حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنِ النَّوَّاسِ بْنِ سَمْعَانَ الْكِلاَبِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ ضَرَبَ مَثَلاً صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا عَلَى كَنَفَىِ الصِّرَاطِ سُورَانِ لَهُمَا أَبْوَابٌ مُفَتَّحَةٌ عَلَى الأَبْوَابِ سُتُورٌ وَدَاعٍ يَدْعُو عَلَى رَأْسِ الصِّرَاطِ وَدَاعٍ يَدْعُو فَوْقَهُ: (وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى دَارِ السَّلاَمِ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ) وَالأَبْوَابُ الَّتِي عَلَى كَنَفَىِ الصِّرَاطِ حُدُودُ اللَّهِ فَلاَ يَقَعُ أَحَدٌ فِي حُدُودِ اللَّهِ حَتَّى يُكْشَفَ السِّتْرُ وَالَّذِي يَدْعُو مِنْ فَوْقِهِ وَاعِظُ رَبِّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يَقُولُ سَمِعْتُ زَكَرِيَّا بْنَ عَدِيٍّ يَقُولُ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ خُذُوا عَنْ بَقِيَّةَ مَا حَدَّثَكُمْ عَنِ الثِّقَاتِ وَلاَ تَأْخُذُوا عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ مَا حَدَّثَكُمْ عَنِ الثِّقَاتِ وَلاَ غَيْرِ الثِّقَاتِ .
Бизга Али ибн Ҳужр ас-Саъдий ривоят қилди, у деди: бизга Бақийя ибн ал-Валид ривоят қилди, у Баҳир ибн Саъддан, у Холид ибн Маъдондан, у Жубайр ибн Нуфайрдан, у ан-Наввос ибн Самъон ал-Килобийдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ бир масал келтирди: тўғри йўл (сирот); йўлнинг икки четида очиқ эшикли икки девор бор; эшиклар устида пардалар (осиғлиқ); бир даъватчи йўлнинг бошида даъват қилади, яна бир даъватчи унинг устидан даъват қилади: «Аллаҳ дорус-саломга (жаннатга) даъват қилади ва хоҳлаган кишисини тўғри йўлга ҳидоят қилади.» (Юнус сураси, 25) Йўлнинг икки четидаги эшиклар — Аллаҳнинг ҳудудларидир; ҳеч ким парда кўтарилмагунча Аллаҳнинг ҳудудларига тушмайди (уларни бузмайди). Унинг устидан даъват қиладиган эса Роббининг ваъз қилувчисидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. У деди: Абдуллоҳ ибн Абдураҳмонни шундай деяётганини эшитдим: Закарийё ибн Адийни шундай деяётганини эшитдим: Абу Ишоқ ал-Фазорий деди: Бақийядан сизларга ишончли (рови)лардан ривоят қилган нарсаларини олинг, лекин Исмоил ибн Айёшдан сизларга ишончлилардан ривоят қилганини ҳам, ишончсизлардан ривоят қилганини ҳам олманг.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيَّ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا فَقَالَ " إِنِّي رَأَيْتُ فِي الْمَنَامِ كَأَنَّ جِبْرِيلَ عِنْدَ رَأْسِي وَمِيكَائِيلَ عِنْدَ رِجْلَىَّ يَقُولُ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ اضْرِبْ لَهُ مَثَلاً . فَقَالَ اسْمَعْ سَمِعَتْ أُذُنُكَ وَاعْقِلْ عَقَلَ قَلْبُكَ إِنَّمَا مَثَلُكَ وَمَثَلُ أُمَّتِكَ كَمَثَلِ مَلِكٍ اتَّخَذَ دَارًا ثُمَّ بَنَى فِيهَا بَيْتًا ثُمَّ جَعَلَ فِيهَا مَائِدَةً ثُمَّ بَعَثَ رَسُولاً يَدْعُو النَّاسَ إِلَى طَعَامِهِ فَمِنْهُمْ مَنْ أَجَابَ الرَّسُولَ وَمِنْهُمْ مَنْ تَرَكَهُ فَاللَّهُ هُوَ الْمَلِكُ وَالدَّارُ الإِسْلاَمُ وَالْبَيْتُ الْجَنَّةُ وَأَنْتَ يَا مُحَمَّدُ رَسُولٌ فَمَنْ أَجَابَكَ دَخَلَ الإِسْلاَمَ وَمَنْ دَخَلَ الإِسْلاَمَ دَخَلَ الْجَنَّةَ وَمَنْ دَخَلَ الْجَنَّةَ أَكَلَ مَا فِيهَا " . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِإِسْنَادٍ أَصَحَّ مِنْ هَذَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ مُرْسَلٌ . سَعِيدُ بْنُ أَبِي هِلاَلٍ لَمْ يُدْرِكْ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Холид ибн Язиддан, у Саид ибн Абу Ҳилолдан (ривоят қилдики), Жобир ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир куни олдимизга чиқиб, дедилар: «Мен тушимда Жибрил бошим олдида, Микоил оёғим олдида турганини кўрдим. Улардан бири шеригига: «Унга бир масал келтир,» деди. У: «Эшит, қулоғинг эшитсин; англа, қалбинг англасин! Сенинг ва умматингнинг масали худди бир подшоҳга ўхшайди: у бир ҳовли (мамлакат) қурди, сўнг унда бир уй бино қилди, сўнг унда бир дастурхон ёзди, сўнг одамларни ўз таомига даъват қилиш учун бир элчи юборди. Улардан баъзилари элчига ижобат қилди, баъзилари уни тарк этди. Аллаҳ — подшоҳдир, ҳовли — Ислом, уй — жаннатдир. Сен эса, эй Муҳаммад, элчисан. Ким сенга ижобат қилса, Исломга киради; ким Исломга кирса, жаннатга киради; ким жаннатга кирса, ундаги (неъматлардан) ейди,» деди,» дедилар. Бу ҳадис Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бундан саҳиҳроқ иснод билан бошқа йўллар орқали ҳам ривоят қилинган. Абу Исо (Термизий) деди: бу мурсал ҳадисдир. Саид ибн Абу Ҳилол Жобир ибн Абдуллоҳга етишмаган (кўрмаган). Бу бобда Ибн Масъуддан ҳам (ривоят бор).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ أَبِي تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعِشَاءَ ثُمَّ انْصَرَفَ فَأَخَذَ بِيَدِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ حَتَّى خَرَجَ بِهِ إِلَى بَطْحَاءِ مَكَّةَ فَأَجْلَسَهُ ثُمَّ خَطَّ عَلَيْهِ خَطًّا ثُمَّ قَالَ " لاَ تَبْرَحَنَّ خَطَّكَ فَإِنَّهُ سَيَنْتَهِي إِلَيْكَ رِجَالٌ فَلاَ تُكَلِّمْهُمْ فَإِنَّهُمْ لاَ يُكَلِّمُونَكَ " . قَالَ ثُمَّ مَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيْثُ أَرَادَ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي خَطِّي إِذْ أَتَانِي رِجَالٌ كَأَنَّهُمُ الزُّطُّ أَشْعَارُهُمْ وَأَجْسَامُهُمْ لاَ أَرَى عَوْرَةً وَلاَ أَرَى قِشْرًا وَيَنْتَهُونَ إِلَىَّ لاَ يُجَاوِزُونَ الْخَطَّ ثُمَّ يَصْدُرُونَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ لَكِنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ جَاءَنِي وَأَنَا جَالِسٌ فَقَالَ " لَقَدْ أَرَانِي مُنْذُ اللَّيْلَةَ " . ثُمَّ دَخَلَ عَلَىَّ فِي خَطِّي فَتَوَسَّدَ فَخِذِي فَرَقَدَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَقَدَ نَفَخَ فَبَيْنَا أَنَا قَاعِدٌ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُتَوَسِّدٌ فَخِذِي إِذَا أَنَا بِرِجَالٍ عَلَيْهِمْ ثِيَابٌ بِيضٌ اللَّهُ أَعْلَمُ مَا بِهِمْ مِنَ الْجَمَالِ فَانْتَهَوْا إِلَىَّ فَجَلَسَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ عِنْدَ رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَطَائِفَةٌ مِنْهُمْ عِنْدَ رِجْلَيْهِ ثُمَّ قَالُوا بَيْنَهُمْ مَا رَأَيْنَا عَبْدًا قَطُّ أُوتِيَ مِثْلَ مَا أُوتِيَ هَذَا النَّبِيُّ إِنَّ عَيْنَيْهِ تَنَامَانِ وَقَلْبُهُ يَقْظَانُ اضْرِبُوا لَهُ مَثَلاً مَثَلُ سَيِّدٍ بَنَى قَصْرًا ثُمَّ جَعَلَ مَأْدُبَةً فَدَعَا النَّاسَ إِلَى طَعَامِهِ وَشَرَابِهِ فَمَنْ أَجَابَهُ أَكَلَ مِنْ طَعَامِهِ وَشَرِبَ مِنْ شَرَابِهِ وَمَنْ لَمْ يُجِبْهُ عَاقَبَهُ أَوْ قَالَ عَذَّبَهُ - ثُمَّ ارْتَفَعُوا وَاسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ فَقَالَ " سَمِعْتَ مَا قَالَ هَؤُلاَءِ وَهَلْ تَدْرِي مَنْ هَؤُلاَءِ " . قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " هُمُ الْمَلاَئِكَةُ فَتَدْرِي مَا الْمَثَلُ الَّذِي ضَرَبُوا " . قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " الْمَثَلُ الَّذِي ضَرَبُوا الرَّحْمَنُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى بَنَى الْجَنَّةَ وَدَعَا إِلَيْهَا عِبَادَهُ فَمَنْ أَجَابَهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ وَمَنْ لَمْ يُجِبْهُ عَاقَبَهُ أَوْ عَذَّبَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَأَبُو تَمِيمَةَ هُوَ الْهُجَيْمِيُّ وَاسْمُهُ طَرِيفُ بْنُ مُجَالِدٍ وَأَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُلٍّ وَسُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ قَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنْهُ مُعْتَمِرٌ وَهُوَ سُلَيْمَانُ بْنُ طَرْخَانَ وَلَمْ يَكُنْ تَيْمِيًّا وَإِنَّمَا كَانَ يَنْزِلُ بَنِي تَيْمٍ فَنُسِبَ إِلَيْهِمْ . قَالَ عَلِيٌّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مَا رَأَيْتُ أَخْوَفَ لِلَّهِ تَعَالَى مِنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Адий ривоят қилди, у Жаъфар ибн Маймундан, у Абу Тамима ал-Ҳужаймийдан, у Абу Усмондан, у Ибн Масъуддан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) хуфтон намозини ўқиб, сўнг қайтдилар ва Абдуллоҳ ибн Масъуднинг қўлидан ушлаб, уни Макка ботқоғига (Батҳосига) олиб чиқдилар. Уни ўтқазиб, атрофига бир чизиқ чиздилар, сўнг дедилар: «Чизиғингдан асло чиқма, чунки олдингга (баъзи) кишилар келади; улар билан гаплашма, улар ҳам сен билан гаплашмайди.» У деди: Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) хоҳлаган томонларига кетдилар. Мен чизиғимда ўтирган эдим, олдимга гўё зутт (ҳинду) қавмига ўхшаган, сочлари ва баданлари (билан қопланган) кишилар келди; уларда на авратни, на (бадан) терисини кўрардим. Улар менинг олдимга етиб келар, лекин чизиқдан ўтмас, сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) томон қайтиб кетардилар. Тун охирига етганда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мен ўтирган ҳолимда ёнимга келдилар ва: «Тун бўйи (чарчамай) турибман,» дедилар. Сўнг чизиғимга кириб, сонимни ёстиқ қилиб ухладилар — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ухлаганларида хуррак тортардилар. Мен ўтирган, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса сонимни ёстиқ қилган ҳолатда турганда, бирдан оқ кийимли кишиларни кўрдим — Аллаҳ уларнинг гўзаллигини билувчироқдир. Улар менинг олдимга етиб келдилар, улардан бир гуруҳи Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бош томонларида, бир гуруҳи оёқ томонларида ўтирди. Сўнг ўзаро дедилар: «Биз бу Набийга берилган нарса берилган бирорта қулни ҳеч кўрмадик; унинг кўзлари ухлайди, лекин қалби уйғоқ. Унга бир масал келтиринглар: у шундай бир ҳожага ўхшайдики, у бир қаср қурди, сўнг зиёфат бериб, одамларни ўз таоми ва шаробига даъват қилди. Ким унга ижобат қилса, таомидан еди ва шаробидан ичди; ким ижобат қилмаса, уни жазолади — ё «азоблади» деди.» Сўнг улар кўтарилиб (кетдилар), шу пайт Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уйғониб, дедилар: «Буларнинг айтганини эшитдингми? Булар кимлигини биласанми?» Мен: «Аллаҳ ва Расули билувчироқдир,» дедим. У: «Улар фаришталардир. Улар келтирган масал нима эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллаҳ ва Расули билувчироқдир,» дедим. У: «Улар келтирган масал шуки: ар-Раҳмон (табарока ва таоло) жаннатни бино қилди ва бандаларини унга даъват қилди. Ким унга ижобат қилса, жаннатга киради; ким ижобат қилмаса, уни жазолайди ёки азоблайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл билан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Абу Тамима — ал-Ҳужаймийдир, исми Тариф ибн Мужолид. Абу Усмон ан-Наҳдийнинг исми Абдураҳмон ибн Мулл. Бу ҳадисни ундан Сулаймон ат-Таймий ҳам ривоят қилган; уни Муътамир ривоят қилган — у Сулаймон ибн Тархондир, таймий эмас эди, фақат Бану Тайм (қабиласи)га тушиб тургани учун уларга нисбат берилган. Али деди: Яҳё ибн Саид деди: Сулаймон ат-Таймийдан кўра Аллоҳ таолодан қўрқувчироқ кишини кўрмадим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلِيمُ بْنُ حَيَّانَ بَصْرِيٌّ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مِينَاءَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا مَثَلِي وَمَثَلُ الأَنْبِيَاءِ قَبْلِي كَرَجُلٍ بَنَى دَارًا فَأَكْمَلَهَا وَأَحْسَنَهَا إِلاَّ مَوْضِعَ لَبِنَةٍ فَجَعَلَ النَّاسُ يَدْخُلُونَهَا وَيَتَعَجَّبُونَ مِنْهَا وَيَقُولُونَ لَوْلاَ مَوْضِعُ اللَّبِنَةِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Синон ривоят қилди, у деди: бизга Салим ибн Ҳайён ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Саид ибн Мино ривоят қилди, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менинг ва мендан олдинги пайғамбарларнинг масали худди бир уй қурган кишига ўхшайдики, у уйни фақат битта ғиштнинг ўрнидан бошқа жойини чиройли қилиб, мукаммал ясаб тугатди. Одамлар унга кириб, ундан ҳайратланар ва: «Бу ғиштнинг ўрни (бўш қолмаганида) қани эди!» деб айтардилар,» дедилар. Бу бобда Убай ибн Каъб ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят бор). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл билан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ سَلاَّمٍ، أَنَّ أَبَا سَلاَّمٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ الْحَارِثَ الأَشْعَرِيَّ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ أَمَرَ يَحْيَى بْنَ زَكَرِيَّا بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ أَنْ يَعْمَلَ بِهَا وَيَأْمُرَ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنْ يَعْمَلُوا بِهَا وَإِنَّهُ كَادَ أَنْ يُبْطِئَ بِهَا فَقَالَ عِيسَى إِنَّ اللَّهَ أَمَرَكَ بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ لِتَعْمَلَ بِهَا وَتَأْمُرَ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنْ يَعْمَلُوا بِهَا فَإِمَّا أَنْ تَأْمُرَهُمْ وَإِمَّا أَنَا آمُرُهُمْ . فَقَالَ يَحْيَى أَخْشَى إِنْ سَبَقْتَنِي بِهَا أَنْ يُخْسَفَ بِي أَوْ أُعَذَّبَ فَجَمَعَ النَّاسَ فِي بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَامْتَلأَ الْمَسْجِدُ وَقَعَدُوا عَلَى الشُّرَفِ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ أَنْ أَعْمَلَ بِهِنَّ وَآمُرَكُمْ أَنْ تَعْمَلُوا بِهِنَّ أَوَّلُهُنَّ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَإِنَّ مَثَلَ مَنْ أَشْرَكَ بِاللَّهِ كَمَثَلِ رَجُلٍ اشْتَرَى عَبْدًا مِنْ خَالِصِ مَالِهِ بِذَهَبٍ أَوْ وَرِقٍ فَقَالَ هَذِهِ دَارِي وَهَذَا عَمَلِي فَاعْمَلْ وَأَدِّ إِلَىَّ فَكَانَ يَعْمَلُ وَيُؤَدِّي إِلَى غَيْرِ سَيِّدِهِ فَأَيُّكُمْ يَرْضَى أَنْ يَكُونَ عَبْدُهُ كَذَلِكَ وَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَكُمْ بِالصَّلاَةِ فَإِذَا صَلَّيْتُمْ فَلاَ تَلْتَفِتُوا فَإِنَّ اللَّهَ يَنْصِبُ وَجْهَهُ لِوَجْهِ عَبْدِهِ فِي صَلاَتِهِ مَا لَمْ يَلْتَفِتْ وَآمُرُكُمْ بِالصِّيَامِ فَإِنَّ مَثَلَ ذَلِكَ كَمَثَلِ رَجُلٍ فِي عِصَابَةٍ مَعَهُ صُرَّةٌ فِيهَا مِسْكٌ فَكُلُّهُمْ يَعْجَبُ أَوْ يُعْجِبُهُ رِيحُهَا وَإِنَّ رِيحَ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ وَآمُرُكُمْ بِالصَّدَقَةِ فَإِنَّ مَثَلَ ذَلِكَ كَمَثَلِ رَجُلٍ أَسَرَهُ الْعَدُوُّ فَأَوْثَقُوا يَدَهُ إِلَى عُنُقِهِ وَقَدَّمُوهُ لِيَضْرِبُوا عُنُقَهُ فَقَالَ أَنَا أَفْدِيهِ مِنْكُمْ بِالْقَلِيلِ وَالْكَثِيرِ . فَفَدَى نَفْسَهُ مِنْهُمْ وَآمُرُكُمْ أَنْ تَذْكُرُوا اللَّهَ فَإِنَّ مَثَلَ ذَلِكَ كَمَثَلِ رَجُلٍ خَرَجَ الْعَدُوُّ فِي أَثَرِهِ سِرَاعًا حَتَّى إِذَا أَتَى عَلَى حِصْنٍ حَصِينٍ فَأَحْرَزَ نَفْسَهُ مِنْهُمْ كَذَلِكَ الْعَبْدُ لاَ يُحْرِزُ نَفْسَهُ مِنَ الشَّيْطَانِ إِلاَّ بِذِكْرِ اللَّهِ " . قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَأَنَا آمُرُكُمْ بِخَمْسٍ اللَّهُ أَمَرَنِي بِهِنَّ السَّمْعُ وَالطَّاعَةُ وَالْجِهَادُ وَالْهِجْرَةُ وَالْجَمَاعَةُ فَإِنَّهُ مَنْ فَارَقَ الْجَمَاعَةَ قِيدَ شِبْرٍ فَقَدْ خَلَعَ رِبْقَةَ الإِسْلاَمِ مِنْ عُنُقِهِ إِلاَّ أَنْ يَرْجِعَ وَمَنِ ادَّعَى دَعْوَى الْجَاهِلِيَّةِ فَإِنَّهُ مِنْ جُثَا جَهَنَّمَ " . فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَإِنْ صَلَّى وَصَامَ قَالَ " وَإِنْ صَلَّى وَصَامَ فَادْعُوا بِدَعْوَى اللَّهِ الَّذِي سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ الْمُؤْمِنِينَ عِبَادَ اللَّهِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَارِثُ الأَشْعَرِيُّ لَهُ صُحْبَةٌ وَلَهُ غَيْرُ هَذَا الْحَدِيثِ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Абон ибн Язид ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, у Зайд ибн Салломдан (ривоят қилдики), Абу Саллом унга ривоят қилдики, ал-Ҳорис ал-Ашъарий унга ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Аллаҳ Яҳё ибн Закарийёга бешта калимани (амалга) буюрди: уларга ўзи амал қилсин ва Бани Исроилга ҳам уларга амал қилишни буюрсин (деб). Аммо у (буни етказишда) секинлик қилди. Шунда Исо деди: «Аллаҳ сенга бешта калимани буюрдики, ўзинг амал қиласан ва Бани Исроилга ҳам амал қилишни буюрасан; ё сен уларга буюрасан, ё мен буюраман.» Яҳё деди: «Агар сен мендан ўзиб (аввал айтиб) қўйсанг, ерга ботирилишимдан ёки азобланишимдан қўрқаман.» Шундай қилиб у одамларни Байтул-Мақдисга тўплади, масжид тўлиб, (одамлар) баландликларга ҳам ўтириб олдилар. Сўнг у деди: «Аллаҳ менга бешта калимани буюрдики, ўзим амал қиламан ва сизларни ҳам амал қилишга буюраман. Уларнинг биринчиси: Аллаҳга ибодат қилинглар ва Унга ҳеч нарсани ширк келтирманглар. Аллаҳга ширк келтирган кишининг масали худди соф ўз мол(идан) тилла ёки кумушга бир қул сотиб олган кишига ўхшайди: у (қулга): «Мана бу менинг уйим, мана бу менинг ишим, ишла ва менга (даромадини) топшир,» деди. У эса ишлаб, даромадини хожасидан бошқага топширарди. Сизлардан қайси бирингиз қули шундай бўлишига рози бўлади? Аллаҳ сизларни намозга буюрди; намоз ўқиганингизда (атрофга) ўгирилманглар, чунки Аллаҳ ўгирилмагунича бандасининг юзига (раҳмат билан) юз тутиб туради. Ва сизларни рўза тутишга буюраман, чунки унинг масали худди бир гуруҳ ичида, ёнида мискдан (тўла) ҳамён олиб турган кишига ўхшайди: ҳаммаси унинг ҳидига ҳайратланади — ё: ҳиди унга ёқади. Дарҳақиқат рўзадор (оғзининг) ҳиди Аллаҳ ҳузурида миск ҳидидан ҳам хушроқдир. Ва сизларни садақага буюраман, чунки унинг масали худди душман асир олган, қўлини бўйнига боғлаб, бўйнини чопиш учун олиб чиққан бир кишига ўхшайди: у: «Мен ўзимни сиздан озми-кўпми (мол билан) қутқараман,» деди ва шундай қилиб ўзини улардан фидо қилди (қутқарди). Ва сизларни Аллаҳни зикр қилишга буюраман, чунки унинг масали худди душман изидан тез қувиб келаётган, охири мустаҳкам қалъага етиб, ўзини улардан асраган кишига ўхшайди. Банда ҳам худди шундай — ўзини шайтондан фақат Аллаҳни зикр қилиш билангина асрайди,» деди.» Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Мен ҳам сизларни Аллаҳ менга буюрган бешта нарсага буюраман: (амирни) эшитиш ва итоат қилиш, жиҳод, ҳижрат ва жамоат. Ким жамоатдан бир қарич (узоқликда) ажралиб чиқса, Ислом риштасини бўйнидан ечиб ташлаган бўлади — қайтмаса. Ким жоҳилият даъватига (чақириғига) чақирса, у жаҳаннам чўғларидандир.» Шунда бир киши: «Эй Аллаҳнинг Расули, намоз ўқиб, рўза тутса ҳам(ми)?» деди. У: «Намоз ўқиб, рўза тутса ҳам. Бас, сизларни мусулмонлар, мўминлар, Аллаҳнинг бандалари деб атаган Аллаҳнинг даъвати билан чақиринглар,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Муҳаммад ибн Исмоил деди: ал-Ҳорис ал-Ашъарийнинг саҳобалиги бор ва унинг бу ҳадисдан бошқаси ҳам бор.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ سَلاَّمٍ، عَنْ أَبِي سَلاَّمٍ، عَنِ الْحَارِثِ الأَشْعَرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو سَلاَّمٍ الْحَبَشِيُّ اسْمُهُ مَمْطُورٌ وَقَدْ رَوَاهُ عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд ат-Таёлисий ривоят қилди, у деди: бизга Абон ибн Язид ривоят қилди, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Зайд ибн Салломдан, у Абу Салломдан, у ал-Ҳорис ал-Ашъарийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш, шу маънода (ривоят қилди). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Абу Саллом ал-Ҳабашийнинг исми Мамтур. Буни Али ибн ал-Муборак ҳам Яҳё ибн Абу Касирдан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الأُتْرُجَّةِ رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا طَيِّبٌ وَمَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ التَّمْرَةِ لاَ رِيحَ لَهَا وَطَعْمُهَا حُلْوٌ وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الرَّيْحَانَةِ رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الْحَنْظَلَةِ رِيحُهَا مُرٌّ وَطَعْمُهَا مُرٌّ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ أَيْضًا .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, у Қатодадан, у Анасдан, у Абу Мусо ал-Ашъарийдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қуръон ўқийдиган мўминнинг масали худди турунжга (ситрусга) ўхшайди: ҳиди хуш, таъми ҳам хуш. Қуръон ўқимайдиган мўминнинг масали худди хурмога ўхшайди: ҳиди йўқ, лекин таъми ширин. Қуръон ўқийдиган мунофиқнинг масали худди райҳонга ўхшайди: ҳиди хуш, лекин таъми аччиқ. Қуръон ўқимайдиган мунофиқнинг масали худди ҳанзалга (аччиқ қовунга) ўхшайди: ҳиди аччиқ, таъми ҳам аччиқ,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Шуъба ҳам Қатодадан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَثَلُ الْمُؤْمِنِ كَمَثَلِ الزَّرْعِ لاَ تَزَالُ الرِّيَاحُ تُفِيئُهُ وَلاَ يَزَالُ الْمُؤْمِنُ يُصِيبُهُ بَلاَءٌ وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ كَمَثَلِ الشَّجَرَةِ الأَرْزِ لاَ تَهْتَزُّ حَتَّى تُسْتَحْصَدَ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Али ал-Халллол ва бошқа бир нечалар ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, у аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мўминнинг масали худди экинга ўхшайди: шамоллар уни эгиб-букиб тураверади, мўминга ҳам бало етиб тураверади. Мунофиқнинг масали худди арз (садр) дарахтига ўхшайди: тилиниб (кесиб олинмагунча) тебранмайди,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ مِنَ الشَّجَرِ شَجَرَةً لاَ يَسْقُطُ وَرَقُهَا وَهِيَ مَثَلُ الْمُؤْمِنِ حَدِّثُونِي مَا هِيَ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَوَقَعَ النَّاسُ فِي شَجَرِ الْبَوَادِي وَوَقَعَ فِي نَفْسِي أَنَّهَا النَّخْلَةُ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هِيَ النَّخْلَةُ " . فَاسْتَحْيَيْتُ أَنْ أَقُولَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَحَدَّثْتُ عُمَرَ بِالَّذِي وَقَعَ فِي نَفْسِي . فَقَالَ لأَنْ تَكُونَ قُلْتَهَا أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ يَكُونَ لِي كَذَا وَكَذَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضى الله عنه .
Бизга Ишоқ ибн Мусо ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Дарахтлар ичида шундай бир дарахт борки, унинг япроғи тўкилмайди ва у мўминнинг масалидир. Менга айтинг-чи, у нима?» дедилар. Абдуллоҳ деди: Одамлар саҳро дарахтлари ҳақида ўйлаб кетишди. Менинг кўнглимга эса у хурмо дарахти экани келди. Сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «У хурмо дарахтидир,» дедилар. Мен эса (айтишга) уялдим. Абдуллоҳ деди: Сўнг мен кўнглимга келган нарсани Умарга айтдим. У: «Буни айтиб қўйганинг менга шундай-шундай (бойлигим) бўлишидан суюклироқ эди,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ҳам (ривоят бор).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَرَأَيْتُمْ لَوْ أَنَّ نَهْرًا بِبَابِ أَحَدِكُمْ يَغْتَسِلُ مِنْهُ كُلَّ يَوْمٍ خَمْسَ مَرَّاتٍ هَلْ يَبْقَى مِنْ دَرَنِهِ شَيْءٌ " . قَالُوا لاَ يَبْقَى مِنْ دَرَنِهِ شَيْءٌ . قَالَ " فَذَلِكَ مَثَلُ الصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ يَمْحُو اللَّهُ بِهِنَّ الْخَطَايَا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Ибн ал-Ҳоддан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Абу Салама ибн Абдураҳмондан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Айтинглар-чи, агар бирингизнинг эшиги олдида бир дарё бўлиб, ҳар куни ундан беш марта чўмилса, унинг киридан бирор нарса қоладими?» дедилар. Улар: «Унинг киридан ҳеч нарса қолмайди,» дедилар. У: «Ана шу беш вақт намознинг масалидир; Аллаҳ улар билан хатоларни ўчиради,» дедилар. Бу бобда Жобирдан ҳам (ривоят бор). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ الْقُرَشِيُّ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، نَحْوَهُ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Бакр ибн Музар ал-Қураший ривоят қилди, у Ибн ал-Ҳоддан шунга ўхшаш (ривоят қилди).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ يَحْيَى الأَبَحُّ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَثَلُ أُمَّتِي مَثَلُ الْمَطَرِ لاَ يُدْرَى أَوَّلُهُ خَيْرٌ أَمْ آخِرُهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَمَّارٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ أَنَّهُ كَانَ يُثَبِّتُ حَمَّادَ بْنَ يَحْيَى الأَبَحَّ وَكَانَ يَقُولُ هُوَ مِنْ شُيُوخِنَا .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Яҳё ал-Абаҳҳ ривоят қилди, у Собит ал-Бунонийдан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менинг умматимнинг мисоли ёмғирнинг мисоли кабидир — унинг аввали яхшими ёки охири яхшими, билинмайди,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу бобда Аммор, Абдуллоҳ ибн Амр ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис шу йўналишдан ҳасан ғарибдир. Абдурраҳмон ибн Маҳдийдан ривоят қилинишича, у Ҳаммод ибн Яҳё ал-Абаҳҳни ишончли (рови) деб ҳисоблар ва: «У бизнинг шайхларимиздандир,» дер эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ الْمُهَاجِرِ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هَلْ تَدْرُونَ مَا هَذِهِ وَمَا هَذِهِ " . وَرَمَى بِحَصَاتَيْنِ . قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " هَذَاكَ الأَمَلُ وَهَذَاكَ الأَجَلُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Халлод ибн Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Башир ибн ал-Муҳожир ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Бурайда хабар берди, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) иккита тошчани отиб: «Бу нима ва бу нима эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллаҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади,» дедилар. У: «Анависи орзу, манависи эса ажалдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўналишдан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّمَا أَجَلُكُمْ فِيمَا خَلاَ مِنَ الأُمَمِ كَمَا بَيْنَ صَلاَةِ الْعَصْرِ إِلَى مَغَارِبِ الشَّمْسِ وَإِنَّمَا مَثَلُكُمْ وَمَثَلُ الْيَهُودِ وَالنَّصَارَى كَرَجُلٍ اسْتَعْمَلَ عُمَّالاً فَقَالَ مَنْ يَعْمَلُ لِي إِلَى نِصْفِ النَّهَارِ عَلَى قِيرَاطٍ قِيرَاطٍ فَعَمِلَتِ الْيَهُودُ عَلَى قِيرَاطٍ قِيرَاطٍ فَقَالَ مَنْ يَعْمَلُ لِي مِنْ نِصْفِ النَّهَارِ إِلَى الْعَصْرِ عَلَى قِيرَاطٍ قِيرَاطٍ فَعَمِلَتِ النَّصَارَى عَلَى قِيرَاطٍ قِيرَاطٍ ثُمَّ أَنْتُمْ تَعْمَلُونَ مِنْ صَلاَةِ الْعَصْرِ إِلَى مَغَارِبِ الشَّمْسِ عَلَى قِيرَاطَيْنِ قِيرَاطَيْنِ فَغَضِبَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى وَقَالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ عَمَلاً وَأَقَلُّ عَطَاءً . قَالَ هَلْ ظَلَمْتُكُمْ مِنْ حَقِّكُمْ شَيْئًا قَالُوا لاَ . قَالَ فَإِنَّهُ فَضْلِي أُوتِيهِ مَنْ أَشَاءُ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ишоқ ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўтган умматларга нисбатан сизларнинг муддатингиз худди аср намозидан қуёш ботишигача бўлган вақт кабидир. Сизларнинг мисолингиз ҳамда яҳудий ва насороларнинг мисоли худди шундай бир кишига ўхшайдики, у ишчилар ёллади ва: «Ким менга ярим кунгача бир қийротдан иш қилади?» деди. Шунда яҳудийлар бир қийротдан ишладилар. Сўнг у: «Ким менга ярим кундан асргача бир қийротдан иш қилади?» деди. Шунда насоролар бир қийротдан ишладилар. Кейин сизлар аср намозидан қуёш ботишигача икки қийротдан иш қиласизлар. Шунда яҳудий ва насоролар ғазабланиб: «Биз кўпроқ ишладигу, камроқ ажр олдик!» дедилар. У: «Ҳаққингиздан бирор нарсани камситдимми?» деди. Улар: «Йўқ,» дедилар. У: «Бу менинг фазлимдир, уни хоҳлаган кишимга бераман,» деди,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا النَّاسُ كَإِبِلٍ مِائَةٍ لاَ يَجِدُ الرَّجُلُ فِيهَا رَاحِلَةً " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Али ал-Халлол ва бирдан ортиқ (рови) ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, у Зуҳрийдан, у Солимдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Одамлар юзта туя кабидир — киши улар ичидан мингулик (бир) туя тополмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَقَالَ لاَ تَجِدُ فِيهَا رَاحِلَةً أَوْ قَالَ لاَ تَجِدُ فِيهَا إِلاَّ رَاحِلَةً .
Бизга Саид ибн Абдурраҳмон ал-Махзумий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, у Зуҳрийдан, шу иснод билан унга ўхшашини (ривоят қилди) ва у: «Улар ичидан мингулик туя тополмайсан,» деди, ёки: «Улар ичидан фақат (битта) мингулик туя топасан,» деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّمَا مَثَلِي وَمَثَلُ أُمَّتِي كَمَثَلِ رَجُلٍ اسْتَوْقَدَ نَارًا فَجَعَلَتِ الذُّبَابُ وَالْفَرَاشُ يَقَعْنَ فِيهَا وَأَنَا آخُذُ بِحُجَزِكُمْ وَأَنْتُمْ تَقَحَّمُونَ فِيهَا " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Муғира ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менинг мисолим ва умматимнинг мисоли худди шундай бир кишига ўхшайдики, у олов ёқди, пашшалар ва капалаклар эса унга туша бошладилар. Мен сизларни белингиздан ушлаб (тортаётган), сизлар эса унга отилиб кираётирсиз,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва бир неча йўналишдан ривоят қилинган.