Haj kitobi

Sahihi Muslim · 597 hadis · 7/30-sahifa

كتاب الحج

2795-hadis

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو غَسَّانَ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، قَالاَ جَمِيعًا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ بِعَرَفَاتٍ ‏.‏ فَذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏

(Bu hadis) Shu'ba(dan) Amr ibn Dinor(dan) shu isnodda (rivoyat qilindi)ki: U Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ni Arafotda xutba qilayotgan holda eshitdi — va (roviy) shu hadisni zikr qildi.

2796-hadis

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، ح وَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، كُلُّ هَؤُلاَءِ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَلَمْ يَذْكُرْ أَحَدٌ مِنْهُمْ يَخْطُبُ بِعَرَفَاتٍ ‏.‏ غَيْرُ شُعْبَةَ وَحْدَهُ ‏.‏

(Bu hadis) bularning hammasidan, Amr ibn Dinor(dan) shu isnodda (rivoyat qilindi); ulardan hech biri «Arafotda xutba qilayotgan»ni zikr qilmadi — faqat Shu'ba(gina).

2797-hadis

وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، - رضى الله عنه - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ وَمَنْ لَمْ يَجِدْ إِزَارًا فَلْيَلْبَسْ سَرَاوِيلَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallahu anhu) aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Kim kovush topmasa, etik kiysin; va kim izor topmasa, ishton kiysin» dedi.

2798-hadis

حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ صَفْوَانَ، بْنِ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ عَنْ أَبِيهِ، - رضى الله عنه - قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ بِالْجِعْرَانَةِ عَلَيْهِ جُبَّةٌ وَعَلَيْهَا خَلُوقٌ - أَوْ قَالَ أَثَرُ صُفْرَةٍ - فَقَالَ كَيْفَ تَأْمُرُنِي أَنْ أَصْنَعَ فِي عُمْرَتِي قَالَ وَأُنْزِلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْوَحْىُ فَسُتِرَ بِثَوْبٍ وَكَانَ يَعْلَى يَقُولُ وَدِدْتُ أَنِّي أَرَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ نَزَلَ عَلَيْهِ الْوَحْىُ - قَالَ - فَقَالَ أَيَسُرُّكَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ أُنْزِلَ عَلَيْهِ الْوَحْىُ قَالَ فَرَفَعَ عُمَرُ طَرَفَ الثَّوْبِ فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ لَهُ غَطِيطٌ - قَالَ وَأَحْسِبُهُ قَالَ - كَغَطِيطِ الْبَكْرِ - قَالَ - فَلَمَّا سُرِّيَ عَنْهُ قَالَ ‏ "‏ أَيْنَ السَّائِلُ عَنِ الْعُمْرَةِ اغْسِلْ عَنْكَ أَثَرَ الصُّفْرَةِ - أَوْ قَالَ أَثَرَ الْخَلُوقِ - وَاخْلَعْ عَنْكَ جُبَّتَكَ وَاصْنَعْ فِي عُمْرَتِكَ مَا أَنْتَ صَانِعٌ فِي حَجِّكَ ‏"‏ ‏.‏

Ya'lo ibn Umayya (roziyallahu anhu) otasidan aytdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga — u Ji'ronada ekan — bir kishi keldi; uning ustida jubba (chopon) bor edi va unda xaluq (xushbo'y a'tir) — yoki: sariq (bo'yoq) izi — bor edi. U: «Umramda qanay (ish) qilishimni buyurasan?» dedi. (Roviy:) Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga vahiy nozil qilindi; bas u bir kiyim bilan to'sildi (yopildi). Ya'lo: «Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ni — unga vahiy nozil bo'lib turgan paytda — ko'rishni orzu qilar edim» der edi. (Umar): «Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga — unga vahiy nozil bo'lib turgan paytda — qarashing seni xursand qiladimi?» dedi. Bas Umar kiyimning chetini ko'tardi; men unga qaradim — u xirillar (g'ardirab nafas olar) edi. (Roviy:) O'ylaymanki, u: «buqaning xirillashi kabi» dedi. (Roviy:) Undan (vahiy) ko'tarilganida, u: «Umra haqida so'ragan kishi qani? O'zingdan sariq (bo'yoq) izini — yoki: xaluq izini — yuv; jubbangni o'zingdan yech; va umrangda — hajingda qiladigan narsangni — qil» dedi.

2799-hadis

وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ، يَعْلَى عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ وَهُوَ بِالْجِعْرَانَةِ وَأَنَا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ مُقَطَّعَاتٌ - يَعْنِي جُبَّةً - وَهُوَ مُتَضَمِّخٌ بِالْخَلُوقِ فَقَالَ إِنِّي أَحْرَمْتُ بِالْعُمْرَةِ وَعَلَىَّ هَذَا وَأَنَا مُتَضَمِّخٌ بِالْخَلُوقِ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا كُنْتَ صَانِعًا فِي حَجِّكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَنْزِعُ عَنِّي هَذِهِ الثِّيَابَ وَأَغْسِلُ عَنِّي هَذَا الْخَلُوقَ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا كُنْتَ صَانِعًا فِي حَجِّكَ فَاصْنَعْهُ فِي عُمْرَتِكَ ‏"‏ ‏.‏

Ya'lo ibn Umayya otasidan aytdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga — u Ji'ronada ekan, men esa Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning huzurida edim — bir kishi keldi; uning ustida to'n (jubba) bor edi va u xaluq bilan belangan edi. U: «Men umraga ehrom bog'ladi m, ustimda mana shu (jubba) bor va men xaluq bilan belanganman» dedi. Bas Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) unga: «Hajingda nima qiluvchi eding?» dedi. U: «Shu kiyimlarni o'zimdan yechar va shu xaluqni o'zimdan yuvar edim» dedi. Bas Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) unga: «Hajingda qiladigan narsani umrangda qil» dedi.

2800-hadis

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا عِيسَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، أَنَّ صَفْوَانَ بْنَ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ يَعْلَى كَانَ يَقُولُ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ - رضى الله عنه - لَيْتَنِي أَرَى نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ يُنْزَلُ عَلَيْهِ ‏.‏ فَلَمَّا كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْجِعْرَانَةِ وَعَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثَوْبٌ قَدْ أُظِلَّ بِهِ عَلَيْهِ مَعَهُ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فِيهِمْ عُمَرُ إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ عَلَيْهِ جُبَّةُ صُوفٍ مُتَضَمِّخٌ بِطِيبٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ تَرَى فِي رَجُلٍ أَحْرَمَ بِعُمْرَةٍ فِي جُبَّةٍ بَعْدَ مَا تَضَمَّخَ بِطِيبٍ فَنَظَرَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَاعَةً ثُمَّ سَكَتَ فَجَاءَهُ الْوَحْىُ فَأَشَارَ عُمَرُ بِيَدِهِ إِلَى يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ تَعَالَ ‏.‏ فَجَاءَ يَعْلَى فَأَدْخَلَ رَأْسَهُ فَإِذَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مُحْمَرُّ الْوَجْهِ يَغِطُّ سَاعَةً ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ الَّذِي سَأَلَنِي عَنِ الْعُمْرَةِ آنِفًا ‏"‏ ‏.‏ فَالْتُمِسَ الرَّجُلُ فَجِيءَ بِهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَّا الطِّيبُ الَّذِي بِكَ فَاغْسِلْهُ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَأَمَّا الْجُبَّةُ فَانْزِعْهَا ثُمَّ اصْنَعْ فِي عُمْرَتِكَ مَا تَصْنَعُ فِي حَجِّكَ ‏"‏ ‏.‏

Ato (rivoyat qildi)ki: Safvon ibn Ya'lo ibn Umayya unga xabar berdi: Ya'lo, Umar ibn al-Xattob (roziyallahu anhu)ga: «Allahning Nabiysi (sollallahu alayhi vasallam)ni — unga (vahiy) nozil bo'lib turgan paytda — ko'rishni orzu qilar edim» der edi. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) Ji'ronada ekan — Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning ustida bir kiyim bilan soya qilingan, u bilan birga ashoblaridan ba'zi kishilar — ular ichida Umar (bor) edi — nogahon unga ustida jun jubba (chopon)li, atir bilan belangan bir kishi keldi va: «Ey Rasulullah, atir bilan belanganidan keyin jubbada umraga ehrom bog'lagan kishi haqida qanay ko'ryapsan (nima deysan)?» dedi. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) unga bir muddat qaradi, keyin jim turdi; bas unga vahiy keldi. Bas Umar qo'li bilan Ya'lo ibn Umayyaga: «Kel» deb ishora qildi. Ya'lo keldi va boshini (kiyim ostiga) kiritdi; nogahon Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) yuzi qizargan holda bir muddat xirillar edi; keyin undan (vahiy) ko'tarildi. U: «Hozirgina mendan umra haqida so'ragan (kishi) qani?» dedi. Bas o'sha kishi qidirildi va keltirildi. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam): «Senda(gi) atirga kelsa — uni uch marta yuv; jubbaga kelsa — uni yech; keyin umrangda — hajingda qiladiganingni — qil» dedi.

2801-hadis

وَحَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ رَافِعٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ قَيْسًا، يُحَدِّثُ عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ، يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ عَنْ أَبِيهِ، رضى الله عنه أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ بِالْجِعْرَانَةِ قَدْ أَهَلَّ بِالْعُمْرَةِ وَهُوَ مُصَفِّرٌ لِحْيَتَهُ وَرَأْسَهُ وَعَلَيْهِ جُبَّةٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَحْرَمْتُ بِعُمْرَةٍ وَأَنَا كَمَا تَرَى ‏.‏ فَقَالَ ‏ "‏ انْزِعْ عَنْكَ الْجُبَّةَ وَاغْسِلْ عَنْكَ الصُّفْرَةَ وَمَا كُنْتَ صَانِعًا فِي حَجِّكَ فَاصْنَعْهُ فِي عُمْرَتِكَ ‏"‏ ‏.‏

Ya'lo ibn Umayya (roziyallahu anhu) otasidan (rivoyat qildi)ki: Bir kishi Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga — u Ji'ronada ekan — keldi; u umraga ehrom bog'lagan, soqoli va boshini sariqga bo'yagan edi va ustida jubba (bor) edi. U: «Ey Rasulullah, men umraga ehrom bog'ladi m va men ko'ryapsandek(holatdaman)» dedi. Bas u: «O'zingdan jubbani yech, o'zingdan sariqni yuv; hajingda qiladigan narsani umrangda qil» dedi.

2802-hadis

وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَلِيٍّ، عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ حَدَّثَنَا رَبَاحُ بْنُ أَبِي مَعْرُوفٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً، قَالَ أَخْبَرَنِي صَفْوَانُ بْنُ يَعْلَى، عَنْ أَبِيهِ، - رضى الله عنه - قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَاهُ رَجُلٌ عَلَيْهِ جُبَّةٌ بِهَا أَثَرٌ مِنْ خَلُوقٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَحْرَمْتُ بِعُمْرَةٍ فَكَيْفَ أَفْعَلُ فَسَكَتَ عَنْهُ فَلَمْ يَرْجِعْ إِلَيْهِ وَكَانَ عُمَرُ يَسْتُرُهُ إِذَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ الْوَحْىُ يُظِلُّهُ فَقُلْتُ لِعُمَرَ - رضى الله عنه - إِنِّي أُحِبُّ إِذَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ الْوَحْىُ أَنْ أُدْخِلَ رَأْسِي مَعَهُ فِي الثَّوْبِ ‏.‏ فَلَمَّا أُنْزِلَ عَلَيْهِ خَمَّرَهُ عُمَرُ - رضى الله عنه - بِالثَّوْبِ فَجِئْتُهُ فَأَدْخَلْتُ رَأْسِي مَعَهُ فِي الثَّوْبِ فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ فَلَمَّا سُرِّيَ عَنْهُ قَالَ ‏"‏ أَيْنَ السَّائِلُ آنِفًا عَنِ الْعُمْرَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَامَ إِلَيْهِ الرَّجُلُ فَقَالَ ‏"‏ انْزِعْ عَنْكَ جُبَّتَكَ وَاغْسِلْ أَثَرَ الْخَلُوقِ الَّذِي بِكَ وَافْعَلْ فِي عُمْرَتِكَ مَا كُنْتَ فَاعِلاً فِي حَجِّكَ ‏"‏ ‏.‏

Safvon ibn Ya'lo otasidan (roziyallahu anhu) aytdi: Biz Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) bilan birga edik; bas unga — ustida xaluq izi bo'lgan jubbali bir kishi keldi va: «Ey Rasulullah, men umraga ehrom bog'ladi m, qanay qilay?» dedi. Bas u unga jim qoldi (javob bermadi). Umar — unga vahiy nozil bo'lib turgan paytda — uni to'sar (soya qilar) edi. Men Umar (roziyallahu anhu)ga: «Men — unga vahiy nozil bo'lib turgan paytda — boshimni u bilan kiyim ostiga kiritishni yoqtirar edim» dedim. Bas unga (vahiy) nozil bo'lganida, Umar (roziyallahu anhu) uni kiyim bilan o'radi (yopdi); men unga keldim va boshimni u bilan kiyim ostiga kiritdim hamda unga qaradim. Undan (vahiy) ko'tarilganida, u: «Hozirgina umra haqida so'ragan (kishi) qani?» dedi. Bas o'sha kishi unga turdi. U: «O'zingdan jubbangni yech, senda(gi) xaluq izini yuv va umrangda — hajingda qiluvchi bo'lgan narsani — qil» dedi.

2803-hadis

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَخَلَفُ بْنُ هِشَامٍ، وَأَبُو الرَّبِيعِ، وَقُتَيْبَةُ، جَمِيعًا عَنْ حَمَّادٍ، - قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، - عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَلأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ وَلأَهْلِ نَجْدٍ قَرْنَ الْمَنَازِلِ وَلأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ ‏.‏ قَالَ ‏ "‏ فَهُنَّ لَهُنَّ وَلِمَنْ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِنْ غَيْرِ أَهْلِهِنَّ مِمَّنْ أَرَادَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَمَنْ كَانَ دُونَهُنَّ فَمِنْ أَهْلِهِ وَكَذَا فَكَذَلِكَ حَتَّى أَهْلُ مَكَّةَ يُهِلُّونَ مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallahu anhumo) aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) Madina ahliga Zul-Hulayfani, Shom ahliga Juhfani, Najd ahliga Qarnul-Manozilni va Yaman ahliga Yalamlamni (miqot qilib) belgiladi. U: «Bas bular — o'shalar (ahli) uchun va o'shalar ustidan o'tgan — haj va umrani istagan — o'zga (yurt) ahli uchun(dir); kim ulardan berida (Makkaga yaqinroqda) bo'lsa, o'z joyidan (ehrom bog'laydi); va shunday — to Makka ahli(gacha) — ular undan (Makkadan) ehrom bog'laydi» dedi.

2804-hadis

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، بْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَّتَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَلأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ وَلأَهْلِ نَجْدٍ قَرْنَ الْمَنَازِلِ وَلأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ ‏.‏ وَقَالَ ‏ "‏ هُنَّ لَهُمْ وَلِكُلِّ آتٍ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِنْ غَيْرِهِنَّ مِمَّنْ أَرَادَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ وَمَنْ كَانَ دُونَ ذَلِكَ فَمِنْ حَيْثُ أَنْشَأَ حَتَّى أَهْلُ مَكَّةَ مِنْ مَكَّةَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallahu anhumo) (rivoyat qildi)ki: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) Madina ahliga Zul-Hulayfani, Shom ahliga Juhfani, Najd ahliga Qarnul-Manozilni va Yaman ahliga Yalamlamni (miqot qilib) belgiladi va: «Bular — o'shalar uchun va o'shalar ustidan o'tgan har bir keluvchi — haj va umrani istagan — o'zga (yurt ahli) uchun; kim bundan berida bo'lsa, o'zi (yo'lga) chiqgan joydan (ehrom bog'laydi); to Makka ahli(gacha) — Makkadan» dedi.

2805-hadis

وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، - رضى الله عنهما - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُهِلُّ أَهْلُ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَأَهْلُ الشَّامِ مِنَ الْجُحْفَةِ وَأَهْلُ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَبَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَيُهِلُّ أَهْلُ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallahu anhumo) (rivoyat qildi)ki: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Madina ahli Zul-Hulayfadan, Shom ahli Juhfadan, Najd ahli Qarndan ehrom bog'laydi» dedi. Abdulloh: «Va menga — Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): ‹Va Yaman ahli Yalamlamdan ehrom bog'laydi› dedi (deb) — yetdi» dedi.

2806-hadis

وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، - رضى الله عنه - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُهِلُّ أَهْلُ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَيُهِلُّ أَهْلُ الشَّامِ مِنَ الْجُحْفَةِ وَيُهِلُّ أَهْلُ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ - رضى الله عنهما - وَذُكِرَ لِي - وَلَمْ أَسْمَعْ - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَيُهِلُّ أَهْلُ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallahu anhu) (rivoyat qildi)ki: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Madina ahli Zul-Hulayfadan ehrom bog'laydi, Shom ahli Juhfadan ehrom bog'laydi, Najd ahli Qarndan ehrom bog'laydi» dedi. Ibn Umar (roziyallahu anhumo): «Menga zikr qilindi — ammo men eshitmadim — Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): ‹Va Yaman ahli Yalamlamdan ehrom bog'laydi› dedi (deb)» dedi.

2807-hadis

وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، - رضى الله عنه - عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مُهَلُّ أَهْلِ الْمَدِينَةِ ذُو الْحُلَيْفَةِ وَمُهَلُّ أَهْلِ الشَّامِ مَهْيَعَةُ وَهِيَ الْجُحْفَةُ وَمُهَلُّ أَهْلِ نَجْدٍ قَرْنٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ - رضى الله عنهما - وَزَعَمُوا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - وَلَمْ أَسْمَعْ ذَلِكَ مِنْهُ - قَالَ ‏"‏ وَمُهَلُّ أَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمُ ‏"‏ ‏.‏

Salim ibn Abdulloh ibn Umar otasidan (roziyallahu anhu) aytdi: Men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni: «Madina ahlining ehrom (boshlash) joyi — Zul-Hulayfa; Shom ahlining ehrom joyi — Mahya'a, u — Juhfa(dir); Najd ahlining ehrom joyi — Qarn» deb aytayotgan holda eshitdim. Abdulloh ibn Umar (roziyallahu anhumo): «Ular: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) — men buni undan eshitmadim — ‹Va Yaman ahlining ehrom joyi — Yalamlam› dedi, deb o'yladilar (gumon qildilar)» dedi.

2808-hadis

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، - رضى الله عنهما - يُسْأَلُ عَنِ الْمُهَلِّ، فَقَالَ سَمِعْتُ - ثُمَّ، انْتَهَى فَقَالَ أُرَاهُ يَعْنِي - النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Zubayr (rivoyat qildi)ki: U Jobir ibn Abdulloh (roziyallahu anhumo)dan — ehrom joyi (muhall) haqida so'ralganini — eshitdi. U: «Eshitdim» dedi, keyin to'xtadi va: «O'ylaymanki — ya'ni — Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ni (nazarda tutdi)» dedi.

2809-hadis

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، كِلاَهُمَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ بَكْرٍ، - قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ، - أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، - رضى الله عنهما - يُسْأَلُ عَنِ الْمُهَلِّ، فَقَالَ سَمِعْتُ - أَحْسِبُهُ، رَفَعَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - فَقَالَ ‏ "‏ مُهَلُّ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَالطَّرِيقُ الآخَرُ الْجُحْفَةُ وَمُهَلُّ أَهْلِ الْعِرَاقِ مِنْ ذَاتِ عِرْقٍ وَمُهَلُّ أَهْلِ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ وَمُهَلُّ أَهْلِ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zubayr (rivoyat qildi)ki: U Jobir ibn Abdulloh (roziyallahu anhumo)dan — ehrom joyi haqida so'ralganini — eshitdi. U: «Eshitdim — o'ylaymanki, uni Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga ko'tardi (nisbat berdi) — bas: ‹Madina ahlining ehrom joyi — Zul-Hulayfadan; boshqa yo'l(dagi)si — Juhfa; Iroq ahlining ehrom joyi — Zotu Irqdan; Najd ahlining ehrom joyi — Qarndan; Yaman ahlining ehrom joyi — Yalamlamdan› dedi» dedi.

2811-hadis

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، بْنِ عُمَرَ - رضى الله عنهما - أَنَّ تَلْبِيَةَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ - رضى الله عنهما - يَزِيدُ فِيهَا لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ بِيَدَيْكَ لَبَّيْكَ وَالرَّغْبَاءُ إِلَيْكَ وَالْعَمَلُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallahu anhumo) (rivoyat qildi)ki: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning talbiyasi: «Labbayk, Allahumma, labbayk; labbayk, La sharika laka, labbayk; innal-hamda van-ni'mata laka val-mulk, La sharika laka (Mana men, ey Allahim, mana men; mana men, Senga sherik yo'q, mana men; albatta hamd va ne'mat Senikidir va mulk (Seniki); Senga sherik yo'q).» (edi). (Roviy:) Abdulloh ibn Umar (roziyallahu anhumo) unga qo'shar edi: «Labbayk, labbayk va sa'dayk; val-xayru bi-yadayk; labbayk; var-rag'bau ilayka val-amal (Mana men, mana men, va saodat Sendan; yaxshilik Sening qo'lingda; mana men; va rag'bat Senga (qaratilgan) hamda amal (Sen uchun)).».

2812-hadis

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، - يَعْنِي ابْنَ إِسْمَاعِيلَ - عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، وَنَافِعٍ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ وَحَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، بْنِ عُمَرَ - رضى الله عنهما - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ قَائِمَةً عِنْدَ مَسْجِدِ ذِي الْحُلَيْفَةِ أَهَلَّ فَقَالَ ‏ "‏ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ - رضى الله عنهما - يَقُولُ هَذِهِ تَلْبِيَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ نَافِعٌ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ - رضى الله عنه - يَزِيدُ مَعَ هَذَا لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ بِيَدَيْكَ لَبَّيْكَ وَالرَّغْبَاءُ إِلَيْكَ وَالْعَمَلُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallahu anhumo) (rivoyat qildi)ki: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) — uni ulovi Zul-Hulayfa masjidi yonida tik turib (ko'tarib) tenglashganida — ehrom bog'lar (ehlol qilar) va: «Labbayk, Allahumma, labbayk; labbayk, La sharika laka, labbayk; innal-hamda van-ni'mata laka val-mulk, La sharika laka (Mana men, ey Allahim, mana men; mana men, Senga sherik yo'q, mana men; albatta hamd va ne'mat Senikidir va mulk (Seniki); Senga sherik yo'q).» der edi. Ular: Abdulloh ibn Umar (roziyallahu anhumo): «Bu — Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning talbiyasi» der edi, dedilar. Nofi': «Abdulloh (roziyallahu anhu) shunga (qo'shib): Labbayk, labbayk va sa'dayk; val-xayru bi-yadayk; labbayk; var-rag'bau ilayka val-amal (Mana men, mana men, va saodat Sendan; yaxshilik Sening qo'lingda; mana men; va rag'bat Senga (qaratilgan) hamda amal (Sen uchun)). der edi» dedi.

2813-hadis

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، - يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، - رضى الله عنهما - قَالَ تَلَقَّفْتُ التَّلْبِيَةَ مِنْ فِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِهِمْ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallahu anhumo) aytdi: Men talbiyani Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning og'zidan (eshitib) ildim — va (roviy) ularning hadisi misli(ni) zikr qildi.

2814-hadis

وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ فَإِنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَخْبَرَنِي عَنْ أَبِيهِ، - رضى الله عنه - قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُهِلُّ مُلَبِّدًا يَقُولُ ‏ "‏ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ لاَ يَزِيدُ عَلَى هَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ ‏.‏ وَإِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ - رضى الله عنهما - كَانَ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْكَعُ بِذِي الْحُلَيْفَةِ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏ ثُمَّ إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ النَّاقَةُ قَائِمَةً عِنْدَ مَسْجِدِ الْحُلَيْفَةِ أَهَلَّ بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ - رضى الله عنهما - يَقُولُ كَانَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ - رضى الله عنه - يُهِلُّ بِإِهْلاَلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ هَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ وَيَقُولُ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ فِي يَدَيْكَ لَبَّيْكَ وَالرَّغْبَاءُ إِلَيْكَ وَالْعَمَلُ ‏.‏

Salim ibn Abdulloh ibn Umar otasidan (roziyallahu anhu) aytdi: Men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni — sochini yopishtirgan (mulabbad) holda ehrom bog'lab — : «Labbayk, Allahumma, labbayk; labbayk, La sharika laka, labbayk; innal-hamda van-ni'mata laka val-mulk, La sharika laka (Mana men, ey Allahim, mana men; mana men, Senga sherik yo'q, mana men; albatta hamd va ne'mat Senikidir va mulk (Seniki); Senga sherik yo'q).» deb aytayotgan holda eshitdim; u shu so'zlardan ortiq(qa) oshirmas edi. Va Abdulloh ibn Umar (roziyallahu anhumo): «Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) Zul-Hulayfada ikki rakat (namoz) o'qir edi; keyin uni naqasi Hulayfa masjidi yonida tik turib tenglashganida, shu so'zlar bilan ehrom bog'lar edi» der edi. Va Abdulloh ibn Umar (roziyallahu anhumo): «Umar ibn al-Xattob (roziyallahu anhu) Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning ehromi bilan — shu so'zlardan — ehrom bog'lar va: Labbayk, labbayk va sa'dayk; val-xayru bi-yadayk; labbayk; var-rag'bau ilayka val-amal (Mana men, mana men, va saodat Sendan; yaxshilik Sening qo'lingda; mana men; va rag'bat Senga (qaratilgan) hamda amal (Sen uchun)). der edi» der edi.

2815-hadis

وَحَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْيَمَامِيُّ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، - يَعْنِي ابْنَ عَمَّارٍ - حَدَّثَنَا أَبُو زُمَيْلٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ كَانَ الْمُشْرِكُونَ يَقُولُونَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ - قَالَ - فَيَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ وَيْلَكُمْ قَدْ قَدْ ‏"‏ ‏.‏ فَيَقُولُونَ إِلاَّ شَرِيكًا هُوَ لَكَ تَمْلِكُهُ وَمَا مَلَكَ ‏.‏ يَقُولُونَ هَذَا وَهُمْ يَطُوفُونَ بِالْبَيْتِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallahu anhumo) aytdi: Mushriklar: «Labbayk, La sharika lak (Senga sherik yo'q)» der edilar. Bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Holingizga voy, bas, bas!» der edi. Ular esa: «Magar bir sherik(dan boshqa) — u Seniki(dir), Sen unga va u egalik qilgan narsaga egasan» der edilar. Ular buni — Baytni tavof qilayotgan holda — aytar edilar.