Iymon kitobi

Sahihi Muslim · 345 hadis · 14/18-sahifa

كتاب الإيمان

353-hadis

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، جَمِيعًا عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ، - قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، - قَالَ أَخْبَرَنَا الْعَلاَءُ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَوْلَى الْحُرَقَةِ - عَنْ مَعْبَدِ بْنِ كَعْبٍ السَّلَمِيِّ، عَنْ أَخِيهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ اقْتَطَعَ حَقَّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ بِيَمِينِهِ فَقَدْ أَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ النَّارَ وَحَرَّمَ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ وَإِنْ كَانَ شَيْئًا يَسِيرًا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ وَإِنْ قَضِيبًا مِنْ أَرَاكٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umama (rivoyat qildi): Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): "Kim bir musulmon kishining haqini o'z (yolg'on) qasami bilan kesib olsa, albatta Allah unga do'zaxni vojib qildi va jannatni harom qildi" dedi. Unga bir kishi: "Garchi u arzimas bir narsa bo'lsa ham, ey Rasulullah?" dedi. U: "Garchi arok (misvok) daraxtidan bir cho'p bo'lsa ham" dedi.

354-hadis

وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، جَمِيعًا عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَخَاهُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ، يُحَدِّثُ أَنَّ أَبَا أُمَامَةَ الْحَارِثِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏

Abu Umama al-Horisiy (rivoyat qildi): U Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni shu mislini (yuqoridagini) (aytganini) eshitdi.

355-hadis

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَوَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ هُوَ فِيهَا فَاجِرٌ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَدَخَلَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ فَقَالَ مَا يُحَدِّثُكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالُوا كَذَا وَكَذَا ‏.‏ قَالَ صَدَقَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ فِيَّ نَزَلَتْ كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ أَرْضٌ بِالْيَمَنِ فَخَاصَمْتُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ هَلْ لَكَ بَيِّنَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَيَمِينُهُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ إِذًا يَحْلِفُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ هُوَ فِيهَا فَاجِرٌ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏ ‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏{‏ إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏

Abdulloh (ibn Mas'ud) Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)dan (rivoyat qildi): U: "Kim — bir musulmon kishining molini kesib olish uchun — yolg'on (sabr) qasami ichsa, u (qasamda) fojir bo'la turib — Allahga, U undan g'azabli holda, yo'liqadi" dedi. Keyin Ash'as ibn Qays kirdi va: "Abu Abdurahmon sizlarga nima (rivoyat qilib) aytyapti?" dedi. Ular: "Falon-falon" dedilar. U: "Abu Abdurahmon rost aytdi, u men haqimda nozil bo'lgan: men bilan bir kishi orasida Yamanda bir yer (haqida nizo) bor edi. Men uni Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga da'volashdi. U: ‹Senda bayyina (dalil) bormi?› dedi. Men: ‹Yo'q› dedim. U: ‹Bo'lmasa, uning qasami?› dedi. Men: ‹U holda u (yolg'on) qasam ichadi› dedim. O'sha paytda Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): ‹Kim bir musulmon kishining molini kesib olish uchun yolg'on qasam ichsa, u fojir bo'la turib, Allahga, U undan g'azabli holda, yo'liqadi› dedi. Shunda: «Albatta Allahning ahdi va o'z qasamlarini oz bahoga sotadiganlar...» (oyati) oxirigacha nozil bo'ldi" dedi.

356-hadis

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ يَسْتَحِقُّ بِهَا مَالاً هُوَ فِيهَا فَاجِرٌ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ الأَعْمَشِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ خُصُومَةٌ فِي بِئْرٍ فَاخْتَصَمْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ "‏ شَاهِدَاكَ أَوْ يَمِينُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh (ibn Mas'ud) aytdi: "Kim — u bilan bir molni (nohaq) haqli olish uchun — fojir bo'la turib qasam ichsa, u Allahga, U undan g'azabli holda, yo'liqadi" — keyin A'mash hadisi kabi zikr qildi; faqat u: "Men bilan bir kishi orasida bir quduq (haqida) janjal bor edi; biz uni Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga da'volashdi. U: ‹Ikki guvohing yoki uning qasami› dedi" dedi.

357-hadis

وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ جَامِعِ بْنِ أَبِي رَاشِدٍ، وَعَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَعْيَنَ، سَمِعَا شَقِيقَ بْنَ سَلَمَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى مَالِ امْرِئٍ مُسْلِمٍ بِغَيْرِ حَقِّهِ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ ثُمَّ قَرَأَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِصْدَاقَهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ ‏{‏ إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏

Abdulloh (ibn Mas'ud) Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)dan (rivoyat qildi): U: "Kim — bir musulmonning molini kesib olish uchun — yolg'on (sabr) qasami ichsa, u (qasamda) fojir bo'la turib — Allahga, U undan g'azabli holda, yo'liqadi" dedi. Abdulloh: Keyin Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) bizga Allahning Kitobidan uning tasdiqini o'qidi: «Albatta Allahning ahdi va o'z qasamlarini oz bahoga sotadiganlar...» (oyati) oxirigacha.

358-hadis

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ وَأَبُو عَاصِمٍ الْحَنَفِيُّ - وَاللَّفْظُ لِقُتَيْبَةَ - قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ حَضْرَمَوْتَ وَرَجُلٌ مِنْ كِنْدَةَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ الْحَضْرَمِيُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذَا قَدْ غَلَبَنِي عَلَى أَرْضٍ لِي كَانَتْ لأَبِي ‏.‏ فَقَالَ الْكِنْدِيُّ هِيَ أَرْضِي فِي يَدِي أَزْرَعُهَا لَيْسَ لَهُ فِيهَا حَقٌّ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلْحَضْرَمِيِّ ‏"‏ أَلَكَ بَيِّنَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلَكَ يَمِينُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الرَّجُلَ فَاجِرٌ لاَ يُبَالِي عَلَى مَا حَلَفَ عَلَيْهِ وَلَيْسَ يَتَوَرَّعُ مِنْ شَىْءٍ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لَيْسَ لَكَ مِنْهُ إِلاَّ ذَلِكَ ‏"‏ فَانْطَلَقَ لِيَحْلِفَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا أَدْبَرَ ‏"‏ أَمَا لَئِنْ حَلَفَ عَلَى مَالِهِ لِيَأْكُلَهُ ظُلْمًا لَيَلْقَيَنَّ اللَّهَ وَهُوَ عَنْهُ مُعْرِضٌ ‏"‏ ‏.‏

Voil (ibn Hujr) otasidan aytdi: Hazramavtdan bir kishi va Kindadan bir kishi Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning oldiga keldi. Hazramiy: "Ey Rasulullah, albatta bu (kishi) menga — otamniki bo'lgan bir yerim ustida — g'olib keldi (zo'rlab egalladi)" dedi. Kindiy: "U — mening yerim, qo'limda, men uni ekamman; uning unda haqi yo'q" dedi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) Hazramiyga: "Senda bayyina (dalil) bormi?" dedi. U: "Yo'q" dedi. U: "Bo'lmasa, senga uning qasami" dedi. U: "Ey Rasulullah, u kishi fojir — nimaga qasam ichsa ham parvo qilmaydi, hech narsadan o'zini tiymaydi" dedi. U: "Senga undan faqat shu (qasam) bor" dedi. U (Kindiy) qasam ichgani bordi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam), u orqaga qaytganida: "Ogoh bo'l — agar u uni (yerni) zulm bilan yeyish uchun moliga qasam ichsa, albatta Allahga, U undan yuz o'girgan holda, yo'liqadi" dedi.

359-hadis

وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، جَمِيعًا عَنْ أَبِي الْوَلِيدِ، قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَاهُ رَجُلاَنِ يَخْتَصِمَانِ فِي أَرْضٍ فَقَالَ أَحَدُهُمَا إِنَّ هَذَا انْتَزَى عَلَى أَرْضِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ - وَهُوَ امْرُؤُ الْقَيْسِ بْنُ عَابِسٍ الْكِنْدِيُّ وَخَصْمُهُ رَبِيعَةُ بْنُ عِبْدَانَ - قَالَ ‏"‏ بَيِّنَتُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لَيْسَ لِي بَيِّنَةٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَمِينُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ إِذًا يَذْهَبُ بِهَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لَيْسَ لَكَ إِلاَّ ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا قَامَ لِيَحْلِفَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ اقْتَطَعَ أَرْضًا ظَالِمًا لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ إِسْحَاقُ فِي رِوَايَتِهِ رَبِيعَةُ بْنُ عَيْدَانَ ‏.‏

Voil ibn Hujr aytdi: Men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning oldida edim, birdan unga ikki kishi — bir yer (haqida) da'volashib — keldi. Ulardan biri: "Ey Rasulullah, bu (kishi) menga — johiliyatda — yerimni zo'rlab egallab oldi" dedi — u Imruul-Qays ibn Obis al-Kindiy, raqibi esa Rabia ibn Ibdon edi. U: "Bayyinang" dedi. U: "Menda bayyina yo'q" dedi. U: "Uning qasami" dedi. U: "U holda u uni (yerni) olib ketadi" dedi. U: "Senga faqat shu (qasam) bor" dedi. U (raqib) qasam ichgani turganida, Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): "Kim bir yerni zolim holda kesib (egallab) olsa, Allahga, U undan g'azabli holda, yo'liqadi" dedi.

360-hadis

حَدَّثَنِي أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي ابْنَ مَخْلَدٍ - حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ جَاءَ رَجُلٌ يُرِيدُ أَخْذَ مَالِي قَالَ ‏"‏ فَلاَ تُعْطِهِ مَالَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ قَاتَلَنِي قَالَ ‏"‏ قَاتِلْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ قَتَلَنِي قَالَ ‏"‏ فَأَنْتَ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ قَتَلْتُهُ قَالَ ‏"‏ هُوَ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra aytdi: Bir kishi Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning oldiga kelib: "Ey Rasulullah, ayting-chi, agar bir kishi kelib, molimni olishni istasa(-chi)?" dedi. U: "Unga molingni berma" dedi. U: "Ayting-chi, agar u men bilan jang qilsa(-chi)?" dedi. U: "Uning bilan jang qil" dedi. U: "Ayting-chi, agar u meni o'ldirsa(-chi)?" dedi. U: "Sen shahidsan" dedi. U: "Ayting-chi, agar men uni o'ldirsam(-chi)?" dedi. U: "U do'zaxda" dedi.

361-hadis

حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، - وَأَلْفَاظُهُمْ مُتَقَارِبَةٌ - قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ الأَحْوَلُ، أَنَّ ثَابِتًا، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، لَمَّا كَانَ بَيْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَبَيْنَ عَنْبَسَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ مَا كَانَ تَيَسَّرُوا لِلْقِتَالِ فَرَكِبَ خَالِدُ بْنُ الْعَاصِ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَوَعَظَهُ خَالِدٌ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (rivoyat qildi): U Abdulloh ibn Amr bilan Anbasa ibn Abu Sufyon orasida bo'lgan(nizo) tufayli ular jangga tayyorlanganida (Xolid ibn al-Os Abdulloh ibn Amrning oldiga kelib, uni nasihat qildi), Abdulloh ibn Amr: "Bilmaysanmi — Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): ‹Kim moli (himoyasi) yo'lida o'ldirilsa, u shahid› degan" dedi.

362-hadis

وَحَدَّثَنِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ النَّوْفَلِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، كِلاَهُمَا عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ ‏.‏

Ibn Jurayj shu sanad bilan shu mislini (rivoyat qildi).

363-hadis

حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَشْهَبِ، عَنِ الْحَسَنِ، قَالَ عَادَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ زِيَادٍ مَعْقِلَ بْنَ يَسَارٍ الْمُزَنِيَّ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ ‏.‏ قَالَ مَعْقِلٌ إِنِّي مُحَدِّثُكَ حَدِيثًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَوْ عَلِمْتُ أَنَّ لِي حَيَاةً مَا حَدَّثْتُكَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ مَا مِنْ عَبْدٍ يَسْتَرْعِيهِ اللَّهُ رَعِيَّةً يَمُوتُ يَوْمَ يَمُوتُ وَهُوَ غَاشٌّ لِرَعِيَّتِهِ إِلاَّ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏

Hasan aytdi: Ubaydulloh ibn Ziyod, Ma'qil ibn Yasar al-Muzaniyni — u o'lgan kasalligida — yo'qlab bordi. Ma'qil: "Men senga Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)dan eshitgan bir hadisni aytib beraman; agar menga (hali) hayot borligini bilsam, senga aytmas edim. Men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni: ‹Allah bir bandaga bir poymon (raiyyat) berib (boqishni topshirib), u o'lgan kuni o'z poymonasiga g'ash (xiyonat) qilgan holda o'lsa — albatta Allah unga jannatni harom qildi› deganini eshitdim" dedi.

364-hadis

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، قَالَ دَخَلَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ زِيَادٍ عَلَى مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ وَهُوَ وَجِعٌ فَسَأَلَهُ فَقَالَ إِنِّي مُحَدِّثُكَ حَدِيثًا لَمْ أَكُنْ حَدَّثْتُكَهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَسْتَرْعِي اللَّهُ عَبْدًا رَعِيَّةً يَمُوتُ حِينَ يَمُوتُ وَهُوَ غَاشٌّ لَهَا إِلاَّ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَلاَّ كُنْتَ حَدَّثْتَنِي هَذَا قَبْلَ الْيَوْمِ قَالَ مَا حَدَّثْتُكَ أَوْ لَمْ أَكُنْ لأُحَدِّثَكَ ‏.‏

Hasan aytdi: Ubaydulloh ibn Ziyod Ma'qil ibn Yasarning oldiga — u og'rib yotgan paytda — kirdi va undan (ahvolini) so'radi. U: "Men senga — senga hali aytmagan bir hadisni aytib beraman: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): ‹Allah bir bandaga bir poymon berib, u o'lgan kuni unga g'ash holda o'lsa — albatta Allah unga jannatni harom qildi› degan" dedi. U: "Buni menga bugundan oldin aytmadingmi?" dedi. U: "Men senga aytmadim — yoki: senga aytadigan emas edim" dedi.

365-hadis

وَحَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، - يَعْنِي الْجُعْفِيَّ - عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ قَالَ الْحَسَنُ كُنَّا عِنْدَ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ نَعُودُهُ فَجَاءَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ زِيَادٍ فَقَالَ لَهُ مَعْقِلٌ إِنِّي سَأُحَدِّثُكَ حَدِيثًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ ذَكَرَ بِمَعْنَى حَدِيثِهِمَا ‏.‏

Hasan aytdi: Biz Ma'qil ibn Yasarning oldida — uni yo'qlab — edik. Ubaydulloh ibn Ziyod keldi. Ma'qil unga: "Men senga Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)dan eshitgan bir hadisni aytib beraman" dedi — keyin ularning ikkovi hadisi ma'nosida zikr qildi.

366-hadis

وَحَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ زِيَادٍ، عَادَ مَعْقِلَ بْنَ يَسَارٍ فِي مَرَضِهِ فَقَالَ لَهُ مَعْقِلٌ إِنِّي مُحَدِّثُكَ بِحَدِيثٍ لَوْلاَ أَنِّي فِي الْمَوْتِ لَمْ أُحَدِّثْكَ بِهِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ مَا مِنْ أَمِيرٍ يَلِي أَمْرَ الْمُسْلِمِينَ ثُمَّ لاَ يَجْهَدُ لَهُمْ وَيَنْصَحُ إِلاَّ لَمْ يَدْخُلْ مَعَهُمُ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏

Abu al-Malih (rivoyat qildi): Ubaydulloh ibn Ziyod Ma'qil ibn Yasarni kasalligida yo'qlab bordi. Ma'qil unga: "Men senga — agar o'lim (to'shagi)da bo'lmaganimda, senga aytmas edim — bir hadisni aytib beraman: Men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni: ‹Musulmonlarning ishini idora qiladigan hech bir amir yo'qki, keyin ular uchun (xolislik bilan) tirishmasa va nasihat qilmasa — ular bilan jannatga kirmay (qolsa)› deganini eshitdim" dedi.

367-hadis

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَوَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثَيْنِ قَدْ رَأَيْتُ أَحَدَهُمَا وَأَنَا أَنْتَظِرُ الآخَرَ حَدَّثَنَا ‏"‏ أَنَّ الأَمَانَةَ نَزَلَتْ فِي جِذْرِ قُلُوبِ الرِّجَالِ ثُمَّ نَزَلَ الْقُرْآنُ فَعَلِمُوا مِنَ الْقُرْآنِ وَعَلِمُوا مِنَ السُّنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ حَدَّثَنَا عَنْ رَفْعِ الأَمَانَةِ قَالَ ‏"‏ يَنَامُ الرَّجُلُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ الْوَكْتِ ثُمَّ يَنَامُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ الْمَجْلِ كَجَمْرٍ دَحْرَجْتَهُ عَلَى رِجْلِكَ فَنَفِطَ فَتَرَاهُ مُنْتَبِرًا وَلَيْسَ فِيهِ شَىْءٌ - ثُمَّ أَخَذَ حَصًى فَدَحْرَجَهُ عَلَى رِجْلِهِ - فَيُصْبِحُ النَّاسُ يَتَبَايَعُونَ لاَ يَكَادُ أَحَدٌ يُؤَدِّي الأَمَانَةَ حَتَّى يُقَالَ إِنَّ فِي بَنِي فُلاَنٍ رَجُلاً أَمِينًا ‏.‏ حَتَّى يُقَالَ لِلرَّجُلِ مَا أَجْلَدَهُ مَا أَظْرَفَهُ مَا أَعْقَلَهُ وَمَا فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ ‏"‏ ‏.‏ وَلَقَدْ أَتَى عَلَىَّ زَمَانٌ وَمَا أُبَالِي أَيَّكُمْ بَايَعْتُ لَئِنْ كَانَ مُسْلِمًا لَيَرُدَّنَّهُ عَلَىَّ دِينُهُ وَلَئِنْ كَانَ نَصْرَانِيًّا أَوْ يَهُودِيًّا لَيَرُدَّنَّهُ عَلَىَّ سَاعِيهِ وَأَمَّا الْيَوْمَ فَمَا كُنْتُ لأُبَايِعَ مِنْكُمْ إِلاَّ فُلاَنًا وَفُلاَنًا ‏.‏

Huzayfa aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) bizga ikki hadis aytdi — birini ko'rdim, ikkinchisini kutyapman. Bizga: "Omonat erkaklarning qalblari ildiziga nozil bo'ldi, keyin Qur'an nozil bo'lib, ular Qur'andan bildilar, Sunnatdan bildilar" deb aytdi. Keyin bizga omonatning ko'tarilishi haqida aytdi: "Kishi bir uxlaydi, qalbidan omonat qabz qilinadi, uning izi nuqta(dog')dek qoladi; keyin yana uxlaydi, qalbidan omonat qabz qilinadi, uning izi qadoqdek qoladi — go'yo oyog'ingga dumalatgan cho'g'day, u qabaradi, uni shishgan (qabargan) ko'rasan, ichida hech narsa yo'q" — keyin bir mayda tosh olib, uni oyog'iga dumlatdi — "Odamlar tongda savdo qiladilar, deyarli hech kim omonatni ado etmaydi, hatto: ‹Falon (qabila)da bir aminish (ishonchli) kishi bor› deyiladi; hatto kishiga: ‹Qanchalar aqlli, qanchalar zukko, qanchalar dadil!› deyiladi — holbuki qalbida xardal donasi miqdoricha iymon yo'q. Menga shunday zamon keldiki, sizdan qaysingiz bilan savdo qilishimga ahamiyat bermas edim: agar musulmon bo'lsa, Islom uni (haqimni) menga qaytaradi; agar nasroniy yoki yahudiy bo'lsa, uning omili (boshlig'i) menga qaytaradi. Bugun esa men sizdan faqat falon va falon bilan savdo qilar edim" dedi.

368-hadis

وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي وَوَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، جَمِيعًا عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ ‏.‏

A'mash shu sanad bilan shu mislini (rivoyat qildi).

369-hadis

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ، - يَعْنِي سُلَيْمَانَ بْنَ حَيَّانَ - عَنْ سَعْدِ بْنِ طَارِقٍ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ عُمَرَ فَقَالَ أَيُّكُمْ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ الْفِتَنَ فَقَالَ قَوْمٌ نَحْنُ سَمِعْنَاهُ ‏.‏ فَقَالَ لَعَلَّكُمْ تَعْنُونَ فِتْنَةَ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَجَارِهِ قَالُوا أَجَلْ ‏.‏ قَالَ تِلْكَ تُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصِّيَامُ وَالصَّدَقَةُ وَلَكِنْ أَيُّكُمْ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ الْفِتَنَ الَّتِي تَمُوجُ مَوْجَ الْبَحْرِ قَالَ حُذَيْفَةُ فَأَسْكَتَ الْقَوْمُ فَقُلْتُ أَنَا ‏.‏ قَالَ أَنْتَ لِلَّهِ أَبُوكَ ‏.‏ قَالَ حُذَيْفَةُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ تُعْرَضُ الْفِتَنُ عَلَى الْقُلُوبِ كَالْحَصِيرِ عُودًا عُودًا فَأَىُّ قَلْبٍ أُشْرِبَهَا نُكِتَ فِيهِ نُكْتَةٌ سَوْدَاءُ وَأَىُّ قَلْبٍ أَنْكَرَهَا نُكِتَ فِيهِ نُكْتَةٌ بَيْضَاءُ حَتَّى تَصِيرَ عَلَى قَلْبَيْنِ عَلَى أَبْيَضَ مِثْلِ الصَّفَا فَلاَ تَضُرُّهُ فِتْنَةٌ مَا دَامَتِ السَّمَوَاتُ وَالأَرْضُ وَالآخَرُ أَسْوَدُ مُرْبَادًّا كَالْكُوزِ مُجَخِّيًا لاَ يَعْرِفُ مَعْرُوفًا وَلاَ يُنْكِرُ مُنْكَرًا إِلاَّ مَا أُشْرِبَ مِنْ هَوَاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حُذَيْفَةُ وَحَدَّثْتُهُ أَنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا يُوشِكُ أَنْ يُكْسَرَ ‏.‏ قَالَ عُمَرُ أَكَسْرًا لاَ أَبَا لَكَ فَلَوْ أَنَّهُ فُتِحَ لَعَلَّهُ كَانَ يُعَادُ ‏.‏ قُلْتُ لاَ بَلْ يُكْسَرُ ‏.‏ وَحَدَّثْتُهُ أَنَّ ذَلِكَ الْبَابَ رَجُلٌ يُقْتَلُ أَوْ يَمُوتُ ‏.‏ حَدِيثًا لَيْسَ بِالأَغَالِيطِ ‏.‏ قَالَ أَبُو خَالِدٍ فَقُلْتُ لِسَعْدٍ يَا أَبَا مَالِكٍ مَا أَسْوَدُ مُرْبَادًّا قَالَ شِدَّةُ الْبَيَاضِ فِي سَوَادٍ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ فَمَا الْكُوزُ مُجَخِّيًا قَالَ مَنْكُوسًا ‏.‏

Huzayfa aytdi: Biz Umarning oldida edik. U: "Qaysingiz Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni fitnalar haqida zikr qilganini eshitdi?" dedi. Bir qavm: "Biz uni eshitdik" dedi. U: "Ehtimol siz kishining o'z ahli va qo'shnisidagi fitnasini nazarda tutyapsiz" dedi. Ular: "Ha" dedilar. U: "O'shani namoz, ro'za va sadaqa kafforat qiladi; lekin qaysingiz Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ni — dengiz to'lqini kabi mavj uradigan fitnalar haqida — zikr qilganini eshitdi?" dedi. Huzayfa: Qavm jim bo'ldi, men: "Men" dedim. U: "Sen — Allah otangga rahmat qilsin (qoyilman)" dedi. Huzayfa: Men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni: "Fitnalar qalblarga — bo'yra(ning) (qamishlari) — bir-bir (qatorlanib) (ko'rsatilgandek) — taklif (ko'rsatiladi); qaysi qalb uni ichsa (qabul qilsa), unda qora bir nuqta (dog') uriladi; qaysi qalb uni inkor qilsa, unda oq bir nuqta uriladi — to ikki qalbga aylanguncha: biri — silliq tosh(safo) kabi oq — unga fitna zarar bermaydi, modomiki osmonlar va yer (turibdi); ikkinchisi — qora-kulrang, ag'darilgan ko'za kabi — ma'rufni (yaxshini) tanimaydi, munkardan (yomondan) qaytarmaydi, faqat o'z havosidan ichgan (narsadan boshqani)" deganini eshitdim" dedi. Huzayfa: "Men unga (Umarga): ‹Sen bilan uning (fitnaning) orasida yopiq bir eshik bor, u sinishga yaqindir› deb aytdim. Umar: ‹Sinadimi — otang bo'lmasin (eh!)?! Agar u ochilsa edi, balki yana yopilar edi›. Men: ‹Yo'q, balki sinadi› dedim. Va men unga — o'sha eshik o'ldiriladigan yoki o'ladigan bir kishi(dir) deb aytdim — xato (aralashmagan) bir hadisni" dedi.

370-hadis

وَحَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ الْفَزَارِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مَالِكٍ الأَشْجَعِيُّ، عَنْ رِبْعِيٍّ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ حُذَيْفَةُ مِنْ عِنْدِ عُمَرَ جَلَسَ فَحَدَّثَنَا فَقَالَ إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَمْسِ لَمَّا جَلَسْتُ إِلَيْهِ سَأَلَ أَصْحَابَهُ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْفِتَنِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي خَالِدٍ وَلَمْ يَذْكُرْ تَفْسِيرَ أَبِي مَالِكٍ لِقَوْلِهِ ‏ "‏ مُرْبَادًّا مُجَخِّيًا ‏"‏ ‏.‏

Rib'iy aytdi: Huzayfa Umarning yanidan kelganida, o'tirib, bizga (rivoyat qilib) aytdi: "Albatta amirul mo'minin kecha men unga o'tirganimda, ashoblariga: ‹Qaysingiz Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning fitnalar haqidagi so'zini yodda saqlaydi?› deb so'radi" — va hadisni Abu Xolid hadisi kabi keltirdi; va Abu Molikning "murboddan, mujohhiyan" (so'ziga) bergan tafsirini zikr qilmadi.

371-hadis

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَعَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَعُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ، قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ عُمَرَ، قَالَ مَنْ يُحَدِّثُنَا أَوْ قَالَ أَيُّكُمْ يُحَدِّثُنَا - وَفِيهِمْ حُذَيْفَةُ - مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْفِتْنَةِ قَالَ حُذَيْفَةُ أَنَا ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ كَنَحْوِ حَدِيثِ أَبِي مَالِكٍ عَنْ رِبْعِيٍّ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ قَالَ حُذَيْفَةُ حَدَّثْتُهُ حَدِيثًا لَيْسَ بِالأَغَالِيطِ وَقَالَ يَعْنِي أَنَّهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Huzayfa (rivoyat qildi): Umar: "Bizga kim aytib beradi — yoki: qaysingiz bizga aytib beradi (ular ichida Huzayfa bor edi) — Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) fitna haqida nima deganini?" dedi. Huzayfa: "Men" dedi — va hadisni Abu Molikning Rib'iydan (rivoyati) kabi keltirdi; va hadisda: "Huzayfa: Men unga xato (aralashmagan) bir hadisni aytdim" dedi va: "Ya'ni u Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)dan(dir)" dedi.

372-hadis

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، جَمِيعًا عَنْ مَرْوَانَ الْفَزَارِيِّ، قَالَ ابْنُ عَبَّادٍ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، عَنْ يَزِيدَ، - يَعْنِي ابْنَ كَيْسَانَ - عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ بَدَأَ الإِسْلاَمُ غَرِيبًا وَسَيَعُودُ كَمَا بَدَأَ غَرِيبًا فَطُوبَى لِلْغُرَبَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): "Islom g'arib (begona) holda boshlandi va — boshlangandek — g'arib holda qaytadi; bas, g'ariblarga tuba (xushhollik/jannatda bir daraxt) bo'lsin" dedi.