حَدَّثَنِي هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ بَيَانٍ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ، أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لأَنْ يَغْدُوَ أَحَدُكُمْ فَيَحْطِبَ عَلَى ظَهْرِهِ فَيَتَصَدَّقَ بِهِ وَيَسْتَغْنِيَ بِهِ مِنَ النَّاسِ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَسْأَلَ رَجُلاً أَعْطَاهُ أَوْ مَنَعَهُ ذَلِكَ فَإِنَّ الْيَدَ الْعُلْيَا أَفْضَلُ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ " .
Abu Hurayra aytdi: Men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni: «Birovingiz ertalab (chiqib) o'z yelkasida o'tin terib, uni sadaqa qilishi va u bilan odamlardan beniyoz bo'lib olishi — biror kishidan so'rashdan — u (kishi) unga bersa yoki bermasa (ham) — u uchun yaxshiroqdir; chunki yuqori qo'l pastki qo'ldan afzaldir; va o'zing boquvchi bo'lgan kishilardan boshla» deb aytayotgan holda eshitdim.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ، أَبِي حَازِمٍ قَالَ أَتَيْنَا أَبَا هُرَيْرَةَ فَقَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَاللَّهِ لأَنْ يَغْدُوَ أَحَدُكُمْ فَيَحْطِبَ عَلَى ظَهْرِهِ فَيَبِيعَهُ " . ثُمَّ ذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ بَيَانٍ .
Qays ibn Abu Hozim aytdi: Biz Abu Hurayraga keldik; u: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam): «Allahga qasam, birovingiz ertalab (chiqib) o'z yelkasida o'tin terib, uni sotishi (yaxshiroqdir)» dedi — keyin Bayonning hadisi misli(ni zikr qildi).
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، وَيُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو، بْنُ الْحَارِثِ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ، مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لأَنْ يَحْتَزِمَ أَحَدُكُمْ حُزْمَةً مِنْ حَطَبٍ فَيَحْمِلَهَا عَلَى ظَهْرِهِ فَيَبِيعَهَا خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَسْأَلَ رَجُلاً يُعْطِيهِ أَوْ يَمْنَعُهُ " .
Abu Hurayra aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Birovingiz bir bog'lam o'tinni bog'lab, uni o'z yelkasida ko'tarib, uni sotishi — biror kishidan — u (kishi) unga bersa yoki bermasa (ham) — so'rashdan u uchun yaxshiroqdir» dedi.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ، وَسَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، - قَالَ سَلَمَةُ حَدَّثَنَا وَقَالَ الدَّارِمِيُّ، أَخْبَرَنَا مَرْوَانُ، وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ الدِّمَشْقِيُّ - حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ - عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي مُسْلِمٍ الْخَوْلاَنِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَبِيبُ الأَمِينُ، أَمَّا هُوَ فَحَبِيبٌ إِلَىَّ وَأَمَّا هُوَ عِنْدِي فَأَمِينٌ عَوْفُ بْنُ مَالِكٍ الأَشْجَعِيُّ قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِسْعَةً أَوْ ثَمَانِيَةً أَوْ سَبْعَةً فَقَالَ " أَلاَ تُبَايِعُونَ رَسُولَ اللَّهِ " وَكُنَّا حَدِيثَ عَهْدٍ بِبَيْعَةٍ فَقُلْنَا قَدْ بَايَعْنَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . ثُمَّ قَالَ " أَلاَ تُبَايِعُونَ رَسُولَ اللَّهِ " . فَقُلْنَا قَدْ بَايَعْنَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . ثُمَّ قَالَ " أَلاَ تُبَايِعُونَ رَسُولَ اللَّهِ " . قَالَ فَبَسَطْنَا أَيْدِيَنَا وَقُلْنَا قَدْ بَايَعْنَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَعَلاَمَ نُبَايِعُكَ قَالَ " عَلَى أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَالصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ وَتُطِيعُوا - وَأَسَرَّ كَلِمَةً خَفِيَّةً - وَلاَ تَسْأَلُوا النَّاسَ شَيْئًا " . فَلَقَدْ رَأَيْتُ بَعْضَ أُولَئِكَ النَّفَرِ يَسْقُطُ سَوْطُ أَحَدِهِمْ فَمَا يَسْأَلُ أَحَدًا يُنَاوِلُهُ إِيَّاهُ .
Avf ibn Molik al-Ashja'iy aytdi: Biz Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning huzurida to'qqiz yoki sakkiz yoki yetti kishi (edik). U: «Rasulullahga bay'at qilmaysizlarmi?» dedi — biz esa bay'at qilganimizga yangi (yaqinda bay'at qilgan) edik; bas biz: «Senga bay'at qilgan edik-ku, ey Rasulullah» dedik. Keyin u (yana): «Rasulullahga bay'at qilmaysizlarmi?» dedi. Biz: «Senga bay'at qilgan edik-ku, ey Rasulullah» dedik. Keyin u (yana): «Rasulullahga bay'at qilmaysizlarmi?» dedi. Bas biz qo'llarimizni cho'zdik va: «Senga bay'at qilgan edik-ku, ey Rasulullah; bas nima ustida senga bay'at qilaylik?» dedik. U: «Allahga ibodat qilishingiz va unga hech narsani shirk keltirmasligingiz, besh (vaqt) namoz, itoat qilishingiz — va u bir so'zni (‹odamlardan hech narsa so'ramaslik›ni) past ovozda yashirdi — va odamlardan hech narsa so'ramaslik (ustida)» dedi. Bas men o'sha kishilardan ba'zilarini ko'rdim — birovining qamchisi tushib ketsa (ham), uni o'ziga uzatib berishni birovdan so'ramas edi.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، كِلاَهُمَا عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ هَارُونَ بْنِ رِيَابٍ، حَدَّثَنِي كِنَانَةُ بْنُ نُعَيْمٍ الْعَدَوِيُّ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ، مُخَارِقٍ الْهِلاَلِيِّ قَالَ تَحَمَّلْتُ حَمَالَةً فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْأَلُهُ فِيهَا فَقَالَ " أَقِمْ حَتَّى تَأْتِيَنَا الصَّدَقَةُ فَنَأْمُرَ لَكَ بِهَا " . قَالَ ثُمَّ قَالَ " يَا قَبِيصَةُ إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لاَ تَحِلُّ إِلاَّ لأَحَدِ ثَلاَثَةٍ رَجُلٍ تَحَمَّلَ حَمَالَةً فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ حَتَّى يُصِيبَهَا ثُمَّ يُمْسِكُ وَرَجُلٍ أَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ اجْتَاحَتْ مَالَهُ فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ حَتَّى يُصِيبَ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ - أَوْ قَالَ سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ - وَرَجُلٍ أَصَابَتْهُ فَاقَةٌ حَتَّى يَقُومَ ثَلاَثَةٌ مِنْ ذَوِي الْحِجَا مِنْ قَوْمِهِ لَقَدْ أَصَابَتْ فُلاَنًا فَاقَةٌ فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ حَتَّى يُصِيبَ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ - أَوْ قَالَ سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ - فَمَا سِوَاهُنَّ مِنَ الْمَسْأَلَةِ يَا قَبِيصَةُ سُحْتًا يَأْكُلُهَا صَاحِبُهَا سُحْتًا " .
Qabisa ibn Muxoriq al-Hiloliy aytdi: Men bir hamola (birovlar zimmasidagi diya/qarz to'lovini) o'z zimmamga oldim va Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga — undan shu haqda (yordam) so'rab — keldim. U: «(Shu yerda) turib tur, to bizga sadaqa (zakot) kelguncha; keyin senga u(ndan berishni) buyuramiz» dedi. Keyin: «Ey Qabisa, albatta so'rash uch kishidan biridan boshqaga halol emas: zimmasiga hamola olgan kishiga — bas unga so'rash halol bo'ladi, to uni (to'lab) topguncha; keyin (so'rashni) to'xtatadi; va mol-mulkini halok qilgan ofat (falokat) yetgan kishiga — bas unga so'rash halol bo'ladi, to tiriklik (ro'zg'or) uchun bir qoyim (yetarli) — yoki: tiriklik uchun bir sadad (ehtiyojni qoplovchi) — topguncha; va faqirlik (muhtojlik) yetgan kishiga — to qavmidan aqlli uch kishi: ‹Falonga faqirlik yetdi› deb (guvohlik) turguncha — bas unga so'rash halol bo'ladi, to tiriklik uchun bir qoyim — yoki: tiriklik uchun bir sadad — topguncha. Bas, ey Qabisa, bulardan boshqa so'rash — suht (harom)dir; uni egasi harom (qilib) yeydi» dedi.
وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، ح وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، - رضى الله عنه - يَقُولُ قَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْطِينِي الْعَطَاءَ فَأَقُولُ أَعْطِهِ أَفْقَرَ إِلَيْهِ مِنِّي . حَتَّى أَعْطَانِي مَرَّةً مَالاً فَقُلْتُ أَعْطِهِ أَفْقَرَ إِلَيْهِ مِنِّي . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُذْهُ وَمَا جَاءَكَ مِنْ هَذَا الْمَالِ وَأَنْتَ غَيْرُ مُشْرِفٍ وَلاَ سَائِلٍ فَخُذْهُ وَمَا لاَ فَلاَ تُتْبِعْهُ نَفْسَكَ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallahu anhu) aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) menga ato (in'om) berar edi, men esa: «Uni mendan muhtojroqga ber» der edim; to bir gal menga bir mol berdi, men: «Uni mendan muhtojroqga ber» dedim. Bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Uni ol; bu moldan senga — sen (unga) ko'z tikmagan va so'ramagan holda — kelgan narsani olgin; (ko'z tikib kelmagan) bo'lsa, uni nafsingga ergashtirma (ko'ngil qo'yma)» dedi.
وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُعْطِي عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ - رضى الله عنه - الْعَطَاءَ فَيَقُولُ لَهُ عُمَرُ أَعْطِهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفْقَرَ إِلَيْهِ مِنِّي . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُذْهُ فَتَمَوَّلْهُ أَوْ تَصَدَّقْ بِهِ وَمَا جَاءَكَ مِنْ هَذَا الْمَالِ وَأَنْتَ غَيْرُ مُشْرِفٍ وَلاَ سَائِلٍ فَخُذْهُ وَمَا لاَ فَلاَ تُتْبِعْهُ نَفْسَكَ " . قَالَ سَالِمٌ فَمِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ لاَ يَسْأَلُ أَحَدًا شَيْئًا وَلاَ يَرُدُّ شَيْئًا أُعْطِيَهُ .
Solim ibn Abdulloh otasidan (rivoyat qildi)ki: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) Umar ibn al-Xattob (roziyallahu anhu)ga ato berar edi; Umar unga: «Ey Rasulullah, uni mendan muhtojroqga ber» der edi. Bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) unga: «Uni ol; uni mol qilib (saqla) yoki sadaqa qil; bu moldan senga — sen ko'z tikmagan va so'ramagan holda — kelgan narsani olgin; (kelmagan) bo'lsa, uni nafsingga ergashtirma» dedi. Solim: «Mana shu sababli Ibn Umar hech kimdan hech narsa so'ramas va o'ziga berilgan narsani rad qilmas edi» dedi.
وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ عَمْرٌو وَحَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، بِمِثْلِ ذَلِكَ عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّعْدِيِّ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، - رضى الله عنه - عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Abdulloh ibn as-Sa'diy, Umar ibn al-Xattob (roziyallahu anhu)dan, u Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)dan — xuddi shu(ning) misli(ni rivoyat qildi).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ السَّاعِدِيِّ، الْمَالِكِيِّ أَنَّهُ قَالَ اسْتَعْمَلَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ - رضى الله عنه - عَلَى الصَّدَقَةِ فَلَمَّا فَرَغْتُ مِنْهَا وَأَدَّيْتُهَا إِلَيْهِ أَمَرَ لِي بِعُمَالَةٍ فَقُلْتُ إِنَّمَا عَمِلْتُ لِلَّهِ وَأَجْرِي عَلَى اللَّهِ . فَقَالَ خُذْ مَا أُعْطِيتَ فَإِنِّي عَمِلْتُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَمَّلَنِي فَقُلْتُ مِثْلَ قَوْلِكَ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أُعْطِيتَ شَيْئًا مِنْ غَيْرِ أَنْ تَسْأَلَ فَكُلْ وَتَصَدَّقْ " .
Ibn as-So'idiy al-Molikiy aytdi: Umar ibn al-Xattob (roziyallahu anhu) meni sadaqa (zakot yig'ish)ga ishlatdi (tayin qildi); men undan bo'shaganimda va uni unga topshirganimda, u menga umola (xizmat haqi) buyurdi. Men: «Men faqat Allah uchun ishladi m, ajrim Allah zimmasida» dedim. U: «Senga berilganni ol; chunki men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) davrida ishladi m, u meni ishlatdi (haq berdi); men ham sening so'zing mislini aytdim. Bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) menga: ‹So'ramay turib senga bir narsa berilsa, yegin va sadaqa qilgin› dedi» dedi.
وَحَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ السَّعْدِيِّ، أَنَّهُ قَالَ اسْتَعْمَلَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ - رضى الله عنه - عَلَى الصَّدَقَةِ . بِمِثْلِ حَدِيثِ اللَّيْثِ .
Ibn as-Sa'diy aytdi: Umar ibn al-Xattob (roziyallahu anhu) meni sadaqaga ishlatdi — Lays hadisi misli(ni rivoyat qildi).
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَلْبُ الشَّيْخِ شَابٌّ عَلَى حُبِّ اثْنَتَيْنِ حُبِّ الْعَيْشِ وَالْمَالِ " .
Abu Hurayra (rivoyat qildi)ki, uni Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga yetkazdi: U: «Cholning qalbi — ikki (narsa)ni sevishda — yosh(dek qoladi): hayot sevgisi va mol sevgisi» dedi.
وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، وَحَرْمَلَةُ، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَلْبُ الشَّيْخِ شَابٌّ عَلَى حُبِّ اثْنَتَيْنِ طُولُ الْحَيَاةِ وَحُبُّ الْمَالِ " .
Abu Hurayra (rivoyat qildi)ki: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Cholning qalbi — ikki (narsa)ni sevishda — yosh(dek qoladi): umrning uzayishi va mol sevgisi» dedi.
وَحَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَسَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، كُلُّهُمْ عَنْ أَبِي عَوَانَةَ، - قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ، - عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَهْرَمُ ابْنُ آدَمَ وَتَشِبُّ مِنْهُ اثْنَتَانِ الْحِرْصُ عَلَى الْمَالِ وَالْحِرْصُ عَلَى الْعُمُرِ " .
Anas aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Odam o'g'li qariydi, undan ikki (narsa) yosharadi (kuchayadi): molga hirs va umrga hirs» dedi.
وَحَدَّثَنِي أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ بِمِثْلِهِ .
Anas (rivoyat qildi)ki: Allahning Nabiysi (sollallahu alayhi vasallam) xuddi shu(ning) mislini aytdi.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِنَحْوِهِ .
Anas ibn Molik Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)dan — xuddi shunga o'xshash (rivoyat qildi).
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَسَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ كَانَ لاِبْنِ آدَمَ وَادِيَانِ مِنْ مَالٍ لاَبْتَغَى وَادِيًا ثَالِثًا وَلاَ يَمْلأُ جَوْفَ ابْنِ آدَمَ إِلاَّ التُّرَابُ وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ تَابَ " .
Anas aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Agar Odam o'g'liga moldan ikki vodiy bo'lsa, uchinchi bir vodiyni (yana) izlar edi; Odam o'g'lining ichini (qornini) faqat tuproq to'ldirar; va Allah tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi.» dedi.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ - فَلاَ أَدْرِي أَشَىْءٌ أُنْزِلَ أَمْ شَىْءٌ كَانَ يَقُولُهُ - بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي عَوَانَةَ .
Anas ibn Molik aytdi: Men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni aytayotgan holda eshitdim — bas men bilmayman, (bu) nozil qilingan bir narsami yoki u aytib yurgan bir narsami — Abu Avona hadisi misli(da).
وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لَوْ كَانَ لاِبْنِ آدَمَ وَادٍ مِنْ ذَهَبٍ أَحَبَّ أَنَّ لَهُ وَادِيًا آخَرَ وَلَنْ يَمْلأَ فَاهُ إِلاَّ التُّرَابُ وَاللَّهُ يَتُوبُ عَلَى مَنْ تَابَ " .
Anas ibn Molik, Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)dan (rivoyat qildi)ki: U: «Agar Odam o'g'liga oltindan bir vodiy bo'lsa, unga yana bir vodiy bo'lishini yoqtirar edi; uning og'zini esa faqat tuproq to'ldirar; va Allah tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi» dedi.
وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لَوْ أَنَّ لاِبْنِ آدَمَ مِلْءَ وَادٍ مَالاً لأَحَبَّ أَنْ يَكُونَ إِلَيْهِ مِثْلُهُ وَلاَ يَمْلأُ نَفْسَ ابْنِ آدَمَ إِلاَّ التُّرَابُ وَاللَّهُ يَتُوبُ عَلَى مَنْ تَابَ " . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَلاَ أَدْرِي أَمِنَ الْقُرْآنِ هُوَ أَمْ لاَ . وَفِي رِوَايَةِ زُهَيْرٍ قَالَ فَلاَ أَدْرِي أَمِنَ الْقُرْآنِ . لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ .
Ibn Abbos aytdi: Men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni: «Agar Odam o'g'liga to'la bir vodiy mol bo'lsa, unga shu(ning) misli (yana biri) bo'lishini yoqtirar edi; Odam o'g'lining nafsini esa faqat tuproq to'ldirar; va Allah tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi» deb aytayotgan holda eshitdim. Ibn Abbos: «Bas men bilmayman, bu Qur'andan(mi) yoki yo'qmi» dedi. Zuhayr rivoyatida: «Bas men bilmayman, Qur'andanmi» dedi — Ibn Abbosni zikr qilmadi.
حَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ دَاوُدَ، عَنْ أَبِي حَرْبِ بْنِ أَبِي، الأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ بَعَثَ أَبُو مُوسَى الأَشْعَرِيُّ إِلَى قُرَّاءِ أَهْلِ الْبَصْرَةِ فَدَخَلَ عَلَيْهِ ثَلاَثُمِائَةِ رَجُلٍ قَدْ قَرَءُوا الْقُرْآنَ فَقَالَ أَنْتُمْ خِيَارُ أَهْلِ الْبَصْرَةِ وَقُرَّاؤُهُمْ فَاتْلُوهُ وَلاَ يَطُولَنَّ عَلَيْكُمُ الأَمَدُ فَتَقْسُوَ قُلُوبُكُمْ كَمَا قَسَتْ قُلُوبُ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ وَإِنَّا كُنَّا نَقْرَأُ سُورَةً كُنَّا نُشَبِّهُهَا فِي الطُّولِ وَالشِّدَّةِ بِبَرَاءَةَ فَأُنْسِيتُهَا غَيْرَ أَنِّي قَدْ حَفِظْتُ مِنْهَا لَوْ كَانَ لاِبْنِ آدَمَ وَادِيَانِ مِنْ مَالٍ لاَبْتَغَى وَادِيًا ثَالِثًا وَلاَ يَمْلأُ جَوْفَ ابْنِ آدَمَ إِلاَّ التُّرَابُ . وَكُنَّا نَقْرَأُ سُورَةً كُنَّا نُشَبِّهُهَا بِإِحْدَى الْمُسَبِّحَاتِ فَأُنْسِيتُهَا غَيْرَ أَنِّي حَفِظْتُ مِنْهَا { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لاَ تَفْعَلُونَ} فَتُكْتَبُ شَهَادَةً فِي أَعْنَاقِكُمْ فَتُسْأَلُونَ عَنْهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ .
Abu Harb ibn Abul-Asvad otasidan aytdi: Abu Muso al-Ash'ariy Basra ahlining qorilariga (odam) jo'natdi; bas unga Qur'anni o'qigan uch yuz kishi kirdi. U: «Sizlar Basra ahlining yaxshilari va qorilarisiz; bas uni (Qur'anni) tilovat qilinglar; sizlarga uzoq vaqt o'tmasin (g'aflatda yashamang), aks holda sizdan oldingilarning qalblari qotganidek qalblaringiz qotadi. Biz bir surani o'qir edik — uni uzunligi va shiddatida Baroat (Tavba surasi)ga o'xshatar edik; bas u menga unuttirildi; ammo men undan: ‹Agar Odam o'g'liga moldan ikki vodiy bo'lsa, uchinchi bir vodiyni izlar edi; Odam o'g'lining ichini faqat tuproq to'ldirar›ni yodlab qoldim. Va biz (yana) bir surani o'qir edik — uni musabbihalardan (Subhana... bilan boshlanadiganlardan) biriga o'xshatar edik; bas u menga unuttirildi; ammo men undan: {Ey iymon keltirganlar, nega o'zingiz qilmaydigan narsani aytasiz?}ni yodlab qoldim — bas bu bo'yinlaringizga guvohlik (qilib) yoziladi va qiyomat kuni undan so'ralasiz» dedi.