حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبَانَ بْنِ تَغْلِبَ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْرٍ وَلاَ يَدْخُلُ النَّارَ يَعْنِي مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ " . قَالَ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ إِنَّهُ يُعْجِبُنِي أَنْ يَكُونَ ثَوْبِي حَسَنًا وَنَعْلِي حَسَنَةً . قَالَ " إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْجَمَالَ وَلَكِنَّ الْكِبْرَ مَنْ بَطَرَ الْحَقَّ وَغَمَصَ النَّاسَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي تَفْسِيرِ هَذَا الْحَدِيثِ " لاَ يَدْخُلُ النَّارَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ " . إِنَّمَا مَعْنَاهُ لاَ يُخَلَّدُ فِي النَّارِ . وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ " . وَقَدْ فَسَّرَ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ التَّابِعِينَ هَذِهِ الآيَةَ : (رَبَّنَا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ ) . فَقَالَ مَنْ تُخَلِّدُ فِي النَّارِ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Яҳё ибн Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Абон ибн Тағлибдан, у Фузайл ибн Амрдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Қалбида бир зарра миқдорича такаббурлик бўлган киши жаннатга кирмайди; қалбида бир зарра миқдорича имон бўлган киши дўзахга кирмайди,» дедилар. У деди: Шунда бир киши унга: «Мен кийимим чиройли, оёқ кийимим чиройли бўлишини ёқтираман,» деди. У: «Албатта Аллаҳ гўзалликни севади. Такаббурлик эса — ҳақни рад этиш ва одамларни менсимасликдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Баъзи илм аҳли бу ҳадиснинг тафсирида — «Қалбида бир зарра миқдорича имон бўлган киши дўзахга кирмайди» (гапи ҳақида) — унинг маъноси дўзахда абадий қолмайди, демакдир, дедилар. Шу тариқа Абу Саид ал-Худрийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинганки, у: «Қалбида бир зарра миқдорича имон бўлган киши дўзахдан чиқади,» дедилар. Тобеийнлардан бир нечтаси бу оятни — «Роббимиз, албатта Сен кимни дўзахга киритсанг, уни хор қилган бўласан» (Оли Имрон сураси, 192) — шарҳлаб: кимни дўзахда абадий қолдирсанг, уни хор қилган бўласан, дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.