حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا فُتِحَتْ مَكَّةُ قَسَمَ الْغَنَائِمَ فِي قُرَيْشٍ فَقَالَتِ الأَنْصَارُ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْعَجَبُ إِنَّ سُيُوفَنَا تَقْطُرُ مِنْ دِمَائِهِمْ وَإِنَّ غَنَائِمَنَا تُرَدُّ عَلَيْهِمْ . فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَمَعَهُمْ فَقَالَ " مَا الَّذِي بَلَغَنِي عَنْكُمْ " . قَالُوا هُوَ الَّذِي بَلَغَكَ . وَكَانُوا لاَ يَكْذِبُونَ . قَالَ " أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَرْجِعَ النَّاسُ بِالدُّنْيَا إِلَى بُيُوتِهِمْ وَتَرْجِعُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ إِلَى بُيُوتِكُمْ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا أَوْ شِعْبًا وَسَلَكَتِ الأَنْصَارُ وَادِيًا أَوْ شِعْبًا لَسَلَكْتُ وَادِيَ الأَنْصَارِ أَوْ شِعْبَ الأَنْصَارِ " .
Anas ibn Molik aytdi: Makka fath qilinganida, u (Nabiy) g'animatlarni Quraysh orasida taqsimladi. Bas Ansor: «Albatta bu — qiziq (ajablanarli) ish! Bizning qilichlarimizdan ularning qonlari tomib turibdi-yu, g'animatlarimiz ularga qaytarilyapti» dedilar. Bas bu Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga yetdi; u ularni to'pladi va: «Sizlardan menga yetgan (gap) nima?» dedi. Ular: «U — senga yetgan (gap)ning aynan o'zi» dedilar — va ular yolg'on aytmas edilar. U: «Odamlar dunyoni o'z uylaringa olib qaytishi, sizlar esa Rasulullah bilan o'z uylaringizga qaytishingizga rozi bo'lmaysizmi? Agar odamlar bir vodiy yoki tog' yo'lidan yursa va Ansor bir vodiy yoki tog' yo'lidan yursa, men albatta Ansorning vodiysi yoki Ansorning tog' yo'lidan yurar edim» dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَرْعَرَةَ، - يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الآخَرِ الْحَرْفَ بَعْدَ الْحَرْفِ - قَالاَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ حُنَيْنٍ أَقْبَلَتْ هَوَازِنُ وَغَطَفَانُ وَغَيْرُهُمْ بِذَرَارِيِّهِمْ وَنَعَمِهِمْ وَمَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ عَشَرَةُ آلاَفٍ وَمَعَهُ الطُّلَقَاءُ فَأَدْبَرُوا عَنْهُ حَتَّى بَقِيَ وَحْدَهُ - قَالَ - فَنَادَى يَوْمَئِذٍ نِدَاءَيْنِ لَمْ يَخْلِطْ بَيْنَهُمَا شَيْئًا - قَالَ - فَالْتَفَتَ عَنْ يَمِينِهِ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ " . فَقَالُوا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَبْشِرْ نَحْنُ مَعَكَ - قَالَ - ثُمَّ الْتَفَتَ عَنْ يَسَارِهِ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ " . قَالُوا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَبْشِرْ نَحْنُ مَعَكَ - قَالَ - وَهُوَ عَلَى بَغْلَةٍ بَيْضَاءَ فَنَزَلَ فَقَالَ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ . فَانْهَزَمَ الْمُشْرِكُونَ وَأَصَابَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَنَائِمَ كَثِيرَةً فَقَسَمَ فِي الْمُهَاجِرِينَ وَالطُّلَقَاءِ وَلَمْ يُعْطِ الأَنْصَارَ شَيْئًا فَقَالَتِ الأَنْصَارُ إِذَا كَانَتِ الشِّدَّةُ فَنَحْنُ نُدْعَى وَتُعْطَى الْغَنَائِمُ غَيْرَنَا . فَبَلَغَهُ ذَلِكَ فَجَمَعَهُمْ فِي قُبَّةٍ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ مَا حَدِيثٌ بَلَغَنِي عَنْكُمْ " . فَسَكَتُوا فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالدُّنْيَا وَتَذْهَبُونَ بِمُحَمَّدٍ تَحُوزُونَهُ إِلَى بُيُوتِكُمْ " . قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ رَضِينَا . قَالَ فَقَالَ " لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَتِ الأَنْصَارُ شِعْبًا لأَخَذْتُ شِعْبَ الأَنْصَارِ " . قَالَ هِشَامٌ فَقُلْتُ يَا أَبَا حَمْزَةَ أَنْتَ شَاهِدٌ ذَاكَ قَالَ وَأَيْنَ أَغِيبُ عَنْهُ
Anas ibn Molik aytdi: Hunayn kuni bo'lganida, Havozin, G'atafon va boshqalar o'z bola-chaqalari va chorvalari bilan (jangga) keldilar; o'sha kun Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) bilan o'n ming (kishi) hamda tulaqo (Makka fathida ozod qilinganlar) bor edi. Bas ular undan yuz o'girdilar (qochdilar), to u yolg'iz qolguncha. O'sha kun u ikki nido qildi — ular orasiga hech narsa aralashtirmadi. U o'ngiga burildi va: «Ey Ansor jamoasi!» dedi. Ular: «Labbayk, ey Rasulullah, suyunchla — biz sen bilan(miz)» dedilar. Keyin u chapiga burildi va: «Ey Ansor jamoasi!» dedi. Ular: «Labbayk, ey Rasulullah, suyunchla — biz sen bilan(miz)» dedilar. U oq xachir ustida edi; bas (undan) tushdi va: «Men Allahning bandasi va Rasulidirman» dedi. Bas mushriklar mag'lub bo'ldi va Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga ko'p g'animatlar nasib bo'ldi; u (g'animatni) muhojirlar va tulaqo orasida taqsimladi va Ansorga hech narsa bermadi. Bas Ansor: «Qiyinchilik bo'lganida biz chaqirilamiz, g'animatlar esa bizdan boshqaga beriladi» dedilar. Bas bu unga yetdi; u ularni bir chodirga to'pladi va: «Ey Ansor jamoasi, sizlardan menga yetgan (gap) nima?» dedi. Ular jim qoldilar. U: «Ey Ansor jamoasi, odamlar dunyoni olib ketishi, sizlar esa Muhammadni olib, uni o'z uylaringizga olib ketishingizga rozi bo'lmaysizmi?» dedi. Ular: «Ha, ey Rasulullah, rozi bo'ldik» dedilar. (Roviy) aytdi: U: «Agar odamlar bir vodiydan yursa va Ansor bir tog' yo'lidan yursa, men albatta Ansorning tog' yo'lini olar edim» dedi. Hishom: «Men: ‹Ey Abu Hamza, sen buni o'z ko'zing bilan ko'rdingmi?› dedim. U: ‹Men undan qayoqqa g'oyib bo'lar edim?!› dedi» dedi.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، وَحَامِدُ بْنُ عُمَرَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ ابْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ حَدَّثَنِي السُّمَيْطُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ افْتَتَحْنَا مَكَّةَ ثُمَّ إِنَّا غَزَوْنَا حُنَيْنًا فَجَاءَ الْمُشْرِكُونَ بِأَحْسَنِ صُفُوفٍ رَأَيْتُ - قَالَ - فَصُفَّتِ الْخَيْلُ ثُمَّ صُفَّتِ الْمُقَاتِلَةُ ثُمَّ صُفَّتِ النِّسَاءُ مِنْ وَرَاءِ ذَلِكَ ثُمَّ صُفَّتِ الْغَنَمُ ثُمَّ صُفَّتِ النَّعَمُ - قَالَ - وَنَحْنُ بَشَرٌ كَثِيرٌ قَدْ بَلَغْنَا سِتَّةَ آلاَفٍ وَعَلَى مُجَنِّبَةِ خَيْلِنَا خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ - قَالَ - فَجَعَلَتْ خَيْلُنَا تَلْوِي خَلْفَ ظُهُورِنَا فَلَمْ نَلْبَثْ أَنِ انْكَشَفَتْ خَيْلُنَا وَفَرَّتِ الأَعْرَابُ وَمَنْ نَعْلَمُ مِنَ النَّاسِ - قَالَ - فَنَادَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا لَلْمُهَاجِرِينَ يَا لَلْمُهَاجِرِينَ " . ثُمَّ قَالَ " يَا لَلأَنْصَارِ يَا لَلأَنْصَارِ " . قَالَ قَالَ أَنَسٌ هَذَا حَدِيثُ عِمِّيَّةٍ . قَالَ قُلْنَا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ - قَالَ - فَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - فَايْمُ اللَّهِ مَا أَتَيْنَاهُمْ حَتَّى هَزَمَهُمُ اللَّهُ - قَالَ - فَقَبَضْنَا ذَلِكَ الْمَالَ ثُمَّ انْطَلَقْنَا إِلَى الطَّائِفِ فَحَاصَرْنَاهُمْ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ رَجَعْنَا إِلَى مَكَّةَ فَنَزَلْنَا - قَالَ - فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْطِي الرَّجُلَ الْمِائَةَ مِنَ الإِبِلِ . ثُمَّ ذَكَرَ بَاقِيَ الْحَدِيثِ كَنَحْوِ حَدِيثِ قَتَادَةَ وَأَبِي التَّيَّاحِ وَهِشَامِ بْنِ زَيْدٍ .
Anas ibn Molik aytdi: Biz Makkani fath qildik, keyin biz Hunaynga g'azot qildik. Bas mushriklar men ko'rgan eng chiroyli saflar bilan keldilar. Otliqlar saf tortdi, keyin jangchilar saf tortdi, keyin ularning ortidan ayollar saf tortdi, keyin qo'ylar saf tortdi, keyin (boshqa) chorvalar saf tortdi. Biz esa ko'p odam — olti mingga yetgan edik; bizning otliqlarimizning bir qanotida Xolid ibn al-Valid (bor) edi. Bas otliqlarimiz bizning ortimizga qayrila boshladi; ko'p o'tmay otliqlarimiz ochildi (parokanda bo'ldi) va a'robiylar hamda biz biladigan (boshqa) odamlar qochdi. Bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Ey muhojirlar! Ey muhojirlar!» deb nido qildi. Keyin: «Ey Ansor! Ey Ansor!» dedi. Anas: «Bu — (mening) amakilarim (rivoyatidagi) hadisdir» dedi. Biz: «Labbayk, ey Rasulullah» dedik. Bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) oldinga chiqdi. Allahga qasam, biz ularga (yetib) bormadik, to Allah ularni mag'lub qilguncha. Bas biz o'sha molni (g'animatni) qo'lga oldik, keyin Toifga jo'nadik va ularni qirq kecha qamal qildik, keyin Makkaga qaytdik va tushdik. Bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) bir kishiga yuztadan tuya bera boshladi. Keyin (roviy) hadisning qolganini Qatoda, Abut-Tayyoh va Hishom ibn Zaydning hadisi misli(da) zikr qildi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ وَصَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ وَعُيَيْنَةَ بْنَ حِصْنٍ وَالأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ كُلَّ إِنْسَانٍ مِنْهُمْ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ وَأَعْطَى عَبَّاسَ بْنَ مِرْدَاسٍ دُونَ ذَلِكَ . فَقَالَ عَبَّاسُ بْنُ مِرْدَاسٍ أَتَجْعَلُ نَهْبِي وَنَهْبَ الْعُبَيْدِ بَيْنَ عُيَيْنَةَ وَالأَقْرَعِ فَمَا كَانَ بَدْرٌ وَلاَ حَابِسٌ يَفُوقَانِ مِرْدَاسَ فِي الْمَجْمَعِ وَمَا كُنْتُ دُونَ امْرِئٍ مِنْهُمَا وَمَنْ تَخْفِضِ الْيَوْمَ لاَ يُرْفَعِ قَالَ فَأَتَمَّ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِائَةً .
Rofi' ibn Xadij aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) Abu Sufyon ibn Harb, Safvon ibn Umayya, Uyayna ibn Hisn va Aqra' ibn Hobisga — ulardan har bir insonga yuztadan tuya berdi; Abbos ibn Mirdosga esa undan kamroq berdi. Bas Abbos ibn Mirdos (she'r aytdi): «Mening o'ljam va Ubaydning o'ljasini Uyayna bilan Aqra' orasida (taqsimlab) qo'yasanmi? Badr (qabilasi) ham, Hobis ham yig'inda Mirdosdan ustun emas edi; men ham o'shalardan birortasidan past emasdim; bugun kimni pasaytirsang, u (boshqa) ko'tarilmas». Bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) unga yuztani to'ldirib berdi.
وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَسَمَ غَنَائِمَ حُنَيْنٍ فَأَعْطَى أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِهِ وَزَادَ وَأَعْطَى عَلْقَمَةَ بْنَ عُلاَثَةَ مِائَةً .
(Bu hadis) Umar ibn Sa'id ibn Masruq(dan) shu isnodda (rivoyat qilindi)ki: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) Hunayn g'animatlarini taqsimladi va Abu Sufyon ibn Harbga yuztadan tuya berdi — va (roviy) hadisni unga o'xshash keltirdi hamda: «Va Alqama ibn Ulosaga (ham) yuzta berdi» (deb) qo'shdi.
وَحَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ الشَّعِيرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ سَعِيدٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِي الْحَدِيثِ عَلْقَمَةَ بْنَ عُلاَثَةَ وَلاَ صَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ وَلَمْ يَذْكُرِ الشِّعْرَ فِي حَدِيثِهِ.
(Bu hadis) bizga Umar ibn Sa'id(dan) shu isnodda (rivoyat qilindi); u hadisida Alqama ibn Ulosani ham, Safvon ibn Umayyani ham zikr qilmadi va she'rni ham o'z hadisida zikr qilmadi.
حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا فَتَحَ حُنَيْنًا قَسَمَ الْغَنَائِمَ فَأَعْطَى الْمُؤَلَّفَةَ قُلُوبُهُمْ فَبَلَغَهُ أَنَّ الأَنْصَارَ يُحِبُّونَ أَنْ يُصِيبُوا مَا أَصَابَ النَّاسُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَطَبَهُمْ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ أَلَمْ أَجِدْكُمْ ضُلاَّلاً فَهَدَاكُمُ اللَّهُ بِي وَعَالَةً فَأَغْنَاكُمُ اللَّهُ بِي وَمُتَفَرِّقِينَ فَجَمَعَكُمُ اللَّهُ بِي " . وَيَقُولُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمَنُّ . فَقَالَ " أَلاَ تُجِيبُونِي " . فَقَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمَنُّ . فَقَالَ " أَمَا إِنَّكُمْ لَوْ شِئْتُمْ أَنْ تَقُولُوا كَذَا وَكَذَا وَكَانَ مِنَ الأَمْرِ كَذَا وَكَذَا " . لأَشْيَاءَ عَدَّدَهَا . زَعَمَ عَمْرٌو أَنْ لاَ يَحْفَظُهَا فَقَالَ " أَلاَ تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالشَّاءِ وَالإِبِلِ وَتَذْهَبُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ إِلَى رِحَالِكُمُ الأَنْصَارُ شِعَارٌ وَالنَّاسُ دِثَارٌ وَلَوْلاَ الْهِجْرَةُ لَكُنْتُ امْرَأً مِنَ الأَنْصَارِ وَلَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَشِعْبًا لَسَلَكْتُ وَادِيَ الأَنْصَارِ وَشِعْبَهُمْ إِنَّكُمْ سَتَلْقَوْنَ بَعْدِي أَثَرَةً فَاصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوْنِي عَلَى الْحَوْضِ " .
Abdulloh ibn Zayd (rivoyat qildi)ki: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) Hunaynni fath qilganida, g'animatlarni taqsimladi va qalblari ulfatlashtiriluvchilarga berdi. Bas unga — Ansor odamlar olgan narsani olishni yoqtirishi — yetdi; bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) turib, ularga xutba qildi; Allahga hamd aytdi va Uni maqtadi, keyin: «Ey Ansor jamoasi, sizlarni adashgan holda topmadimmi — bas Allah sizlarni men (sababli) hidoyat qildi; muhtoj (kambag'al) topmadimmi — bas Allah sizlarni men (sababli) boy qildi; tarqoq topmadimmi — bas Allah sizlarni men (sababli) jamladi?» dedi. Ular: «Allah va Rasuli (eng) ko'p ne'mat bergan» der edilar. U: «Menga javob bermaysizlarmi?» dedi. Ular: «Allah va Rasuli (eng) ko'p ne'mat bergan» dedilar. U: «Bilingki, agar sizlar xohlasangiz, shunday-shunday deb aytishingiz va (sizga javob berilishida) shunday-shunday bo'lishi mumkin edi» dedi — u sanab o'tgan (bir necha) narsalar uchun. (Roviy) Amr: «Men ularni yodda saqlamayman» degan bo'ldi. U: «Odamlar qo'y va tuyani olib ketishi, sizlar esa Rasulullahni o'z manzillaringizga olib ketishingizga rozi bo'lmaysizmi? Ansor — ich kiyim (badanga eng yaqin), odamlar — ust kiyim(dir); agar hijrat bo'lmaganida edi, men Ansordan bir kishi bo'lar edim; agar odamlar bir vodiy va tog' yo'lidan yursa, men albatta Ansorning vodiysi va ularning tog' yo'lidan yurar edim. Sizlar mendan keyin xudbinlikni (o'zgalarni ustun qo'yishni) ko'rasizlar; bas sabr qilinglar, to meni Havz (Kavsar) ustida uchratguncha» dedi.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ حُنَيْنٍ آثَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَاسًا فِي الْقِسْمَةِ فَأَعْطَى الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ وَأَعْطَى عُيَيْنَةَ مِثْلَ ذَلِكَ وَأَعْطَى أُنَاسًا مِنْ أَشْرَافِ الْعَرَبِ وَآثَرَهُمْ يَوْمَئِذٍ فِي الْقِسْمَةِ فَقَالَ رَجُلٌ وَاللَّهِ إِنَّ هَذِهِ لَقِسْمَةٌ مَا عُدِلَ فِيهَا وَمَا أُرِيدَ فِيهَا وَجْهُ اللَّهِ . قَالَ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لأُخْبِرَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - فَأَتَيْتُهُ فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا قَالَ - قَالَ - فَتَغَيَّرَ وَجْهُهُ حَتَّى كَانَ كَالصِّرْفِ ثُمَّ قَالَ " فَمَنْ يَعْدِلُ إِنْ لَمْ يَعْدِلِ اللَّهُ وَرَسُولُهُ " . قَالَ ثُمَّ قَالَ " يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى قَدْ أُوذِيَ بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا فَصَبَرَ " . قَالَ قُلْتُ لاَ جَرَمَ لاَ أَرْفَعُ إِلَيْهِ بَعْدَهَا حَدِيثًا .
Abdulloh (ibn Mas'ud) aytdi: Hunayn kuni bo'lganida, Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) taqsimotda ba'zi kishilarni (boshqalardan) ustun qo'ydi; Aqra' ibn Hobisga yuztadan tuya berdi, Uyaynaga ham shu misli berdi va arab ashroflaridan (zodagonlaridan) ba'zilariga berdi hamda o'sha kun taqsimotda ularni ustun qo'ydi. Bas bir kishi: «Allahga qasam, albatta bu shunday taqsimotki, unda adolat qilinmadi va unda Allahning yuzi (rizosi) ko'zlanmadi» dedi. (Abdulloh) aytdi: Men: «Allahga qasam, albatta men buni Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga aytaman» dedim. Bas men uning oldiga keldim va u aytgan narsani unga aytdim. Bas uning yuzi o'zgardi, to qip-qizil (qon)dek bo'lib ketdi; keyin u: «Allah va Rasuli adolat qilmasa, kim adolat qiladi?!» dedi. Keyin: «Allah Musoga rahm qilsin — u bundan ko'proq aziyat ko'rdi-yu, sabr qildi» dedi. (Abdulloh) aytdi: Men: «Endi shubhasiz, bundan keyin men unga hech bir gapni yetkazmayman» dedim.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَسْمًا فَقَالَ رَجُلٌ إِنَّهَا لَقِسْمَةٌ مَا أُرِيدَ بِهَا وَجْهُ اللَّهِ - قَالَ - فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَارَرْتُهُ فَغَضِبَ مِنْ ذَلِكَ غَضَبًا شَدِيدًا وَاحْمَرَّ وَجْهُهُ حَتَّى تَمَنَّيْتُ أَنِّي لَمْ أَذْكُرْهُ لَهُ - قَالَ - ثُمَّ قَالَ " قَدْ أُوذِيَ مُوسَى بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا فَصَبَرَ " .
Abdulloh (ibn Mas'ud) aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) bir taqsimot qildi; bas bir kishi: «Albatta bu — Allahning yuzi (rizosi) ko'zlanmagan taqsimot» dedi. Bas men Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga kelib, unga sirli aytdim. U bundan qattiq g'azablandi va yuzi qizardi, to men buni unga aytmagan bo'lsam edi deb orzu qilgunimcha. Keyin u: «Muso bundan ko'proq aziyat ko'rdi-yu, sabr qildi» dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي، الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَتَى رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْجِعْرَانَةِ مُنْصَرَفَهُ مِنْ حُنَيْنٍ وَفِي ثَوْبِ بِلاَلٍ فِضَّةٌ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْبِضُ مِنْهَا يُعْطِي النَّاسَ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ اعْدِلْ . قَالَ " وَيْلَكَ وَمَنْ يَعْدِلُ إِذَا لَمْ أَكُنْ أَعْدِلُ لَقَدْ خِبْتَ وَخَسِرْتَ إِنْ لَمْ أَكُنْ أَعْدِلُ " . فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رضى الله عنه دَعْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَقْتُلَ هَذَا الْمُنَافِقَ . فَقَالَ " مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ يَتَحَدَّثَ النَّاسُ أَنِّي أَقْتُلُ أَصْحَابِي إِنَّ هَذَا وَأَصْحَابَهُ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنْهُ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ " .
Jobir ibn Abdulloh aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga — u Hunayndan qaytayotgan paytda, Ji'ronada — bir kishi keldi; Bilolning kiyimida (etagida) kumush bor edi, Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) esa undan (ovuchlab) olib odamlarga berayotgan edi. Bas u: «Ey Muhammad, adolat qil» dedi. U: «Holingga voy! Agar men adolat qilmasam, kim adolat qiladi?! Agar men adolat qilmasam, sen xor va ziyon ko'rgan(dan) bo'lursan» dedi. Bas Umar ibn al-Xattob (roziyallahu anhu): «Ey Rasulullah, meni qo'y — men shu munofiqni o'ldiraman» dedi. U: «Allahdan panoh — odamlar ‹u o'z ashoblarini o'ldiryapti› deb gapirishidan! Albatta bu (kishi) va uning ashoblari Qur'an o'qiydilar — (lekin u) tomoqlaridan o'tmaydi; ular undan (Qur'andan/diyndan) — o'q ovdan o'tib ketganidek — chiqib ketadilar» dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، ح. وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنِي قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْسِمُ مَغَانِمَ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ .
Jobir ibn Abdulloh (rivoyat qildi)ki: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) g'animatlarni taqsimlar edi — va (roviy) hadisni keltirdi.
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، بْنِ أَبِي نُعْمٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ بَعَثَ عَلِيٌّ - رضى الله عنه - وَهُوَ بِالْيَمَنِ بِذَهَبَةٍ فِي تُرْبَتِهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَسَمَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَرْبَعَةِ نَفَرٍ الأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ الْحَنْظَلِيُّ وَعُيَيْنَةُ بْنُ بَدْرٍ الْفَزَارِيُّ وَعَلْقَمَةُ بْنُ عُلاَثَةَ الْعَامِرِيُّ ثُمَّ أَحَدُ بَنِي كِلاَبٍ وَزَيْدُ الْخَيْرِ الطَّائِيُّ ثُمَّ أَحَدُ بَنِي نَبْهَانَ - قَالَ - فَغَضِبَتْ قُرَيْشٌ فَقَالُوا أَتُعْطِي صَنَادِيدَ نَجْدٍ وَتَدَعُنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي إِنَّمَا فَعَلْتُ ذَلِكَ لأَتَأَلَّفَهُمْ " فَجَاءَ رَجُلٌ كَثُّ اللِّحْيَةِ مُشْرِفُ الْوَجْنَتَيْنِ غَائِرُ الْعَيْنَيْنِ نَاتِئُ الْجَبِينِ مَحْلُوقُ الرَّأْسِ فَقَالَ اتَّقِ اللَّهَ يَا مُحَمَّدُ . - قَالَ - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ إِنْ عَصَيْتُهُ أَيَأْمَنُنِي عَلَى أَهْلِ الأَرْضِ وَلاَ تَأْمَنُونِي " قَالَ ثُمَّ أَدْبَرَ الرَّجُلُ فَاسْتَأْذَنَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ فِي قَتْلِهِ - يُرَوْنَ أَنَّهُ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمًا يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ يَقْتُلُونَ أَهْلَ الإِسْلاَمِ وَيَدَعُونَ أَهْلَ الأَوْثَانِ يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ لَئِنْ أَدْرَكْتُهُمْ لأَقْتُلَنَّهُمْ قَتْلَ عَادٍ " .
Abu Sa'id al-Xudriy aytdi: Ali (roziyallahu anhu) — u Yamanda ekan — Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga tuprog'ida(turgan, tozalanmagan) bir bo'lak oltin yubordi. Bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) uni to'rt kishi orasida taqsimladi: Aqra' ibn Hobis al-Hanzaliy, Uyayna ibn Badr al-Fazoriy, Alqama ibn Ulosa al-Omiriy — Banu Kilobdan biri — va Zayd al-Xayr at-Toiy — Banu Nabhondan biri. Bas Quraysh g'azablandi va: «Najd zodagonlariga berib, bizni qoldiryapsanmi?» dedilar. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Albatta men buni faqat ularni (qalbini) ulfatlashtirish uchun qildim» dedi. Bas soqoli quyuq, yonoqlari turtib chiqgan, ko'zlari chuqur, peshonasi do'ng, boshi qirilgan bir kishi keldi va: «Allahdan qo'rq, ey Muhammad» dedi. (Roviy) aytdi: Bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Men Allahga itoatsizlik qilsam, kim Allahga itoat qiladi?! U (Allah) meni yer ahli ustida (vahiyga) ishondi-yu, sizlar menga ishonmaysizmi?!» dedi. Keyin o'sha kishi orqaga qaytdi. Bas qavmdan bir kishi (Xolid ibn al-Valid bo'lsa kerak, deb o'ylashadi) uni o'ldirishga izn so'radi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Albatta shu(kishi)ning naslidan bir qavm chiqadi — ular Qur'an o'qiydilar, (lekin u) tomoqlaridan o'tmaydi; ular islom ahlini o'ldiradilar va but (sanam) ahlini qoldiradilar; ular islomdan — o'q ovdan o'tib ketganidek — chiqib ketadilar; agar men ularga yetishsam, ularni Od (qavmining halok bo'lishi) kabi o'ldirar edim» dedi.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ، الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي نُعْمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ بَعَثَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْيَمَنِ بِذَهَبَةٍ فِي أَدِيمٍ مَقْرُوظٍ لَمْ تُحَصَّلْ مِنْ تُرَابِهَا - قَالَ - فَقَسَمَهَا بَيْنَ أَرْبَعَةِ نَفَرٍ بَيْنَ عُيَيْنَةَ بْنِ حِصْنٍ وَالأَقْرَعِ بْنِ حَابِسٍ وَزَيْدِ الْخَيْلِ وَالرَّابِعُ إِمَّا عَلْقَمَةُ بْنُ عُلاَثَةَ وَإِمَّا عَامِرُ بْنُ الطُّفَيْلِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ كُنَّا نَحْنُ أَحَقَّ بِهَذَا مِنْ هَؤُلاَءِ - قَالَ - فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ " أَلاَ تَأْمَنُونِي وَأَنَا أَمِينُ مَنْ فِي السَّمَاءِ يَأْتِينِي خَبَرُ السَّمَاءِ صَبَاحًا وَمَسَاءً " . قَالَ فَقَامَ رَجُلٌ غَائِرُ الْعَيْنَيْنِ مُشْرِفُ الْوَجْنَتَيْنِ نَاشِزُ الْجَبْهَةِ كَثُّ اللِّحْيَةِ مَحْلُوقُ الرَّأْسِ مُشَمَّرُ الإِزَارِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اتَّقِ اللَّهَ . فَقَالَ " وَيْلَكَ أَوَلَسْتُ أَحَقَّ أَهْلِ الأَرْضِ أَنْ يَتَّقِيَ اللَّهَ " . قَالَ ثُمَّ وَلَّى الرَّجُلُ فَقَالَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ أَضْرِبُ عُنُقَهُ فَقَالَ " لاَ لَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ يُصَلِّي " . قَالَ خَالِدٌ وَكَمْ مِنْ مُصَلٍّ يَقُولُ بِلِسَانِهِ مَا لَيْسَ فِي قَلْبِهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لَمْ أُومَرْ أَنْ أَنْقُبَ عَنْ قُلُوبِ النَّاسِ وَلاَ أَشُقَّ بُطُونَهُمْ " . قَالَ ثُمَّ نَظَرَ إِلَيْهِ وَهُوَ مُقَفٍّ فَقَالَ " إِنَّهُ يَخْرُجُ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمٌ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ رَطْبًا لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ - قَالَ أَظُنُّهُ قَالَ - لَئِنْ أَدْرَكْتُهُمْ لأَقْتُلَنَّهُمْ قَتْلَ ثَمُودَ " .
Abu Sa'id al-Xudriy aytdi: Ali ibn Abu Tolib Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga Yamandan — oshlangan terida(turgan), tuprog'idan ajratilmagan bir bo'lak oltin yubordi. Bas u uni to'rt kishi orasida taqsimladi: Uyayna ibn Hisn, Aqra' ibn Hobis, Zayd al-Xayl va to'rtinchisi — yo Alqama ibn Ulosa yoki Omir ibn at-Tufayl. Bas uning ashoblaridan bir kishi: «Biz bunga ulardan haqliroq edik» dedi. Bas bu Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga yetdi. U: «Sizlar menga ishonmaysizmi — holbuki men osmonda(gi Zot)ning amini(man); osmon xabari menga ertalab va kechqurun kelib turibdi?!» dedi. Bas ko'zlari chuqur, yonoqlari turtib chiqgan, peshonasi do'ng, soqoli quyuq, boshi qirilgan, izori (ishtoni) shimarilgan bir kishi turib: «Ey Rasulullah, Allahdan qo'rq» dedi. U: «Holingga voy! Men yer ahli ichida Allahdan qo'rqishga eng haqlisi emasmanmi?!» dedi. Keyin o'sha kishi (orqaga) burildi. Bas Xolid ibn al-Valid: «Ey Rasulullah, uning bo'ynini urmayinmi?» dedi. U: «Yo'q; ehtimol u namoz o'qiydigan (kishi)dir» dedi. Xolid: «Qancha namozxon bor — tili bilan qalbida bo'lmagan (narsa)ni aytadi-ku!» dedi. Bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Albatta men odamlarning qalblarini teshib (kovlab) ko'rishga yoki qornlarini yorishga buyurilmaganman» dedi. Keyin u — u (kishi) orqasiga o'girilib ketayotgan paytda — unga qaradi va: «Albatta shu(kishi)ning naslidan bir qavm chiqadi — ular Allahning Kitobini ravon (yumshoq) o'qiydilar, (lekin u) tomoqlaridan o'tmaydi; ular diyndan — o'q ovdan o'tib ketganidek — chiqib ketadilar» dedi. (Roviy:) O'ylaymanki, u: «Agar men ularga yetishsam, ularni Samud (qavmining halok bo'lishi) kabi o'ldirar edim» dedi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ قَالَ وَعَلْقَمَةُ بْنُ عُلاَثَةَ وَلَمْ يَذْكُرْ عَامِرَ بْنَ الطُّفَيْلِ وَقَالَ نَاتِئُ الْجَبْهَةِ وَلَمْ يَقُلْ نَاشِزُ . وَزَادَ فَقَامَ إِلَيْهِ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ - رضى الله عنه - فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ أَضْرِبُ عُنُقَهُ قَالَ " لاَ " . قَالَ ثُمَّ أَدْبَرَ فَقَامَ إِلَيْهِ خَالِدٌ سَيْفُ اللَّهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ أَضْرِبُ عُنُقَهُ قَالَ " لاَ " . فَقَالَ " إِنَّهُ سَيَخْرُجُ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمٌ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ لَيِّنًا رَطْبًا - وَقَالَ قَالَ عُمَارَةُ حَسِبْتُهُ قَالَ " لَئِنْ أَدْرَكْتُهُمْ لأَقْتُلَنَّهُمْ قَتْلَ ثَمُودَ " .
(Bu hadis) Umora ibn al-Qa'qo'(dan) shu isnodda (rivoyat qilindi); u: «Va Alqama ibn Ulosa» dedi va Omir ibn at-Tufaylni zikr qilmadi; hamda «peshonasi do'ng» dedi, «turtib chiqgan» demadi. Va (shu) ziyodani (qo'shdi): Bas Umar ibn al-Xattob (roziyallahu anhu) unga (Nabiyga) turdi va: «Ey Rasulullah, uning bo'ynini urmayinmi?» dedi. U: «Yo'q» dedi. Keyin u (kishi) orqaga qaytdi; bas unga Xolid — Allahning qilichi — turdi va: «Ey Rasulullah, uning bo'ynini urmayinmi?» dedi. U: «Yo'q» dedi. Keyin: «Albatta shu(kishi)ning naslidan bir qavm chiqadi — ular Allahning Kitobini yumshoq, ravon o'qiydilar...» dedi. Umora: «O'ylaymanki, u: ‹Agar men ularga yetishsam, ularni Samud kabi o'ldirar edim› dedi» dedi.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ بَيْنَ أَرْبَعَةِ نَفَرٍ زَيْدُ الْخَيْرِ وَالأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ وَعُيَيْنَةُ بْنُ حِصْنٍ وَعَلْقَمَةُ بْنُ عُلاَثَةَ أَوْ عَامِرُ بْنُ الطُّفَيْلِ . وَقَالَ نَاشِزُ الْجَبْهَةِ . كَرِوَايَةِ عَبْدِ الْوَاحِدِ . وَقَالَ إِنَّهُ سَيَخْرُجُ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمٌ وَلَمْ يَذْكُرْ " لَئِنْ أَدْرَكْتُهُمْ لأَقْتُلَنَّهُمْ قَتْلَ ثَمُودَ " .
(Bu hadis) Umora ibn al-Qa'qo'(dan) shu isnodda (rivoyat qilindi); u: «To'rt kishi orasida: Zayd al-Xayr, Aqra' ibn Hobis, Uyayna ibn Hisn va Alqama ibn Ulosa yoki Omir ibn at-Tufayl» dedi va «peshonasi turtib chiqgan» dedi — Abdulvohidning rivoyati kabi; hamda: «Albatta shu(kishi)ning naslidan bir qavm chiqadi» dedi va: «Agar men ularga yetishsam, ularni Samud kabi o'ldirar edim»ni zikr qilmadi.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَعَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُمَا أَتَيَا أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فَسَأَلاَهُ عَنِ الْحَرُورِيَّةِ، هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُهَا قَالَ لاَ أَدْرِي مَنِ الْحَرُورِيَّةُ وَلَكِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يَخْرُجُ فِي هَذِهِ الأُمَّةِ - وَلَمْ يَقُلْ مِنْهَا - قَوْمٌ تَحْقِرُونَ صَلاَتَكُمْ مَعَ صَلاَتِهِمْ فَيَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ . لاَ يُجَاوِزُ حُلُوقَهُمْ - أَوْ حَنَاجِرَهُمْ - يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ مُرُوقَ السَّهْمِ مِنَ الرَّمِيَّةِ فَيَنْظُرُ الرَّامِي إِلَى سَهْمِهِ إِلَى نَصْلِهِ إِلَى رِصَافِهِ فَيَتَمَارَى فِي الْفُوقَةِ هَلْ عَلِقَ بِهَا مِنَ الدَّمِ شَىْءٌ " .
Abu Salama va Ato ibn Yasor (rivoyat qilindi)ki, ular ikkovi Abu Sa'id al-Xudriyga keldi va undan Horuriya (Xavorij) haqida: «Sen Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni ularni zikr qilayotgan holda eshitganmiding?» deb so'radilar. U: «Men Horuriya kimligini bilmayman; ammo men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni: ‹Bu ummatda — ‹undan› demadi — shunday bir qavm chiqadiki, sizlar o'z namozingizni ularning namozi bilan (taqqoslab) kichik (kam) ko'rasizlar; ular Qur'an o'qiydilar, (lekin u) tomoqlaridan — yoki: bo'g'izlaridan — o'tmaydi; ular diyndan — o'q ovdan o'tib ketganidek — chiqib ketadilar; bas otuvchi o'q(paykoni)ga, uning temagiga, uning rishtasiga qaraydi, keyin patli uchida (fuqa) shubhalanadi — unga qondan bir narsa ilashga(qolga)nmi (deb)› deb aytayotgan holda eshitdim» dedi.
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، ح . وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْفِهْرِيُّ، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَالضَّحَّاكُ الْهَمْدَانِيُّ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، قَالَ بَيْنَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَقْسِمُ قَسْمًا أَتَاهُ ذُو الْخُوَيْصِرَةِ وَهُوَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اعْدِلْ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَيْلَكَ وَمَنْ يَعْدِلُ إِنْ لَمْ أَعْدِلْ قَدْ خِبْتَ وَخَسِرْتَ إِنْ لَمْ أَعْدِلْ " . فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رضى الله عنه يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي فِيهِ أَضْرِبْ عُنُقَهُ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " دَعْهُ فَإِنَّ لَهُ أَصْحَابًا يَحْقِرُ أَحَدُكُمْ صَلاَتَهُ مَعَ صَلاَتِهِمْ وَصِيَامَهُ مَعَ صِيَامِهِمْ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ يُنْظَرُ إِلَى نَصْلِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى رِصَافِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى نَضِيِّهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ - وَهُوَ الْقِدْحُ - ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى قُذَذِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ سَبَقَ الْفَرْثَ وَالدَّمَ . آيَتُهُمْ رَجُلٌ أَسْوَدُ إِحْدَى عَضُدَيْهِ مِثْلُ ثَدْىِ الْمَرْأَةِ أَوْ مِثْلُ الْبَضْعَةِ تَدَرْدَرُ يَخْرُجُونَ عَلَى حِينِ فُرْقَةٍ مِنَ النَّاسِ " . قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَأَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَشْهَدُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ - رضى الله عنه - قَاتَلَهُمْ وَأَنَا مَعَهُ فَأَمَرَ بِذَلِكَ الرَّجُلِ فَالْتُمِسَ فَوُجِدَ فَأُتِيَ بِهِ حَتَّى نَظَرْتُ إِلَيْهِ عَلَى نَعْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِي نَعَتَ .
Abu Sa'id al-Xudriy aytdi: Biz Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning huzurida edik — u bir taqsimot qilayotgan edi; bas unga Zul-Xuvaysira keldi — u Banu Tamimdan bir kishi edi — va: «Ey Rasulullah, adolat qil» dedi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Holingga voy! Men adolat qilmasam, kim adolat qiladi?! Agar men adolat qilmasam, sen xor va ziyon ko'rgan(dan) bo'lursan» dedi. Bas Umar ibn al-Xattob (roziyallahu anhu): «Ey Rasulullah, unga (nisbatan) menga izn ber — uning bo'ynini uray» dedi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Uni qo'y; albatta uning ashoblari bor — biringiz o'z namozini ularning namozi bilan, o'z ro'zasini ularning ro'zasi bilan (taqqoslab) kichik (kam) ko'radi; ular Qur'an o'qiydilar, (lekin u) o'mrovlaridan o'tmaydi; ular islomdan — o'q ovdan o'tib ketganidek — chiqib ketadilar; uning temagiga qaraladi — unda hech narsa topilmaydi; keyin uning rishtasiga qaraladi — unda hech narsa topilmaydi; keyin uning yog'ochiga (qamishiga) qaraladi — unda hech narsa topilmaydi — u (o'q) o'qning yog'ochidir; keyin uning patlariga qaraladi — unda hech narsa topilmaydi; u (o'q) tezak va qondan o'tib (oldinga) ketdi. Ularning belgisi — bir qora kishi: ikki yelkasidan biri ayolning ko'kragidek — yoki tebranib turgan bir parcha go'shtdek; ular odamlar bo'lingan (firqalashgan) bir paytda chiqadilar» dedi. Abu Sa'id: «Bas men guvohlik beraman: men buni Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)dan eshitdim; va guvohlik beraman: Ali ibn Abu Tolib (roziyallahu anhu) ularga qarshi jang qildi — men u bilan birga edim; bas u o'sha kishini (qidirishga) buyurdi, u qidirildi va topildi, keyin u keltirildi, to men unga — Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) ta'riflagan ta'rif bo'yicha — qaragunimcha (ko'rdim)» dedi.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ قَوْمًا يَكُونُونَ فِي أُمَّتِهِ يَخْرُجُونَ فِي فُرْقَةٍ مِنَ النَّاسِ سِيمَاهُمُ التَّحَالُقُ قَالَ " هُمْ شَرُّ الْخَلْقِ - أَوْ مِنْ أَشَرِّ الْخَلْقِ - يَقْتُلُهُمْ أَدْنَى الطَّائِفَتَيْنِ إِلَى الْحَقِّ " . قَالَ فَضَرَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَهُمْ مَثَلاً أَوْ قَالَ قَوْلاً " الرَّجُلُ يَرْمِي الرَّمِيَّةَ - أَوْ قَالَ الْغَرَضَ - فَيَنْظُرُ فِي النَّصْلِ فَلاَ يَرَى بَصِيرَةً وَيَنْظُرُ فِي النَّضِيِّ فَلاَ يَرَى بَصِيرَةً وَيَنْظُرُ فِي الْفُوقِ فَلاَ يَرَى بَصِيرَةً " . قَالَ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ وَأَنْتُمْ قَتَلْتُمُوهُمْ يَا أَهْلَ الْعِرَاقِ .
Abu Sa'id (rivoyat qildi)ki: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) o'z ummatida bo'ladigan bir qavmni zikr qildi — ular odamlar bo'lingan (firqalashgan) paytda chiqadilar; ularning belgisi — boshni qirdirish (taqir qildirish). U: «Ular — maxluqlarning eng yomoni — yoki: maxluqlarning eng yomonlaridan — (dir); ularni ikki toifadan haqqa eng yaqini (yaqin tomon) o'ldiradi» dedi. (Roviy) aytdi: Bas Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) ularga bir misol keltirdi — yoki bir so'z aytdi: «Kishi ovga (otilgan hayvonga) — yoki: nishonga — o'q otadi, keyin temagiga qaraydi — (qondan) bir nishon ko'rmaydi; yog'ochiga qaraydi — bir nishon ko'rmaydi; patli uchiga (fuqa) qaraydi — bir nishon ko'rmaydi» dedi. (Roviy) aytdi: Abu Sa'id: «Sizlar ularni o'ldirdingiz, ey Iroq ahli!» dedi.
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ، - وَهُوَ ابْنُ الْفَضْلِ الْحُدَّانِيُّ - حَدَّثَنَا أَبُو نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَمْرُقُ مَارِقَةٌ عِنْدَ فُرْقَةٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَقْتُلُهَا أَوْلَى الطَّائِفَتَيْنِ بِالْحَقِّ " .
Abu Sa'id al-Xudriy aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Musulmonlar bo'lingan (firqalashgan) bir paytda bir moriqa (diyndan chiquvchi toifa) chiqib ketadi; uni ikki toifadan haqqa eng yaqini o'ldiradi» dedi.
حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَكُونُ فِي أُمَّتِي فِرْقَتَانِ فَتَخْرُجُ مِنْ بَيْنِهِمَا مَارِقَةٌ يَلِي قَتْلَهُمْ أَوْلاَهُمْ بِالْحَقِّ " .
Abu Sa'id al-Xudriy aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Mening ummatimda ikki firqa bo'ladi; bas ular ikkovining orasidan bir moriqa chiqib ketadi; uni o'ldirishni ulardan haqqa eng yaqini (zimmasiga) oladi (bajaradi)» dedi.