حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَعْقِرِيُّ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا شَدَّادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَبُو عَمَّارٍ، وَيَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، - قَالَ عِكْرِمَةُ وَلَقِيَ شَدَّادٌ أَبَا أُمَامَةَ وَوَاثِلَةَ وَصَحِبَ أَنَسًا إِلَى الشَّامِ وَأَثْنَى عَلَيْهِ فَضْلاً وَخَيْرًا - عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ قَالَ عَمْرُو بْنُ عَبَسَةَ السُّلَمِيُّ كُنْتُ وَأَنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَظُنُّ أَنَّ النَّاسَ عَلَى ضَلاَلَةٍ وَأَنَّهُمْ لَيْسُوا عَلَى شَىْءٍ وَهُمْ يَعْبُدُونَ الأَوْثَانَ فَسَمِعْتُ بِرَجُلٍ بِمَكَّةَ يُخْبِرُ أَخْبَارًا فَقَعَدْتُ عَلَى رَاحِلَتِي فَقَدِمْتُ عَلَيْهِ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسْتَخْفِيًا جُرَءَاءُ عَلَيْهِ قَوْمُهُ فَتَلَطَّفْتُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَيْهِ بِمَكَّةَ فَقُلْتُ لَهُ مَا أَنْتَ قَالَ " أَنَا نَبِيٌّ " . فَقُلْتُ وَمَا نَبِيٌّ قَالَ " أَرْسَلَنِي اللَّهُ " . فَقُلْتُ وَبِأَىِّ شَىْءٍ أَرْسَلَكَ قَالَ " أَرْسَلَنِي بِصِلَةِ الأَرْحَامِ وَكَسْرِ الأَوْثَانِ وَأَنْ يُوَحَّدَ اللَّهُ لاَ يُشْرَكُ بِهِ شَىْءٌ " . قُلْتُ لَهُ فَمَنْ مَعَكَ عَلَى هَذَا قَالَ " حُرٌّ وَعَبْدٌ " . قَالَ وَمَعَهُ يَوْمَئِذٍ أَبُو بَكْرٍ وَبِلاَلٌ مِمَّنْ آمَنَ بِهِ . فَقُلْتُ إِنِّي مُتَّبِعُكَ . قَالَ " إِنَّكَ لاَ تَسْتَطِيعُ ذَلِكَ يَوْمَكَ هَذَا أَلاَ تَرَى حَالِي وَحَالَ النَّاسِ وَلَكِنِ ارْجِعْ إِلَى أَهْلِكَ فَإِذَا سَمِعْتَ بِي قَدْ ظَهَرْتُ فَأْتِنِي " . قَالَ فَذَهَبْتُ إِلَى أَهْلِي وَقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ وَكُنْتُ فِي أَهْلِي فَجَعَلْتُ أَتَخَبَّرُ الأَخْبَارَ وَأَسْأَلُ النَّاسَ حِينَ قَدِمَ الْمَدِينَةَ حَتَّى قَدِمَ عَلَىَّ نَفَرٌ مِنْ أَهْلِ يَثْرِبَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ فَقُلْتُ مَا فَعَلَ هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي قَدِمَ الْمَدِينَةَ فَقَالُوا النَّاسُ إِلَيْهِ سِرَاعٌ وَقَدْ أَرَادَ قَوْمُهُ قَتْلَهُ فَلَمْ يَسْتَطِيعُوا ذَلِكَ . فَقَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَعْرِفُنِي قَالَ " نَعَمْ أَنْتَ الَّذِي لَقِيتَنِي بِمَكَّةَ " . قَالَ فَقُلْتُ بَلَى . فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَخْبِرْنِي عَمَّا عَلَّمَكَ اللَّهُ وَأَجْهَلُهُ . أَخْبِرْنِي عَنِ الصَّلاَةِ قَالَ " صَلِّ صَلاَةَ الصُّبْحِ ثُمَّ أَقْصِرْ عَنِ الصَّلاَةِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ حَتَّى تَرْتَفِعَ فَإِنَّهَا تَطْلُعُ حِينَ تَطْلُعُ بَيْنَ قَرْنَىْ شَيْطَانٍ وَحِينَئِذٍ يَسْجُدُ لَهَا الْكُفَّارُ ثُمَّ صَلِّ فَإِنَّ الصَّلاَةَ مَشْهُودَةٌ مَحْضُورَةٌ حَتَّى يَسْتَقِلَّ الظِّلُّ بِالرُّمْحِ ثُمَّ أَقْصِرْ عَنِ الصَّلاَةِ فَإِنَّ حِينَئِذٍ تُسْجَرُ جَهَنَّمُ فَإِذَا أَقْبَلَ الْفَىْءُ فَصَلِّ فَإِنَّ الصَّلاَةَ مَشْهُودَةٌ مَحْضُورَةٌ حَتَّى تُصَلِّيَ الْعَصْرَ ثُمَّ أَقْصِرْ عَنِ الصَّلاَةِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَإِنَّهَا تَغْرُبُ بَيْنَ قَرْنَىْ شَيْطَانٍ وَحِينَئِذٍ يَسْجُدُ لَهَا الْكُفَّارُ " . قَالَ فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ فَالْوُضُوءُ حَدِّثْنِي عَنْهُ قَالَ " مَا مِنْكُمْ رَجُلٌ يُقَرِّبُ وَضُوءَهُ فَيَتَمَضْمَضُ وَيَسْتَنْشِقُ فَيَنْتَثِرُ إِلاَّ خَرَّتْ خَطَايَا وَجْهِهِ وَفِيهِ وَخَيَاشِيمِهِ ثُمَّ إِذَا غَسَلَ وَجْهَهُ كَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ إِلاَّ خَرَّتْ خَطَايَا وَجْهِهِ مِنْ أَطْرَافِ لِحْيَتِهِ مَعَ الْمَاءِ ثُمَّ يَغْسِلُ يَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ إِلاَّ خَرَّتْ خَطَايَا يَدَيْهِ مِنْ أَنَامِلِهِ مَعَ الْمَاءِ ثُمَّ يَمْسَحُ رَأْسَهُ إِلاَّ خَرَّتْ خَطَايَا رَأْسِهِ مِنْ أَطْرَافِ شَعْرِهِ مَعَ الْمَاءِ ثُمَّ يَغْسِلُ قَدَمَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ إِلاَّ خَرَّتْ خَطَايَا رِجْلَيْهِ مِنْ أَنَامِلِهِ مَعَ الْمَاءِ فَإِنْ هُوَ قَامَ فَصَلَّى فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَمَجَّدَهُ بِالَّذِي هُوَ لَهُ أَهْلٌ وَفَرَّغَ قَلْبَهُ لِلَّهِ إِلاَّ انْصَرَفَ مِنْ خَطِيئَتِهِ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ " . فَحَدَّثَ عَمْرُو بْنُ عَبَسَةَ بِهَذَا الْحَدِيثِ أَبَا أُمَامَةَ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ أَبُو أُمَامَةَ يَا عَمْرَو بْنَ عَبَسَةَ انْظُرْ مَا تَقُولُ فِي مَقَامٍ وَاحِدٍ يُعْطَى هَذَا الرَّجُلُ فَقَالَ عَمْرٌو يَا أَبَا أُمَامَةَ لَقَدْ كَبِرَتْ سِنِّي وَرَقَّ عَظْمِي وَاقْتَرَبَ أَجَلِي وَمَا بِي حَاجَةٌ أَنْ أَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَلاَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ لَوْ لَمْ أَسْمَعْهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا - حَتَّى عَدَّ سَبْعَ مَرَّاتٍ - مَا حَدَّثْتُ بِهِ أَبَدًا وَلَكِنِّي سَمِعْتُهُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ .
Абу Умома (ривоят қилди)ки: Амр ибн Абаса ас-Суламий айтди: Мен жоҳилиятда эканимда, одамлар залолатда (адашишда) деб, улар ҳеч нарса (ҳақ) устида эмас деб ўйлаб юрар эдим — улар бутларга ибодат қилар эдилар. Бас мен Маккада бир киши ҳақида — у (баъзи) хабарларни айтяпти деб — эшитдим; бас уловимга миниб, унинг олдига келдим. Шу пайт Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) яширинча (даъватда) эди — қавми унга қарши журъатли (жасур) эди. Мен авайлаб, то Маккада унинг олдига кирдим ва унга: «Сен ким (нима)сан?» дедим. У: «Мен — бир Набийман» деди. Мен: «Набий нима?» дедим. У: «Мени Аллаҳ жўнатди» деди. Мен: «Сени нима билан жўнатди?» дедим. У: «Мени қариндошликни улаш билан, бутларни синдириш билан ва — Аллаҳга ҳеч нарса шерик қилинмасдан — Аллаҳни ягона деб билишбилан жўнатди» деди. Мен унга: «Бунда сен билан ким бор?» дедим. У: «(Бир) озод ва (бир) қул» деди — ўша куни у билан, унга иймон келтирганлардан Абу Бакр ва Билол бор эди. Мен: «Албатта мен сенга эргашувчиман» дедим. У: «Сен бу кунингда бунга қодир бўлмайсан; менинг ҳолимни ва одамларнинг ҳолини кўрмаяптсанми?! Лекин аҳлингга қайтИБ кет; мени зоҳир (ғолиб) бўлибди деб эшитганингда, менинг олдимга кел» деди. Бас мен аҳлимга кетдим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадинага келди; мен эса аҳлимда эдим; бас хабарларни суриштира бошлади м ва — у Мадинага келганида — одамлардан сўрай бошлади м, то Ясриб аҳлидан — Мадина аҳлидан — бир неча киши менинг олдимга келгунга қадар. Мен: «Мадинага келган шу киши нима қилди?» дедим. Улар: «Одамлар унга шошилиб (интилиб) кетяпти; қавми уни ўлдирмоқчи бўлибди, аммо бунга қодир бўлмайди» дедилар. Бас мен Мадинага келдим ва унинг олдига кирдим ҳамда: «Эй Расулуллаҳ, мени таниясанми?» дедим. У: «Ҳа, сен Маккада мени учратган кишисан» деди. Мен: «Ҳа» дедим. Мен: «Эй Аллаҳнинг Набийси, Аллаҳ сенга ўргатган, мен эса билмайдиган (нарса)дан менга хабар бер; менга намоз ҳақида хабар бер» дедим. У: «Субҳ намозини ўқи, кейин намоздан тўхта, то қуёш чиқиб кўтарилгунга қадар; чунки у чиқганида, шайтоннинг икки шохи орасида чиқади; ва ўша пайтда унга кофирлар сажда қилади. Кейин намоз ўқи; чунки намоз гувоҳ бўлиб турилган, ҳозир бўлиб турилган(идир) — то соя найза билан тенг (тик) бўлгунга қадар. Кейин намоздан тўхта; чунки ўша пайтда жаҳаннам қиздирилади. Соя (ғарбга) юзланса, намоз ўқи; чунки намоз гувоҳ бўлиб турилган, ҳозир бўлиб турилган(идир) — то асрни ўқигунга қадар. Кейин намоздан тўхта, то қуёш ботгунга қадар; чунки у шайтоннинг икки шохи орасида ботади; ва ўша пайтда унга кофирлар сажда қилади» деди. Мен: «Эй Аллаҳнинг Набийси, таҳорат ҳақида менга айтиб бер» дедим. У: «Сизлардан ҳеч бир киши таҳорат (суви)ни яқинлаштириб, оғзига сув олиб чайқатса ва бурнини ювиб қоқса — илла юзи, оғзи ва бурун тешикларининг хатолари тўкилади; кейин — Аллаҳ буюрганидек — юзини ювса, илла юзининг хатолари соқоли учларидан сув билан бирга тўкилади; кейин қўлларини тирсакларигача ювса, илла қўлларининг хатолари бармоқ учларидан сув билан тўкилади; кейин бошини машв қилса (маш тортса), илла бошининг хатолари соч учларидан сув билан тўкилади; кейин оёқларини тўпиқларигача ювса, илла оёқларининг хатолари бармоқ учларидан сув билан тўкилади. Агар у туриб намоз ўқиса, Аллаҳга ҳамд айтса, унга сано айтса ва Уни — Ўзига лойиқ (сифат)лар билан улуғласа ҳамда қалбини Аллаҳ учун бўшатса (холисласа) — илла ўз хатосидан — онаси уни туғган кунидаги ҳолида — қутулиб (чиқиб) кетади» деди. Бас Амр ибн Абаса бу ҳадисни Абу Умома — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобасига ривоят қилди. Абу Умома унга: «Эй Амр ибн Абаса, бир ўринда (бир вақтда) бу кишига (шунча нарса) берилиши ҳақида нима деяптиганингга қара!» деди. Амр: «Эй Абу Умома, менинг ёшим улуғайди, суягим ингичкалашди (заифлашди) ва ажалим яқинлашди; менга Аллаҳга ва Расулига (қарши) ёлғон айтишга ҳожат йўқ. Агар мен буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бир марта, ёки икки марта, ёки уч марта — то етти мартагача санади — эшитган бўлганимда (эди), уни ҳеч қачон ривоят қилмас эдим; лекин мен уни шундан кўпроқ эшитдим» деди.