْ يَقُلْ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي الرَّجْمَ. فَقَالَ أَشُكُّ فِيهَا مِنَ الزُّهْرِيِّ، فَرُبَّمَا قُلْتُهَا وَرُبَّمَا سَكَتُّ.
Ubaydulloh, Abu Hurayra va Zayd ibn Xoliddan (rivoyat qildi): Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) huzurida edik. Bir kishi turib: "Allahni o'rtaga qo'yib so'rayman, faqat Allahning Kitobi bilan oramizda hukm qil" dedi. Uning xasmi — undan faqihroq edi — turib: "Bizning oramizda Allahning Kitobi bilan hukm qil va menga izn ber" dedi. Dedi: "Gapir." U: "Mening o'g'lim bu (kishi)ning asifi (yollangan ishchisi) edi, uning xotini bilan zino qildi. Men undan yuz qo'y va bir xizmatchi (cho'ri) bilan fidya berdim, keyin ilm ahlidan so'radim, ular menga o'g'limga yuz qamchi va bir yil surgun, xotiniga esa rajm (bor) deb aytdilar" dedi. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam): "Joni qo'limda bo'lgan Zotga qasamki, oraingizda albatta Allahning Kitobi bilan hukm qilaman: yuz qo'y va xizmatchi qaytarildi, o'g'lingga yuz qamchi va bir yil surgun; ey Unays, bu (kishi)ning xotiniga borib, agar e'tirof qilsa, uni rajm qil" dedi. (Unays) unga bordi, u e'tirof qildi, uni rajm qildi. (Ravoiy Sufyonga: «U o'g'limga rajm bor deganini aytmadi» dedi. U: «Bu haqda men Zuhriydan shubha qilaman, ba'zan uni aytaman, ba'zan jim turaman» dedi.)
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَفِظْنَاهُ مِنْ فِي الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ وَزَيْدَ بْنَ خَالِدٍ قَالاَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ أَنْشُدُكَ اللَّهَ إِلاَّ قَضَيْتَ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ. فَقَامَ خَصْمُهُ ـ وَكَانَ أَفْقَهَ مِنْهُ ـ فَقَالَ اقْضِ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ وَأْذَنْ لِي. قَالَ " قُلْ ". قَالَ إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا، فَزَنَى بِامْرَأَتِهِ، فَافْتَدَيْتُ مِنْهُ بِمِائَةِ شَاةٍ وَخَادِمٍ، ثُمَّ سَأَلْتُ رِجَالاً مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ، فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي جَلْدَ مِائَةٍ وَتَغْرِيبَ عَامٍ، وَعَلَى امْرَأَتِهِ الرَّجْمَ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ جَلَّ ذِكْرُهُ، الْمِائَةُ شَاةٍ وَالْخَادِمُ رَدٌّ، وَعَلَى ابْنِكَ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ، وَاغْدُ يَا أُنَيْسُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا، فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا ". فَغَدَا عَلَيْهَا فَاعْتَرَفَتْ فَرَجَمَهَا. قُلْتُ لِسُفْيَانَ لَمْ يَقُلْ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي الرَّجْمَ. فَقَالَ أَشُكُّ فِيهَا مِنَ الزُّهْرِيِّ، فَرُبَّمَا قُلْتُهَا وَرُبَّمَا سَكَتُّ.
Ubaydulloh, Abu Hurayra va Zayd ibn Xoliddan (rivoyat qildi): Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) huzurida edik. Bir kishi turib: "Allahni o'rtaga qo'yib so'rayman, faqat Allahning Kitobi bilan oramizda hukm qil" dedi. Uning xasmi — undan faqihroq edi — turib: "Bizning oramizda Allahning Kitobi bilan hukm qil va menga izn ber" dedi. Dedi: "Gapir." U: "Mening o'g'lim bu (kishi)ning asifi (yollangan ishchisi) edi, uning xotini bilan zino qildi. Men undan yuz qo'y va bir xizmatchi (cho'ri) bilan fidya berdim, keyin ilm ahlidan so'radim, ular menga o'g'limga yuz qamchi va bir yil surgun, xotiniga esa rajm (bor) deb aytdilar" dedi. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam): "Joni qo'limda bo'lgan Zotga qasamki, oraingizda albatta Allahning Kitobi bilan hukm qilaman: yuz qo'y va xizmatchi qaytarildi, o'g'lingga yuz qamchi va bir yil surgun; ey Unays, bu (kishi)ning xotiniga borib, agar e'tirof qilsa, uni rajm qil" dedi. (Unays) unga bordi, u e'tirof qildi, uni rajm qildi. (Ravoiy Sufyonga: «U o'g'limga rajm bor deganini aytmadi» dedi. U: «Bu haqda men Zuhriydan shubha qilaman, ba'zan uni aytaman, ba'zan jim turaman» dedi.)
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ عُمَرُ لَقَدْ خَشِيتُ أَنْ يَطُولَ بِالنَّاسِ زَمَانٌ حَتَّى يَقُولَ قَائِلٌ لاَ نَجِدُ الرَّجْمَ فِي كِتَابِ اللَّهِ. فَيَضِلُّوا بِتَرْكِ فَرِيضَةٍ أَنْزَلَهَا اللَّهُ، أَلاَ وَإِنَّ الرَّجْمَ حَقٌّ عَلَى مَنْ زَنَى، وَقَدْ أَحْصَنَ، إِذَا قَامَتِ الْبَيِّنَةُ، أَوْ كَانَ الْحَمْلُ أَوْ الاِعْتِرَافُ ـ قَالَ سُفْيَانُ كَذَا حَفِظْتُ ـ أَلاَ وَقَدْ رَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجَمْنَا بَعْدَهُ.
Ibn Abbos (roziyallahu anhumo) aytdi: Umar dedi: "Men odamlarga zamon uzayib, kimdir «Biz rajmni Allahning Kitobida topmaymiz» deb aytishidan qo'rqdim — shunda ular Allah nozil qilgan farzni tark etib adashadi. Ogoh bo'linglar, albatta rajm — zino qilgan va muhsan (uylangan) kishiga haqdir, agar bayyina (dalil) qoyim bo'lsa, yoki homila bo'lsa, yoki e'tirof bo'lsa (Sufyon: «men shunday yodda saqladim»). Ogoh bo'linglar, Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) rajm qildi, biz ham undan keyin rajm qildik."
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كُنْتُ أُقْرِئُ رِجَالاً مِنَ الْمُهَاجِرِينَ مِنْهُمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ، فَبَيْنَمَا أَنَا فِي مَنْزِلِهِ بِمِنًى، وَهْوَ عِنْدَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فِي آخِرِ حَجَّةٍ حَجَّهَا، إِذْ رَجَعَ إِلَىَّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَقَالَ لَوْ رَأَيْتَ رَجُلاً أَتَى أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ الْيَوْمَ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي فُلاَنٍ يَقُولُ لَوْ قَدْ مَاتَ عُمَرُ لَقَدْ بَايَعْتُ فُلاَنًا، فَوَاللَّهِ مَا كَانَتْ بَيْعَةُ أَبِي بَكْرٍ إِلاَّ فَلْتَةً، فَتَمَّتْ. فَغَضِبَ عُمَرُ ثُمَّ قَالَ إِنِّي إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَقَائِمٌ الْعَشِيَّةَ فِي النَّاسِ، فَمُحَذِّرُهُمْ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَغْصِبُوهُمْ أُمُورَهُمْ. قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لاَ تَفْعَلْ فَإِنَّ الْمَوْسِمَ يَجْمَعُ رَعَاعَ النَّاسِ وَغَوْغَاءَهُمْ، فَإِنَّهُمْ هُمُ الَّذِينَ يَغْلِبُونَ عَلَى قُرْبِكَ حِينَ تَقُومُ فِي النَّاسِ، وَأَنَا أَخْشَى أَنْ تَقُومَ فَتَقُولَ مَقَالَةً يُطَيِّرُهَا عَنْكَ كُلُّ مُطَيِّرٍ، وَأَنْ لاَ يَعُوهَا، وَأَنْ لاَ يَضَعُوهَا عَلَى مَوَاضِعِهَا، فَأَمْهِلْ حَتَّى تَقْدَمَ الْمَدِينَةَ فَإِنَّهَا دَارُ الْهِجْرَةِ وَالسُّنَّةِ، فَتَخْلُصَ بِأَهْلِ الْفِقْهِ وَأَشْرَافِ النَّاسِ، فَتَقُولَ مَا قُلْتَ مُتَمَكِّنًا، فَيَعِي أَهْلُ الْعِلْمِ مَقَالَتَكَ، وَيَضَعُونَهَا عَلَى مَوَاضِعِهَا. فَقَالَ عُمَرُ أَمَا وَاللَّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لأَقُومَنَّ بِذَلِكَ أَوَّلَ مَقَامٍ أَقُومُهُ بِالْمَدِينَةِ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فِي عَقِبِ ذِي الْحَجَّةِ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ عَجَّلْنَا الرَّوَاحَ حِينَ زَاغَتِ الشَّمْسُ، حَتَّى أَجِدَ سَعِيدَ بْنَ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ جَالِسًا إِلَى رُكْنِ الْمِنْبَرِ، فَجَلَسْتُ حَوْلَهُ تَمَسُّ رُكْبَتِي رُكْبَتَهُ، فَلَمْ أَنْشَبْ أَنْ خَرَجَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، فَلَمَّا رَأَيْتُهُ مُقْبِلاً قُلْتُ لِسَعِيدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ، لَيَقُولَنَّ الْعَشِيَّةَ مَقَالَةً لَمْ يَقُلْهَا مُنْذُ اسْتُخْلِفَ، فَأَنْكَرَ عَلَىَّ وَقَالَ مَا عَسَيْتَ أَنْ يَقُولَ مَا لَمْ يَقُلْ. قَبْلَهُ فَجَلَسَ عُمَرُ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَلَمَّا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُونَ قَامَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي قَائِلٌ لَكُمْ مَقَالَةً قَدْ قُدِّرَ لِي أَنْ أَقُولَهَا، لاَ أَدْرِي لَعَلَّهَا بَيْنَ يَدَىْ أَجَلِي، فَمَنْ عَقَلَهَا وَوَعَاهَا فَلْيُحَدِّثْ بِهَا حَيْثُ انْتَهَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ، وَمَنْ خَشِيَ أَنْ لاَ يَعْقِلَهَا فَلاَ أُحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يَكْذِبَ عَلَىَّ، إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم بِالْحَقِّ وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ الْكِتَابَ فَكَانَ مِمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ آيَةُ الرَّجْمِ، فَقَرَأْنَاهَا وَعَقَلْنَاهَا وَوَعَيْنَاهَا، رَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجَمْنَا بَعْدَهُ، فَأَخْشَى إِنْ طَالَ بِالنَّاسِ زَمَانٌ أَنْ يَقُولَ قَائِلٌ وَاللَّهِ مَا نَجِدُ آيَةَ الرَّجْمِ فِي كِتَابِ اللَّهِ، فَيَضِلُّوا بِتَرْكِ فَرِيضَةٍ أَنْزَلَهَا اللَّهُ، وَالرَّجْمُ فِي كِتَابِ اللَّهِ حَقٌّ عَلَى مَنْ زَنَى إِذَا أُحْصِنَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ، إِذَا قَامَتِ الْبَيِّنَةُ أَوْ كَانَ الْحَبَلُ أَوْ الاِعْتِرَافُ، ثُمَّ إِنَّا كُنَّا نَقْرَأُ فِيمَا نَقْرَأُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ أَنْ لاَ تَرْغَبُوا عَنْ آبَائِكُمْ، فَإِنَّهُ كُفْرٌ بِكُمْ أَنْ تَرْغَبُوا عَنْ آبَائِكُمْ، أَوْ إِنَّ كُفْرًا بِكُمْ أَنْ تَرْغَبُوا عَنْ آبَائِكُمْ، أَلاَ ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُطْرُونِي كَمَا أُطْرِيَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَقُولُوا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ". ثُمَّ إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّ قَائِلاً مِنْكُمْ يَقُولُ وَاللَّهِ لَوْ مَاتَ عُمَرُ بَايَعْتُ فُلاَنًا. فَلاَ يَغْتَرَّنَّ امْرُؤٌ أَنْ يَقُولَ إِنَّمَا كَانَتْ بَيْعَةُ أَبِي بَكْرٍ فَلْتَةً وَتَمَّتْ أَلاَ وَإِنَّهَا قَدْ كَانَتْ كَذَلِكَ وَلَكِنَّ اللَّهَ وَقَى شَرَّهَا، وَلَيْسَ مِنْكُمْ مَنْ تُقْطَعُ الأَعْنَاقُ إِلَيْهِ مِثْلُ أَبِي بَكْرٍ، مَنْ بَايَعَ رَجُلاً عَنْ غَيْرِ مَشُورَةٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَلاَ يُبَايَعُ هُوَ وَلاَ الَّذِي بَايَعَهُ تَغِرَّةً أَنْ يُقْتَلاَ، وَإِنَّهُ قَدْ كَانَ مِنْ خَبَرِنَا حِينَ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ أَنَّ الأَنْصَارَ خَالَفُونَا وَاجْتَمَعُوا بِأَسْرِهِمْ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ، وَخَالَفَ عَنَّا عَلِيٌّ وَالزُّبَيْرُ وَمَنْ مَعَهُمَا، وَاجْتَمَعَ الْمُهَاجِرُونَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقُلْتُ لأَبِي بَكْرٍ يَا أَبَا بَكْرٍ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى إِخْوَانِنَا هَؤُلاَءِ مِنَ الأَنْصَارِ. فَانْطَلَقْنَا نُرِيدُهُمْ فَلَمَّا دَنَوْنَا مِنْهُمْ لَقِيَنَا مِنْهُمْ رَجُلاَنِ صَالِحَانِ، فَذَكَرَا مَا تَمَالَى عَلَيْهِ الْقَوْمُ فَقَالاَ أَيْنَ تُرِيدُونَ يَا مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ فَقُلْنَا نُرِيدُ إِخْوَانَنَا هَؤُلاَءِ مِنَ الأَنْصَارِ. فَقَالاَ لاَ عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَقْرَبُوهُمُ اقْضُوا أَمْرَكُمْ. فَقُلْتُ وَاللَّهِ لَنَأْتِيَنَّهُمْ. فَانْطَلَقْنَا حَتَّى أَتَيْنَاهُمْ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ، فَإِذَا رَجُلٌ مُزَمَّلٌ بَيْنَ ظَهْرَانَيْهِمْ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالُوا هَذَا سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ. فَقُلْتُ مَا لَهُ قَالُوا يُوعَكُ. فَلَمَّا جَلَسْنَا قَلِيلاً تَشَهَّدَ خَطِيبُهُمْ، فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَنَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ وَكَتِيبَةُ الإِسْلاَمِ، وَأَنْتُمْ مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ رَهْطٌ، وَقَدْ دَفَّتْ دَافَّةٌ مِنْ قَوْمِكُمْ، فَإِذَا هُمْ يُرِيدُونَ أَنْ يَخْتَزِلُونَا مِنْ أَصْلِنَا وَأَنْ يَحْضُنُونَا مِنَ الأَمْرِ. فَلَمَّا سَكَتَ أَرَدْتُ أَنْ أَتَكَلَّمَ وَكُنْتُ زَوَّرْتُ مَقَالَةً أَعْجَبَتْنِي أُرِيدُ أَنْ أُقَدِّمَهَا بَيْنَ يَدَىْ أَبِي بَكْرٍ، وَكُنْتُ أُدَارِي مِنْهُ بَعْضَ الْحَدِّ، فَلَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أَتَكَلَّمَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ عَلَى رِسْلِكَ. فَكَرِهْتُ أَنْ أُغْضِبَهُ، فَتَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ فَكَانَ هُوَ أَحْلَمَ مِنِّي وَأَوْقَرَ، وَاللَّهِ مَا تَرَكَ مِنْ كَلِمَةٍ أَعْجَبَتْنِي فِي تَزْوِيرِي إِلاَّ قَالَ فِي بَدِيهَتِهِ مِثْلَهَا أَوْ أَفْضَلَ مِنْهَا حَتَّى سَكَتَ فَقَالَ مَا ذَكَرْتُمْ فِيكُمْ مِنْ خَيْرٍ فَأَنْتُمْ لَهُ أَهْلٌ، وَلَنْ يُعْرَفَ هَذَا الأَمْرُ إِلاَّ لِهَذَا الْحَىِّ مِنْ قُرَيْشٍ، هُمْ أَوْسَطُ الْعَرَبِ نَسَبًا وَدَارًا، وَقَدْ رَضِيتُ لَكُمْ أَحَدَ هَذَيْنِ الرَّجُلَيْنِ، فَبَايِعُوا أَيَّهُمَا شِئْتُمْ. فَأَخَذَ بِيَدِي وَبِيَدِ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ وَهْوَ جَالِسٌ بَيْنَنَا، فَلَمْ أَكْرَهْ مِمَّا قَالَ غَيْرَهَا، كَانَ وَاللَّهِ أَنْ أُقَدَّمَ فَتُضْرَبَ عُنُقِي لاَ يُقَرِّبُنِي ذَلِكَ مِنْ إِثْمٍ، أَحَبَّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَتَأَمَّرَ عَلَى قَوْمٍ فِيهِمْ أَبُو بَكْرٍ، اللَّهُمَّ إِلاَّ أَنْ تُسَوِّلَ إِلَىَّ نَفْسِي عِنْدَ الْمَوْتِ شَيْئًا لاَ أَجِدُهُ الآنَ. فَقَالَ قَائِلٌ مِنَ الأَنْصَارِ أَنَا جُذَيْلُهَا الْمُحَكَّكُ، وَعُذَيْقُهَا الْمُرَجَّبُ، مِنَّا أَمِيرٌ، وَمِنْكُمْ أَمِيرٌ، يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ. فَكَثُرَ اللَّغَطُ، وَارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ حَتَّى فَرِقْتُ مِنَ الاِخْتِلاَفِ. فَقُلْتُ ابْسُطْ يَدَكَ يَا أَبَا بَكْرٍ. فَبَسَطَ يَدَهُ فَبَايَعْتُهُ، وَبَايَعَهُ الْمُهَاجِرُونَ، ثُمَّ بَايَعَتْهُ الأَنْصَارُ، وَنَزَوْنَا عَلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فَقَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ قَتَلْتُمْ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ. فَقُلْتُ قَتَلَ اللَّهُ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ. قَالَ عُمَرُ وَإِنَّا وَاللَّهِ مَا وَجَدْنَا فِيمَا حَضَرْنَا مِنْ أَمْرٍ أَقْوَى مِنْ مُبَايَعَةِ أَبِي بَكْرٍ خَشِينَا إِنْ فَارَقْنَا الْقَوْمَ وَلَمْ تَكُنْ بَيْعَةٌ أَنْ يُبَايِعُوا رَجُلاً مِنْهُمْ بَعْدَنَا، فَإِمَّا بَايَعْنَاهُمْ عَلَى مَا لاَ نَرْضَى، وَإِمَّا نُخَالِفُهُمْ فَيَكُونُ فَسَادٌ، فَمَنْ بَايَعَ رَجُلاً عَلَى غَيْرِ مَشُورَةٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَلاَ يُتَابَعُ هُوَ وَلاَ الَّذِي بَايَعَهُ تَغِرَّةً أَنْ يُقْتَلاَ.
Ibn Abbos aytdi: Men muhojirlardan ba'zi kishilarga (Qur'an) o'rgatardim, ular orasida Abdurahmon ibn Avf ham bor edi. Minoda uning manzilida edim — u Umar ibn Xattob huzurida edi, (Umarning) oxirgi haji vaqtida — birdan Abdurahmon menga qaytib kelib: "Koshki bugun mo'minlar amiriga kelib: «Ey mo'minlar amiri, falonchi haqida nima deysan — u: Umar o'lsa, men falonchiga bay'at qilardim, vallahi Abu Bakrning bay'ati shoshma-shosharlik (falta) edi, keyin (shunday) bo'lib qoldi, deydi» degan kishini ko'rganingda edi!" dedi. Umar g'azablandi va: "Inshaallah, men bugun kechqurun odamlar orasida turib, ularning ishlarini g'asb qilmoqchi bo'lgan mana shulardan ularni ogohlantiraman" dedi. Abdurahmon: "Ey mo'minlar amiri, unday qilma! Mavsum (haj) avom va g'avg'ochi odamlarni to'playdi — sen odamlar orasida turganda senga yaqin (joyni) ular egallaydi. Men, sen bir gap aytsang, har bir tarqatuvchi uni (noto'g'ri) tarqatib yuborishidan, uni yodda saqlamasliklaridan, o'z joyiga qo'ymasliklaridan qo'rqaman. Madinaga borguningga qadar kut — u hijrat va sunnat diyori, sen fiqh ahli va odamlarning ashroflari bilan xolislashib, o'rnashgan holda so'zingni aytasan, ilm ahli so'zingni yodda saqlaydi va uni o'z joyiga qo'yadi" dedi. Umar: "Vallahi, inshaallah, men buni Madinada turadigan birinchi xutbamda qilaman" dedi. Ibn Abbos: Zulhijja oxirida Madinaga keldik. Juma kuni quyosh og'ishi bilan biz tezda bordik, men Said ibn Zayd ibn Amr ibn Nufaylni minbar burchagi yonida o'tirgan topdim. Uning yoniga o'tirdim, tizzam tizzasiga tegar edi. Ko'p o'tmay Umar ibn Xattob chiqdi. Uni kelayotganini ko'rganimda, Saidga: "Bu kechqurun u xalifa bo'lganidan beri aytmagan so'zni aytadi" dedim. U meni inkor qildi va: "U ilgari aytmagan narsani nima ham aytar edi" dedi. Umar minbarga o'tirdi. Muazzinlar jim bo'lganida, turib Allahga loyiq hamd-sano aytdi va dedi: "Ammo ba'd: men sizlarga bir so'z aytaman, uni aytishim menga taqdir qilingan — bilmadim, balki ajalim oldida (oxirgi so'zim)dir. Kim uni anglab yodda saqlasa, uni tuyasi yetkazgan har qayerga aytib bersin; kim uni anglamasligidan qo'rqsa — men hech kimga menga nisbatan yolg'on aytishni halol qilmayman. Albatta Allah Muhammad (sollallahu alayhi vasallam)ni haq bilan yubordi va unga Kitob nozil qildi. Allah nozil qilgan narsalardan rajm oyati edi — biz uni o'qidik, anglab yodda saqladik. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) rajm qildi, biz ham undan keyin rajm qildik. Men, agar odamlarga zamon uzaysa, kimdir «Vallahi, biz Allahning Kitobida rajm oyatini topmaymiz» deb aytishidan qo'rqaman — shunda ular Allah nozil qilgan farzni tark etib adashadi. Allahning Kitobida rajm — erkak va ayoldan zino qilgan, muhsan bo'lgan kishiga haqdir, agar bayyina qoyim bo'lsa, yoki homila bo'lsa, yoki e'tirof bo'lsa. Keyin biz Allahning Kitobidan o'qigan narsalardan: «Otalaringizdan yuz o'girmanglar, otalaringizdan yuz o'girishingiz siz uchun kufrdir» (degan so'z) ham edi. Ogoh bo'linglar! Keyin albatta Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Meni nasroniylar Iso ibn Maryamni (haddan oshib) maqtagani kabi maqtamanglar, balki Allahning bandasi va Rasuli deb aytinglar» dedi. Keyin menga yetdiki, sizdan bir kishi: «Vallahi, agar Umar o'lsa, men falonchiga bay'at qilardim» deb aytayapti. Hech kim: «Abu Bakrning bay'ati falta edi, keyin bo'lib qoldi» deb aldanmasin. Ogoh bo'linglar, u shunday bo'lgan edi, lekin Allah uning yomonligidan saqladi. Sizlaringiz ichida Abu Bakr kabi, unga tomon bo'yinlar cho'ziladigan kishi yo'q. Kim musulmonlarning mashvaratisiz bir kishiga bay'at qilsa, unga ham, unga bay'at qilganga ham bay'at qilinmaydi — ikkovining o'ldirilishi (xavfi) sababli. Bizning xabarimiz shunday ediki, Allah Nabiysi (sollallahu alayhi vasallam)ni vafot ettirganda, Ansorlar bizga muxolif bo'lib, hammasi Banu Soida saqifasida (soyabonida) to'plandi; Ali, Zubayr va ular bilan birga bo'lganlar bizdan ajrab qoldi; muhojirlar Abu Bakr atrofiga to'plandi. Men Abu Bakrga: «Ey Abu Bakr, bizni Ansordan bo'lgan mana shu birodarlarimizga olib bor» dedim. Ularni istab yo'lga tushdik. Ularga yaqinlashganimizda, ulardan ikki solih kishi bizga yo'liqdi, qavm kelishgan narsani zikr qilib: «Ey muhojirlar guruhi, qayerga bormoqchisiz?» dedi. Biz: «Ansordan bo'lgan birodarlarimizni istaymiz» dedik. Ular: «Ularga yaqinlashmasangiz ham bo'ladi, o'z ishingizni hal qiling» dedi. Men: «Vallahi, biz ularga boramiz» dedim. Banu Soida saqifasida ularga keldik. Birdan ular orasida bir kishi o'ralib (kasal) yotar edi. «Bu kim?» dedim. «Bu — Sa'd ibn Uboda» dedilar. «Unga nima bo'lgan?» dedim. «Isitmasi bor» dedilar. Biroz o'tirganimizda, ularning xatibi tashahhud aytib, Allahga hamd-sano aytdi va: «Ammo ba'd: biz Allahning ansori (yordamchilari) va Islom qo'shinimiz; sizlar, ey muhojirlar guruhi, bir necha kishisiz; mana sizning qavmingizdan bir to'da keldi — ular bizni o'z aslimizdan ajratib, ishdan chetlashtirmoqchilar» dedi. U jim bo'lganida, men gapirmoqchi bo'ldim — men yoqqan bir so'zni tayyorlab qo'ygan edim, uni Abu Bakr oldida aytmoqchi, undan ba'zi qattiqligini yumshatardim. Gapirmoqchi bo'lganimda, Abu Bakr: «Shoshma» dedi. Men uni g'azablantirishni yoqtirmadim. Abu Bakr gapirdi — u mendan halimroq va vazminroq edi. Vallahi, men tayyorlagan so'zimda yoqqan biror kalimani qoldirmadi, magar uni o'z badihasida o'shandek yoki undan afzalroq aytdi — to jim bo'lguncha. Keyin dedi: «Sizda zikr qilgan har qanday yaxshilik bor — siz unga loyiqsiz. Lekin bu ish (xilofat) faqat Qurayshning mana shu tirik tabaqasiga tegishlidir, ular nasab va diyor jihatidan arablarning eng o'rtachasidir. Men sizlarga mana shu ikki kishidan birini rozi bo'ldim, qaysini xohlasangiz unga bay'at qilinglar» dedi. U mening qo'limni va Abu Ubayda ibn al-Jarrohning qo'lini ushladi — u biz oramizda o'tirgan edi. Uning aytganlaridan boshqa hech narsani yomon ko'rmadim. Vallahi, men oldinga surilib bo'ynim urilishi — bu meni biror gunohga yaqinlashtirmasa — Abu Bakr bor qavmga amir bo'lishimdan menga suyukliroq edi; magar o'lim paytida nafsim menga hozir topmaydigan biror narsani bezatmasa. Ansordan bir kishi: «Men ularning surtiluvchi ustuni (tajribali maslahatchisi)man va himoyalangan xurmo (kuchli)siman; bizdan bir amir, sizdan bir amir, ey Quraysh guruhi» dedi. Shovqin ko'paydi, ovozlar ko'tarildi, men ixtilofdan qo'rqdim. «Qo'lingni och, ey Abu Bakr» dedim. U qo'lini ochdi, men unga bay'at qildim, muhojirlar bay'at qildi, keyin Ansorlar bay'at qildi. Biz Sa'd ibn Ubodaga (tomon) sapchdik. Ulardan biri: «Sa'd ibn Ubodani o'ldirdingiz» dedi. Men: «Allah Sa'd ibn Ubodani o'ldirsin» dedim." Umar: "Vallahi, biz duch kelgan ishlardan Abu Bakrga bay'at qilishdan ko'ra to'g'riroqini topmadik. Biz qavmdan ajrab, bay'at bo'lmagan holda qoldirsak, ular bizdan keyin o'zlaridan bir kishiga bay'at qilishidan qo'rqdik — shunda yo biz rozi bo'lmagan (kishiga) bay'at qilardik, yo muxolif bo'lib fasod bo'lardi. Bas kim musulmonlarning mashvaratisiz bir kishiga bay'at qilsa, unga ham, unga bay'at qilganga ham — ikkovining o'ldirilishi xavfi sababli — ergashilmaydi" dedi.
حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُ فِيمَنْ زَنَى وَلَمْ يُحْصَنْ جَلْدَ مِائَةٍ وَتَغْرِيبَ عَامٍ. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عُرْوَةَ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، غَرَّبَ، ثُمَّ لَمْ تَزَلْ تِلْكَ السُّنَّةَ.
Zayd ibn Xolid al-Juhaniy aytdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ni — zino qilgan va muhsan bo'lmagan (uylanmagan) kishi haqida — yuz qamchi va bir yil surgun(ni) buyurganini eshitdim. Ibn Shihob: Urva ibn Zubayr menga, Umar ibn Xattob surgun qilganini xabar berdi, keyin bu sunnat (qoida) bo'lib qoldi.
حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُ فِيمَنْ زَنَى وَلَمْ يُحْصَنْ جَلْدَ مِائَةٍ وَتَغْرِيبَ عَامٍ. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عُرْوَةَ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، غَرَّبَ، ثُمَّ لَمْ تَزَلْ تِلْكَ السُّنَّةَ.
Zayd ibn Xolid al-Juhaniy aytdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ni — zino qilgan va muhsan bo'lmagan (uylanmagan) kishi haqida — yuz qamchi va bir yil surgun(ni) buyurganini eshitdim. Ibn Shihob: Urva ibn Zubayr menga, Umar ibn Xattob surgun qilganini xabar berdi, keyin bu sunnat (qoida) bo'lib qoldi.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِيمَنْ زَنَى وَلَمْ يُحْصَنْ بِنَفْىِ عَامٍ بِإِقَامَةِ الْحَدِّ عَلَيْهِ.
Abu Hurayra (roziyallahu anhu) (rivoyat qildi): Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) zino qilgan va muhsan bo'lmagan kishi haqida unga had ijro qilib, bir yil surgun(ga yuborish) bilan hukm qildi.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَعَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمُخَنَّثِينَ مِنَ الرِّجَالِ، وَالْمُتَرَجِّلاَتِ مِنَ النِّسَاءِ، وَقَالَ " أَخْرِجُوهُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ ". وَأَخْرَجَ فُلاَنًا، وَأَخْرَجَ عُمَرُ فُلاَنًا.
Ibn Abbos (roziyallahu anhumo) aytdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) erkaklardan muxannaslarni (ayolsifatlik qiluvchilarni) va ayollardan mutarajjillarni (erkaksifatlik qiluvchilarni) la'natladi va: "Ularni uylaringizdan chiqaringlar" dedi. (Nabiy) falonchini chiqardi, Umar (ham) falonchini chiqardi.
حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَعْرَابِ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ جَالِسٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْضِ بِكِتَابِ اللَّهِ. فَقَامَ خَصْمُهُ فَقَالَ صَدَقَ اقْضِ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِكِتَابِ اللَّهِ، إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا فَزَنَى بِامْرَأَتِهِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي الرَّجْمَ، فَافْتَدَيْتُ بِمِائَةٍ مِنَ الْغَنَمِ وَوَلِيدَةٍ، ثُمَّ سَأَلْتُ أَهْلَ الْعِلْمِ، فَزَعَمُوا أَنَّ مَا عَلَى ابْنِي جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ. فَقَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ، أَمَّا الْغَنَمُ وَالْوَلِيدَةُ فَرَدٌّ عَلَيْكَ، وَعَلَى ابْنِكَ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ، وَأَمَّا أَنْتَ يَا أُنَيْسُ فَاغْدُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا فَارْجُمْهَا ". فَغَدَا أُنَيْسٌ فَرَجَمَهَا.
Abu Hurayra va Zayd ibn Xolid (rivoyat qildilar): A'robiylardan bir kishi Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga, u o'tirganda kelib: "Ey Rasulullah, Allahning Kitobi bilan hukm qil" dedi. Uning xasmi turib: "Rost aytdi, unga Allahning Kitobi bilan hukm qil, ey Rasulullah. Mening o'g'lim bu (kishi)ning asifi edi, uning xotini bilan zino qildi. Menga o'g'limga rajm bor deb aytdilar, men yuz qo'y va bir cho'ri bilan fidya berdim. Keyin ilm ahlidan so'radim, ular o'g'limga yuz qamchi va bir yil surgun (bor) deb aytdilar" dedi. (Nabiy): "Joni qo'limda bo'lgan Zotga qasamki, oraingizda albatta Allahning Kitobi bilan hukm qilaman: qo'y va cho'ri senga qaytarildi, o'g'lingga yuz qamchi va bir yil surgun; sen esa, ey Unays, bu (kishi)ning xotiniga borib, uni rajm qil" dedi. Unays unga bordi va uni rajm qildi.
حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَعْرَابِ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ جَالِسٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْضِ بِكِتَابِ اللَّهِ. فَقَامَ خَصْمُهُ فَقَالَ صَدَقَ اقْضِ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِكِتَابِ اللَّهِ، إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا فَزَنَى بِامْرَأَتِهِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي الرَّجْمَ، فَافْتَدَيْتُ بِمِائَةٍ مِنَ الْغَنَمِ وَوَلِيدَةٍ، ثُمَّ سَأَلْتُ أَهْلَ الْعِلْمِ، فَزَعَمُوا أَنَّ مَا عَلَى ابْنِي جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ. فَقَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ، أَمَّا الْغَنَمُ وَالْوَلِيدَةُ فَرَدٌّ عَلَيْكَ، وَعَلَى ابْنِكَ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ، وَأَمَّا أَنْتَ يَا أُنَيْسُ فَاغْدُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا فَارْجُمْهَا ". فَغَدَا أُنَيْسٌ فَرَجَمَهَا.
Abu Hurayra va Zayd ibn Xolid (rivoyat qildilar): A'robiylardan bir kishi Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga, u o'tirganda kelib: "Ey Rasulullah, Allahning Kitobi bilan hukm qil" dedi. Uning xasmi turib: "Rost aytdi, unga Allahning Kitobi bilan hukm qil, ey Rasulullah. Mening o'g'lim bu (kishi)ning asifi edi, uning xotini bilan zino qildi. Menga o'g'limga rajm bor deb aytdilar, men yuz qo'y va bir cho'ri bilan fidya berdim. Keyin ilm ahlidan so'radim, ular o'g'limga yuz qamchi va bir yil surgun (bor) deb aytdilar" dedi. (Nabiy): "Joni qo'limda bo'lgan Zotga qasamki, oraingizda albatta Allahning Kitobi bilan hukm qilaman: qo'y va cho'ri senga qaytarildi, o'g'lingga yuz qamchi va bir yil surgun; sen esa, ey Unays, bu (kishi)ning xotiniga borib, uni rajm qil" dedi. Unays unga bordi va uni rajm qildi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ، رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنِ الأَمَةِ إِذَا زَنَتْ وَلَمْ تُحْصَنْ قَالَ " إِذَا زَنَتْ فَاجْلِدُوهَا، ثُمَّ إِنْ زَنَتْ فَاجْلِدُوهَا، ثُمَّ إِنْ زَنَتْ فَاجْلِدُوهَا، ثُمَّ بِيعُوهَا وَلَوْ بِضَفِيرٍ ". قَالَ ابْنُ شِهَابٍ لاَ أَدْرِي بَعْدَ الثَّالِثَةِ أَوِ الرَّابِعَةِ.
Abu Hurayra va Zayd ibn Xolid (roziyallahu anhumo) (rivoyat qildilar): Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)dan cho'ri zino qilsa va muhsan bo'lmasa (haqida) so'raldi. Dedi: "Zino qilsa, uni qamchilanglar; keyin zino qilsa, uni qamchilanglar; keyin zino qilsa, uni qamchilanglar; keyin uni — hatto bir tasma (arzon narsa) evaziga bo'lsa ham — sotinglar." Ibn Shihob: "Uchinchidan keyinmi yoki to'rtinchidan keyinmi — bilmadim" dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ، رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنِ الأَمَةِ إِذَا زَنَتْ وَلَمْ تُحْصَنْ قَالَ " إِذَا زَنَتْ فَاجْلِدُوهَا، ثُمَّ إِنْ زَنَتْ فَاجْلِدُوهَا، ثُمَّ إِنْ زَنَتْ فَاجْلِدُوهَا، ثُمَّ بِيعُوهَا وَلَوْ بِضَفِيرٍ ". قَالَ ابْنُ شِهَابٍ لاَ أَدْرِي بَعْدَ الثَّالِثَةِ أَوِ الرَّابِعَةِ.
Abu Hurayra va Zayd ibn Xolid (roziyallahu anhumo) (rivoyat qildilar): Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)dan cho'ri zino qilsa va muhsan bo'lmasa (haqida) so'raldi. Dedi: "Zino qilsa, uni qamchilanglar; keyin zino qilsa, uni qamchilanglar; keyin zino qilsa, uni qamchilanglar; keyin uni — hatto bir tasma (arzon narsa) evaziga bo'lsa ham — sotinglar." Ibn Shihob: "Uchinchidan keyinmi yoki to'rtinchidan keyinmi — bilmadim" dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا زَنَتِ الأَمَةُ فَتَبَيَّنَ زِنَاهَا فَلْيَجْلِدْهَا وَلاَ يُثَرِّبْ، ثُمَّ إِنْ زَنَتْ فَلْيَجْلِدْهَا وَلاَ يُثَرِّبْ، ثُمَّ إِنْ زَنَتِ الثَّالِثَةَ فَلْيَبِعْهَا وَلَوْ بِحَبْلٍ مِنْ شَعَرٍ ". تَابَعَهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Abu Hurayra Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning shunday deganlarini eshitdi: "Cho'ri zino qilsa va zinosi aniqlansa, uni qamchilasin, lekin so'kib uyat qilmasin; keyin zino qilsa, uni qamchilasin, lekin so'kmasin; keyin uchinchi marta zino qilsa, uni — hatto jundan bo'lgan bir arqon (arzon narsa) evaziga bo'lsa ham — sotsin."
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى عَنِ الرَّجْمِ، فَقَالَ رَجَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم. فَقُلْتُ أَقَبْلَ النُّورِ أَمْ بَعْدَهُ قَالَ لاَ أَدْرِي. تَابَعَهُ عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ وَخَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَالْمُحَارِبِيُّ وَعَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنِ الشَّيْبَانِيِّ. وَقَالَ بَعْضُهُمُ الْمَائِدَةُ. وَالأَوَّلُ أَصَحُّ.
Shayboniy aytdi: Abdulloh ibn Abu Avfadan rajm haqida so'radim. U: "Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) rajm qildi" dedi. Men: "Nur (surasi)dan oldinmi yoki keyinmi?" dedim. U: "Bilmadim" dedi. (Ba'zilari «Moida» dedi; birinchisi sahihroq.)