وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، سَمِعَهُ مِنْهُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِقَوْمٍ يَتَخَلَّفُونَ عَنِ الْجُمُعَةِ " لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ آمُرَ رَجُلاً يُصَلِّي بِالنَّاسِ ثُمَّ أُحَرِّقَ عَلَى رِجَالٍ يَتَخَلَّفُونَ عَنِ الْجُمُعَةِ بُيُوتَهُمْ " .
Abdulloh (ibn Mas'ud) (rivoyat qildi)ki: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) jumadan qolib ketayotgan bir qavmga: «Rostdan, bir kishiga odamlarga namoz o'qishni buyurib, keyin jumadan qolib ketayotgan kishilarning uylarini o'zlari ustiga yondirishni qasd qildim» dedi.
وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، وَيَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ، كُلُّهُمْ عَنْ مَرْوَانَ الْفَزَارِيِّ، - قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا الْفَزَارِيُّ، - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الأَصَمِّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ الأَصَمِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ أَعْمَى فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ لَيْسَ لِي قَائِدٌ يَقُودُنِي إِلَى الْمَسْجِدِ . فَسَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُرَخِّصَ لَهُ فَيُصَلِّيَ فِي بَيْتِهِ فَرَخَّصَ لَهُ فَلَمَّا وَلَّى دَعَاهُ فَقَالَ " هَلْ تَسْمَعُ النِّدَاءَ بِالصَّلاَةِ " . فَقَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَأَجِبْ " .
Abu Hurayra aytdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning oldiga bir ko'r kishi keldi va: «Ey Rasulullah, meni masjidga boshlab keladigan yetaklovchim yo'q» dedi va Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)dan o'ziga ruxsat berishni — uyida namoz o'qishni — so'radi. Bas u (Nabiy) unga ruxsat berdi. (U kishi) ortga burilganida, uni chaqirdi va: «Sen namozga nido (azon)ni eshitasanmi?» dedi. U: «Ha» dedi. U: «Bas (unga) javob ber (kel)» dedi.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُنَا وَمَا يَتَخَلَّفُ عَنِ الصَّلاَةِ إِلاَّ مُنَافِقٌ قَدْ عُلِمَ نِفَاقُهُ أَوْ مَرِيضٌ إِنْ كَانَ الْمَرِيضُ لَيَمْشِي بَيْنَ رَجُلَيْنِ حَتَّى يَأْتِيَ الصَّلاَةَ - وَقَالَ - إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَّمَنَا سُنَنَ الْهُدَى وَإِنَّ مِنْ سُنَنِ الْهُدَى الصَّلاَةَ فِي الْمَسْجِدِ الَّذِي يُؤَذَّنُ فِيهِ .
Abu Ahvos aytdi: Abdulloh (ibn Mas'ud): «Rostdan, biz o'zimizni (shu holda) ko'rgan edikki, namozdan nifoqi (ma'lum) bo'lgan munofiqdan, yoki kasaldan boshqa hech kim qolmas edi; (hatto) kasal — to namozga kelguncha — ikki kishi orasida (suyab) yurar edi» dedi. Va: «Albatta Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) bizga hidoyat yo'llarini (sunanal-hudo) o'rgatdi; va hidoyat yo'llaridan biri — azon aytiladigan masjidda namoz o'qishdir» dedi.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، عَنْ أَبِي الْعُمَيْسِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الأَقْمَرِ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَلْقَى اللَّهَ غَدًا مُسْلِمًا فَلْيُحَافِظْ عَلَى هَؤُلاَءِ الصَّلَوَاتِ حَيْثُ يُنَادَى بِهِنَّ فَإِنَّ اللَّهَ شَرَعَ لِنَبِيِّكُمْ صلى الله عليه وسلم سُنَنَ الْهُدَى وَإِنَّهُنَّ مِنْ سُنَنِ الْهُدَى وَلَوْ أَنَّكُمْ صَلَّيْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ كَمَا يُصَلِّي هَذَا الْمُتَخَلِّفُ فِي بَيْتِهِ لَتَرَكْتُمْ سُنَّةَ نَبِيِّكُمْ وَلَوْ تَرَكْتُمْ سُنَّةَ نَبِيِّكُمْ لَضَلَلْتُمْ وَمَا مِنْ رَجُلٍ يَتَطَهَّرُ فَيُحْسِنُ الطُّهُورَ ثُمَّ يَعْمِدُ إِلَى مَسْجِدٍ مِنْ هَذِهِ الْمَسَاجِدِ إِلاَّ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِكُلِّ خَطْوَةٍ يَخْطُوهَا حَسَنَةً وَيَرْفَعُهُ بِهَا دَرَجَةً وَيَحُطُّ عَنْهُ بِهَا سَيِّئَةً وَلَقَدْ رَأَيْتُنَا وَمَا يَتَخَلَّفُ عَنْهَا إِلاَّ مُنَافِقٌ مَعْلُومُ النِّفَاقِ وَلَقَدْ كَانَ الرَّجُلُ يُؤْتَى بِهِ يُهَادَى بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ حَتَّى يُقَامَ فِي الصَّفِّ .
Abdulloh (ibn Mas'ud) aytdi: Kimki ertaga (qiyomatda) Allahga musulmon holda yo'liqishi uni sevintirsa, mana shu namozlarni — qaerda (azon bilan) nido qilinsa, o'sha yerda — muhofaza qilsin. Chunki Allah Nabiyingizga (sollallahu alayhi vasallam) hidoyat yo'llarini joriy qildi; va albatta bular (namozlar) hidoyat yo'llaridandir. Agar sizlar — mana shu qolib ketuvchi (kishi) uyida o'qigan kabi — uylaringizda o'qisangiz, Nabiyingizning sunnatini tark etgan bo'lasiz; va Nabiyingizning sunnatini tark etsa z, adashasiz. Hech bir kishi tahorat olib, uni chiroyli qilib, keyin shu masjidlardan biriga qasd qilmaydiki, illa Allah unga — bosgan har bir qadami uchun — bir hasana yozadi, uni shu bilan bir daraja ko'taradi va undan shu bilan bir gunohni tushiradi. Rostdan, biz o'zimizni (shu holda) ko'rgan edikki, undan (jamoatdan) nifoqi ma'lum bo'lgan munofiqdan boshqa hech kim qolmas edi; va rostdan, (ba'zan) kishi — ikki kishi orasida suyab keltirilar, to safda tiklanar edi.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْمُهَاجِرِ، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ، قَالَ كُنَّا قُعُودًا فِي الْمَسْجِدِ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ فَأَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الْمَسْجِدِ يَمْشِي فَأَتْبَعَهُ أَبُو هُرَيْرَةَ بَصَرَهُ حَتَّى خَرَجَ مِنَ الْمَسْجِدِ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ عَصَى أَبَا الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم .
Abush-Sha'so aytdi: Biz masjidda Abu Hurayra bilan o'tirgan edik; bas muazzin azon aytdi. Shu payt masjiddan bir kishi turib yurib ketdi; Abu Hurayra uni — to masjiddan chiqquncha — ko'zi bilan kuzatdi va: «Bunga kelsa, u Abulqosim (sollallahu alayhi vasallam)ga osiy (itoatsiz) bo'ldi» dedi.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، - هُوَ ابْنُ عُيَيْنَةَ - عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ الْمُحَارِبِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، وَرَأَى، رَجُلاً يَجْتَازُ الْمَسْجِدَ خَارِجًا بَعْدَ الأَذَانِ فَقَالَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ عَصَى أَبَا الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم .
Ash'as ibn Abush-Sha'so otasidan aytdi: Men Abu Hurayrani — azondan keyin masjiddan chiqib ketayotgan bir kishini ko'rib — aytayotgan holda eshitdim: «Bunga kelsa, u Abulqosim (sollallahu alayhi vasallam)ga osiy bo'ldi» dedi.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ سَلَمَةَ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، - وَهُوَ ابْنُ زِيَادٍ - حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي عَمْرَةَ، قَالَ دَخَلَ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ الْمَسْجِدَ بَعْدَ صَلاَةِ الْمَغْرِبِ فَقَعَدَ وَحْدَهُ فَقَعَدْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ صَلَّى الْعِشَاءَ فِي جَمَاعَةٍ فَكَأَنَّمَا قَامَ نِصْفَ اللَّيْلِ وَمَنْ صَلَّى الصُّبْحَ فِي جَمَاعَةٍ فَكَأَنَّمَا صَلَّى اللَّيْلَ كُلَّهُ " .
Abdurrahmon ibn Abu Amra aytdi: Usmon ibn Affon shom namozidan keyin masjidga kirdi va yolg'iz o'tirdi. Men ham uning yoniga o'tirdim. U: «Ey jiyanim, men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni: ‹Kimki xuftonni jamoatda o'qisa, go'yo yarim kechani (ibodat bilan) tikka turgandek (bo'ladi); kimki subhni jamoatda o'qisa, go'yo butun kechani (ibodat bilan) o'tkazgandek (bo'ladi)› deb aytayotgan holda eshitdim» dedi.
وَحَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَسَدِيُّ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، جَمِيعًا عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي سَهْلٍ، عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ . مِثْلَهُ .
Bu (hadis) bizga Sufyon(dan), Abu Sahl Usmon ibn Hakim(dan) shu isnod bilan — xuddi shu mislida (rivoyat qilindi).
وَحَدَّثَنِي نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ مُفَضَّلٍ - عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ سَمِعْتُ جُنْدَبَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَلَّى الصُّبْحَ فَهُوَ فِي ذِمَّةِ اللَّهِ فَلاَ يَطْلُبَنَّكُمُ اللَّهُ مِنْ ذِمَّتِهِ بِشَىْءٍ فَيُدْرِكَهُ فَيَكُبَّهُ فِي نَارِ جَهَنَّمَ " .
Jundab ibn Abdulloh aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Kimki subhni o'qisa, u Allahning zimmasida (himoyasida)dir; bas Allah sizdan O'z zimmasiga (oid) bir narsani (uni buzganlikni) talab qilmasin — (aks holda) sizni tutib, jahannam o'tiga yuztuban tashlab yuboradi» dedi.
وَحَدَّثَنِيهِ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ سَمِعْتُ جُنْدَبًا الْقَسْرِيَّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَلَّى صَلاَةَ الصُّبْحِ فَهْوَ فِي ذِمَّةِ اللَّهِ فَلاَ يَطْلُبَنَّكُمُ اللَّهُ مِنْ ذِمَّتِهِ بِشَىْءٍ فَإِنَّهُ مَنْ يَطْلُبْهُ مِنْ ذِمَّتِهِ بِشَىْءٍ يُدْرِكْهُ ثُمَّ يَكُبَّهُ عَلَى وَجْهِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ " .
Jundab al-Qasriy aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Kimki subh namozini o'qisa, u Allahning zimmasidadir; bas Allah sizdan O'z zimmasiga (oid) bir narsani talab qilmasin; chunki kimni O'z zimmasiga (oid) bir narsada talab qilsa, uni tutar, keyin uni jahannam o'tiga yuzi bilan yuztuban tashlab yuborar» dedi.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ هَارُونَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ جُنْدَبِ بْنِ سُفْيَانَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا وَلَمْ يَذْكُرْ " فَيَكُبَّهُ فِي نَارِ جَهَنَّمَ " .
Jundab ibn Sufyon Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)dan shuni (rivoyat qildi); va «uni jahannam o'tiga tashlab yuborar» (qismini) zikr qilmadi.
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ مَحْمُودَ بْنَ الرَّبِيعِ الأَنْصَارِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّ عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ وَهُوَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مِنَ الأَنْصَارِ أَنَّهُ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ أَنْكَرْتُ بَصَرِي وَأَنَا أُصَلِّي لِقَوْمِي وَإِذَا كَانَتِ الأَمْطَارُ سَالَ الْوَادِي الَّذِي بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ وَلَمْ أَسْتَطِعْ أَنْ آتِيَ مَسْجِدَهُمْ فَأُصَلِّيَ لَهُمْ وَدِدْتُ أَنَّكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ تَأْتِي فَتُصَلِّي فِي مُصَلًّى . فَأَتَّخِذَهُ مُصَلًّى . قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سَأَفْعَلُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ " . قَالَ عِتْبَانُ فَغَدَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ حِينَ ارْتَفَعَ النَّهَارُ فَاسْتَأْذَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَذِنْتُ لَهُ فَلَمْ يَجْلِسْ حَتَّى دَخَلَ الْبَيْتَ ثُمَّ قَالَ " أَيْنَ تُحِبُّ أَنْ أُصَلِّيَ مِنْ بَيْتِكِ " . قَالَ فَأَشَرْتُ إِلَى نَاحِيَةٍ مِنَ الْبَيْتِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَبَّرَ فَقُمْنَا وَرَاءَهُ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ - قَالَ - وَحَبَسْنَاهُ عَلَى خَزِيرٍ صَنَعْنَاهُ لَهُ - قَالَ - فَثَابَ رِجَالٌ مِنْ أَهْلِ الدَّارِ حَوْلَنَا حَتَّى اجْتَمَعَ فِي الْبَيْتِ رِجَالٌ ذَوُو عَدَدٍ فَقَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ أَيْنَ مَالِكُ بْنُ الدُّخْشُنِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ ذَلِكَ مُنَافِقٌ لاَ يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقُلْ لَهُ ذَلِكَ أَلاَ تَرَاهُ قَدْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ . يُرِيدُ بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ " . قَالَ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ فَإِنَّمَا نَرَى وَجْهَهُ وَنَصِيحَتَهُ لِلْمُنَافِقِينَ . قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ حَرَّمَ عَلَى النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ . يَبْتَغِي بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ " . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ ثُمَّ سَأَلْتُ الْحُصَيْنَ بْنَ مُحَمَّدٍ الأَنْصَارِيَّ - وَهُوَ أَحَدُ بَنِي سَالِمٍ وَهُوَ مِنْ سَرَاتِهِمْ - عَنْ حَدِيثِ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ فَصَدَّقَهُ بِذَلِكَ .
Mahmud ibn ar-Rabi' al-Ansoriy (rivoyat qildi)ki: Itbon ibn Molik — u Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning sahobalaridan, Ansordan Badrda qatnashganlardan — Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning oldiga keldi va: «Ey Rasulullah, mening ko'zim xira tortdi (ojizlashdi); men o'z qavmimga (imom bo'lib) namoz o'qiyman; yomg'irlar bo'lsa, men bilan ular orasidagi vodiy (sel bilan) toshadi va men ularning masjidiga borib, ularga namoz o'qishga qodir bo'lmayman. Ey Rasulullah, Sen kelib, mening uyimda bir joyda namoz o'qisang edi, men uni namozgoh (joynamoz) qilib olar edim» dedi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Inshaallah, shunday qilaman» dedi. Itbon: Bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) va Abu Bakr Siddiq kunduz ko'tarilgan (choshgoh) paytda keldilar; Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) izn so'radi, men unga izn berdim. U — uyga kirmaguncha — o'tirmadi, keyin: «Uyingning qaysi joyida namoz o'qishni xohlaysan?» dedi. Men uyning bir tomoniga ishora qildim; bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) turdi va takbir aytdi, biz uning ortida turdik; u ikki rakat o'qidi, keyin salom berdi. Biz uni o'zimiz tayyorlagan «xazira» (taom)ga (qoldirib) ushlab qoldik. Bas uy ahlidan kishilar atrofimizga to'plandi, hatto uyda anchagina kishi yig'ildi. Ulardan biri: «Molik ibn ad-Duxshun qani?» dedi. Ba'zilari: «U — munofiq, Allahni va Rasulini sevmaydi» dedi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Unga bunday dema; ko'rmaysanmi, u ‹Lo ilaha illallah› dedi — bu bilan Allahning yuzini (roziligini) istab? » dedi. Ular: «Allah va Rasuli biluvchiroq» dedilar. Ular: «Biz uning yuzi (moyilligi) va nasihati munofiqlarga (qaratilgan) deb ko'ramiz» dedilar. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Albatta Allah ‹Lo ilaha illallah› deb — bu bilan Allahning yuzini istovchi kishiga do'zaxni harom qildi» dedi. Ibn Shihob: Keyin men Husayn ibn Muhammad al-Ansoriy — u Banu Solimdan, ularning ulug'laridan — dan Mahmud ibn ar-Rabi' hadisi haqida so'radim; bas u uni tasdiqladi.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، كِلاَهُمَا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي مَحْمُودُ بْنُ رَبِيعٍ، عَنْ عِتْبَانَ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ يُونُسَ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَقَالَ رَجُلٌ أَيْنَ مَالِكُ بْنُ الدُّخْشُنِ أَوِ الدُّخَيْشِنِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ قَالَ مَحْمُودٌ فَحَدَّثْتُ بِهَذَا الْحَدِيثِ نَفَرًا فِيهِمْ أَبُو أَيُّوبَ الأَنْصَارِيُّ فَقَالَ مَا أَظُنُّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَا قُلْتَ - قَالَ - فَحَلَفْتُ إِنْ رَجَعْتُ إِلَى عِتْبَانَ أَنْ أَسْأَلَهُ - قَالَ - فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَوَجَدْتُهُ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ ذَهَبَ بَصَرُهُ وَهُوَ إِمَامُ قَوْمِهِ فَجَلَسْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَسَأَلْتُهُ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَحَدَّثَنِيهِ كَمَا حَدَّثَنِيهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ . قَالَ الزُّهْرِيُّ ثُمَّ نَزَلَتْ بَعْدَ ذَلِكَ فَرَائِضُ وَأُمُورٌ نُرَى أَنَّ الأَمْرَ انْتَهَى إِلَيْهَا فَمَنِ اسْتَطَاعَ أَنْ لاَ يَغْتَرَّ فَلاَ يَغْتَرَّ .
Itbon ibn Molik aytdi: Men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning oldiga keldim — va hadisni Yunus hadisi ma'nosida keltirdi; faqat u: «Bir kishi: ‹Molik ibn ad-Duxshun yoki ad-Duxayshin qani?› dedi» dedi va hadisda ziyoda qildi: Mahmud: Men bu hadisni bir necha kishiga — ular ichida Abu Ayyub al-Ansoriy bor edi — aytdim; u: «Men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) sen aytgan (so'z)ni aytdi deb o'ylamayman» dedi. Bas men: Agar Itbonning oldiga qaytsam, undan so'rayman, deb qasam ichdim. Bas uning oldiga qaytdim va uni — keksayib, ko'zi ketgan, o'z qavmiga imom holda — topdim. Yoniga o'tirdim va undan bu hadis haqida so'radim; bas u menga — birinchi marta aytgandek — aytdi. Zuhriy: Keyin shundan keyin farizalar va (boshqa) ishlar nozil bo'ldi; biz ish ularga (oxirgi hukmlarga) yetib bordi deb o'ylaymiz; bas kimki aldanmaslikka qodir bo'lsa, aldanmasin.
وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ، قَالَ إِنِّي لأَعْقِلُ مَجَّةً مَجَّهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ دَلْوٍ فِي دَارِنَا . قَالَ مَحْمُودٌ فَحَدَّثَنِي عِتْبَانُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ بَصَرِي قَدْ سَاءَ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ إِلَى قَوْلِهِ فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ وَحَبَسْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى جَشِيشَةٍ صَنَعْنَاهَا لَهُ . وَلَمْ يَذْكُرْ مَا بَعْدَهُ مِنْ زِيَادَةِ يُونُسَ وَمَعْمَرٍ .
Mahmud ibn ar-Rabi' aytdi: Men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) bizning hovlimizdagi bir paqirdan (suvni) og'ziga olib, (yuzimga) purkagan bir purkashni (hali) yodda saqlayman. Mahmud: Bas menga Itbon ibn Molik aytdi: «Men: ‹Ey Rasulullah, mening ko'zim yomonlashdi› dedim» — va hadisni «bas bizga ikki rakat o'qidi va biz Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni o'zimiz tayyorlagan ‹jashisha› (taom)ga (qoldirib) ushlab qoldik» degan so'ziga qadar keltirdi; va undan keyingi — Yunus va Ma'mar(ning) ziyodasini — zikr qilmadi.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ جَدَّتَهُ، مُلَيْكَةَ دَعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِطَعَامٍ صَنَعَتْهُ فَأَكَلَ مِنْهُ ثُمَّ قَالَ " قُومُوا فَأُصَلِّيَ لَكُمْ " . قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَقُمْتُ إِلَى حَصِيرٍ لَنَا قَدِ اسْوَدَّ مِنْ طُولِ مَا لُبِسَ فَنَضَحْتُهُ بِمَاءٍ فَقَامَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَفَفْتُ أَنَا وَالْيَتِيمُ وَرَاءَهُ وَالْعَجُوزُ مِنْ وَرَائِنَا فَصَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ انْصَرَفَ .
Anas ibn Molik (rivoyat qildi)ki: Uning buvisi Mulayka Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni o'zi tayyorlagan taomga taklif qildi; bas u undan yedi, keyin: «Turing, sizlarga namoz o'qib beray» dedi. Anas ibn Molik: Bas men bizning — uzoq ishlatilganidan qorayib ketgan — bo'yramizga (bordim) va uni suv bilan namladim; Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) uning ustida turdi; men va yetim uning ortida saf tortdik, kampir (buvi) esa bizning ortimizda; bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) bizga ikki rakat o'qidi, keyin (namozdan) qaytdi.
وَحَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، وَأَبُو الرَّبِيعِ، كِلاَهُمَا عَنْ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ شَيْبَانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْسَنَ النَّاسِ خُلُقًا فَرُبَّمَا تَحْضُرُ الصَّلاَةُ وَهْوَ فِي بَيْتِنَا فَيَأْمُرُ بِالْبِسَاطِ الَّذِي تَحْتَهُ فَيُكْنَسُ ثُمَّ يُنْضَحُ ثُمَّ يَؤُمُّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَقُومُ خَلْفَهُ فَيُصَلِّي بِنَا وَكَانَ بِسَاطُهُمْ مِنْ جَرِيدِ النَّخْلِ .
Anas ibn Molik aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) odamlarning eng go'zal axloqlisi edi. Ba'zan namoz (vaqti) kelar, u esa bizning uyimizda bo'lar edi; bas u tagidagi to'shakni (bo'yrani) buyurar, u supurilar, keyin namlanar, keyin Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) imom bo'lib turar, biz uning ortida turar edik; bas u bizga namoz o'qir edi. Ularning to'shagi xurmo barglaridan (yaplog'idan) edi.
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْنَا وَمَا هُوَ إِلاَّ أَنَا وَأُمِّي وَأُمُّ حَرَامٍ خَالَتِي فَقَالَ " قُومُوا فَلأُصَلِّيَ بِكُمْ " . فِي غَيْرِ وَقْتِ صَلاَةٍ فَصَلَّى بِنَا . فَقَالَ رَجُلٌ لِثَابِتٍ أَيْنَ جَعَلَ أَنَسًا مِنْهُ قَالَ جَعَلَهُ عَلَى يَمِينِهِ . ثُمَّ دَعَا لَنَا أَهْلَ الْبَيْتِ بِكُلِّ خَيْرٍ مِنْ خَيْرِ الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ فَقَالَتْ أُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ خُوَيْدِمُكَ ادْعُ اللَّهَ لَهُ . قَالَ فَدَعَا لِي بِكُلِّ خَيْرٍ وَكَانَ فِي آخِرِ مَا دَعَا لِي بِهِ أَنْ قَالَ " اللَّهُمَّ أَكْثِرْ مَالَهُ وَوَلَدَهُ وَبَارِكْ لَهُ فِيهِ " .
Anas aytdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) bizning oldimizga kirdi — (uyda) faqat men, onam va xolam Ummu Harom bor edi. U: «Turing, sizlarga namoz o'qib beray» dedi — namoz vaqti bo'lmagan paytda; bas u bizga namoz o'qidi. Bir kishi Sobitga: «Anasni o'zidan (qaer)da joylashtirdi?» dedi. U: «Uni o'ng tomoniga qo'ydi» dedi. Keyin u bizga — uy ahliga — dunyo va oxirat yaxshiligidan har bir yaxshilikni (so'rab) duo qildi. Onam: «Ey Rasulullah, sening kichkina xizmatkoring — unga Allahdan (yaxshilik) so'rab duo qil» dedi. U menga har bir yaxshilikni (so'rab) duo qildi; va menga duo qilgan (narsa)ning oxirida: «Allahumma, uning molini va bolasini ko'paytir va unga unda baraka ber» dedi.
وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُخْتَارِ، سَمِعَ مُوسَى بْنَ أَنَسٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِهِ وَبِأُمِّهِ أَوْ خَالَتِهِ . قَالَ فَأَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ وَأَقَامَ الْمَرْأَةَ خَلْفَنَا .
Anas ibn Molik (rivoyat qildi)ki: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) unga va onasiga — yoki xolasiga — (imom bo'lib) namoz o'qidi. U: «Bas meni o'z o'ng tomoniga turg'izdi, ayolni esa bizning ortimizda turg'izdi» dedi.
وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، ح وَحَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ - قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ .
Bu (hadis) bizga Shu'ba(dan) shu isnod bilan (rivoyat qilindi).
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، كِلاَهُمَا عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي مَيْمُونَةُ، زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي وَأَنَا حِذَاءَهُ وَرُبَّمَا أَصَابَنِي ثَوْبُهُ إِذَا سَجَدَ وَكَانَ يُصَلِّي عَلَى خُمْرَةٍ .
Maymuna — Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning zavjasi — aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) namoz o'qir, men esa uning ro'parasida (yonida) bo'lar edim; ba'zan sajda qilganida uning kiyimi menga tegib ketar edi. U xumra (kichik joynamoz)da namoz o'qir edi.