حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ أُتِيَ عَلِيٌّ ـ رضى الله عنه ـ بِزَنَادِقَةٍ فَأَحْرَقَهُمْ فَبَلَغَ ذَلِكَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَوْ كُنْتُ أَنَا لَمْ أُحْرِقْهُمْ لِنَهْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَقَتَلْتُهُمْ لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ ".
Ikrima aytdi: Aliga zindiqlar (mulhidlar) keltirildi, u ularni yondirdi. Bu Ibn Abbosga yetdi. U: "Agar men bo'lganimda, ularni — Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning qaytargani sababli — yondirmas edim, va ularni — Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning «Kim diynini o'zgartirsa, uni o'ldiringlar» so'zi sababli — o'ldirar edim" dedi.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ قُرَّةَ بْنِ خَالِدٍ، حَدَّثَنِي حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ أَقْبَلْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعِي رَجُلاَنِ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ، أَحَدُهُمَا عَنْ يَمِينِي، وَالآخَرُ عَنْ يَسَارِي وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَاكُ فَكِلاَهُمَا سَأَلَ. فَقَالَ " يَا أَبَا مُوسَى ". أَوْ " يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ ". قَالَ قُلْتُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا أَطْلَعَانِي عَلَى مَا فِي أَنْفُسِهِمَا، وَمَا شَعَرْتُ أَنَّهُمَا يَطْلُبَانِ الْعَمَلَ. فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى سِوَاكِهِ تَحْتِ شَفَتِهِ قَلَصَتْ فَقَالَ " لَنْ ـ أَوْ ـ لاَ نَسْتَعْمِلُ عَلَى عَمَلِنَا مَنْ أَرَادَهُ، وَلَكِنِ اذْهَبْ أَنْتَ يَا أَبَا مُوسَى ـ أَوْ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ ـ إِلَى الْيَمَنِ ". ثُمَّ أَتْبَعَهُ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ، فَلَمَّا قَدِمَ عَلَيْهِ أَلْقَى لَهُ وِسَادَةً قَالَ انْزِلْ، وَإِذَا رَجُلٌ عِنْدَهُ مُوثَقٌ. قَالَ مَا هَذَا قَالَ كَانَ يَهُودِيًّا فَأَسْلَمَ ثُمَّ تَهَوَّدَ. قَالَ اجْلِسْ. قَالَ لاَ أَجْلِسُ حَتَّى يُقْتَلَ. قَضَاءُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ. ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، فَأَمَرَ بِهِ فَقُتِلَ، ثُمَّ تَذَاكَرْنَا قِيَامَ اللَّيْلِ، فَقَالَ أَحَدُهُمَا أَمَّا أَنَا فَأَقُومُ وَأَنَامُ، وَأَرْجُو فِي نَوْمَتِي مَا أَرْجُو فِي قَوْمَتِي.
Abu Muso aytdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga, men bilan Ash'ariylardan ikki kishi — biri o'ng tomonimda, biri chap tomonimda — keldik. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) misvok ishlatar edi. Ikkovi (lavozim) so'radi. Dedi: "Ey Abu Muso" — yoki: "Ey Abdulloh ibn Qays." Men: "Seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, ular menga ko'nglilaridagini bildirmadilar, ular amal (lavozim) talab qilayotganini sezmadim" dedim. Go'yo men uning lab tagidagi misvogiga qarab turibman, (labi) ko'tarildi. Dedi: "Biz ishimizga uni xohlagan kishini ishlatmaymiz, lekin sen, ey Abu Muso — yoki: ey Abdulloh ibn Qays — Yamanga bor." Keyin uning ortidan Muoz ibn Jabalni (yubordi). Muoz unga (Abu Musoga) kelganda, u unga bir yostiq tashlab: "Tush (o'tir)" dedi. Birdan uning yonida bir kishi bog'langan (turibdi). (Muoz): "Bu nima?" dedi. (Abu Muso): "U yahudiy edi, islom qabul qildi, keyin (yana) yahudiy bo'ldi" dedi. (Muoz): "O'tir" dedi. (Abu Muso): "U o'ldirilmaguncha o'tirmaymiz — bu Allah va Rasulining hukmi" dedi — uch marta. U buyurdi, u o'ldirildi. Keyin biz tungi (namoz) qiyomini zikr qildik. Ulardan biri: "Men esa turaman va uxlayman, uyqumda ham qiyomimda umid qilganimni umid qilaman" dedi.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَاسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ، وَكَفَرَ مَنْ كَفَرَ مِنَ الْعَرَبِ، قَالَ عُمَرُ يَا أَبَا بَكْرٍ، كَيْفَ تُقَاتِلُ النَّاسَ، وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. فَمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ، إِلاَّ بِحَقِّهِ، وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ ". قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَاللَّهِ لأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ، فَإِنَّ الزَّكَاةَ حَقُّ الْمَالِ، وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عَنَاقًا كَانُوا يُؤَدُّونَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَى مَنْعِهَا. قَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنْ رَأَيْتُ أَنْ قَدْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ لِلْقِتَالِ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ.
Abu Hurayra aytdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) vafot etib, Abu Bakr xalifa qilinganda, arablardan kim kofir bo'lgan bo'lsa kofir bo'ldi (riddaga chiqdi). Umar: "Ey Abu Bakr, odamlar bilan qanday jang qilasan, Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Men odamlar bilan «La ilaha illallah» degunlariga qadar jang qilishga buyurildim. Kim «La ilaha illallah» desa, moli va jonini mendan saqladi (himoya qildi) — magar uning haqqi bilan, hisobi esa Allah zimmasida» degan-ku?" dedi. Abu Bakr: "Vallahi, men namoz bilan zakot orasini ajratgan kishi bilan albatta jang qilaman, chunki zakot — molning haqqidir. Vallahi, agar ular Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga berar bo'lgan bir (yosh) echkini mendan man qilsalar, men ularni uni man qilganlari uchun jang qilardim" dedi. Umar: "Vallahi, Allah Abu Bakrning ko'kragini jangga ochib qo'yganini ko'rganimda (shunda angladim), uning haq ekanini bildim" dedi.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَاسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ، وَكَفَرَ مَنْ كَفَرَ مِنَ الْعَرَبِ، قَالَ عُمَرُ يَا أَبَا بَكْرٍ، كَيْفَ تُقَاتِلُ النَّاسَ، وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. فَمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ، إِلاَّ بِحَقِّهِ، وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ ". قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَاللَّهِ لأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ، فَإِنَّ الزَّكَاةَ حَقُّ الْمَالِ، وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عَنَاقًا كَانُوا يُؤَدُّونَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَى مَنْعِهَا. قَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنْ رَأَيْتُ أَنْ قَدْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ لِلْقِتَالِ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ.
Abu Hurayra aytdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) vafot etib, Abu Bakr xalifa qilinganda, arablardan kim kofir bo'lgan bo'lsa kofir bo'ldi (riddaga chiqdi). Umar: "Ey Abu Bakr, odamlar bilan qanday jang qilasan, Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Men odamlar bilan «La ilaha illallah» degunlariga qadar jang qilishga buyurildim. Kim «La ilaha illallah» desa, moli va jonini mendan saqladi (himoya qildi) — magar uning haqqi bilan, hisobi esa Allah zimmasida» degan-ku?" dedi. Abu Bakr: "Vallahi, men namoz bilan zakot orasini ajratgan kishi bilan albatta jang qilaman, chunki zakot — molning haqqidir. Vallahi, agar ular Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga berar bo'lgan bir (yosh) echkini mendan man qilsalar, men ularni uni man qilganlari uchun jang qilardim" dedi. Umar: "Vallahi, Allah Abu Bakrning ko'kragini jangga ochib qo'yganini ko'rganimda (shunda angladim), uning haq ekanini bildim" dedi.