حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ بُرْقَانَ، حَدَّثَنَا مَيْمُونُ بْنُ مِهْرَانَ، قَالَ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَدُفِعْتُ إِلَى سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فَقُلْتُ فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ طُلِّقَتْ فَخَرَجَتْ مِنْ بَيْتِهَا فَقَالَ سَعِيدٌ تِلْكَ امْرَأَةٌ فَتَنَتِ النَّاسَ إِنَّهَا كَانَتْ لَسِنَةً فَوُضِعَتْ عَلَى يَدَىِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ الأَعْمَى .
Bizga Ahmad ibn Yunus rivoyat qildi, bizga Zuhayr rivoyat qildi, bizga Ja'far ibn Burqon rivoyat qildi, bizga Maymun ibn Mihron rivoyat qildi. U aytdi: Men Madinaga keldim va Said ibn al-Musayyab huzuriga yetib bordim. Men: ‹Fotima binti Qays taloq qilinib, uyidan chiqib ketdi› dedim. Said: ‹U odamlarni fitnaga solgan ayoldir, albatta u tili o'tkir (chechan) edi, shuning uchun ko'r Ibn Ummu Maktumning qo'liga (qaramog'iga) qo'yildi› dedi.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ طُلِّقَتْ خَالَتِي ثَلاَثًا فَخَرَجَتْ تَجُدُّ نَخْلاً لَهَا فَلَقِيَهَا رَجُلٌ فَنَهَاهَا فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ لَهَا " اخْرُجِي فَجُدِّي نَخْلَكِ لَعَلَّكِ أَنْ تَصَدَّقِي مِنْهُ أَوْ تَفْعَلِي خَيْرًا " .
Bizga Ahmad ibn Hanbal rivoyat qildi, bizga Yahyo ibn Said Ibn Jurayjdan rivoyat qildi. U aytdi: Menga Abuz-Zubayr Jobirdan xabar berdi. U aytdi: Mening xolam uch (taloq) bilan taloq qilindi. So'ng u o'z xurmosini terib olishga chiqdi. Unga bir kishi yo'liqib, uni (chiqishdan) qaytardi. Shunda u Nabiy sollallahu alayhi vasallam huzuriga kelib, buni unga aytdi. U unga: «Chiq, xurmongni ter, shoyad undan sadaqa qilsang yoki yaxshilik qilsang» dedilar.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، { وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ } فَنُسِخَ ذَلِكَ بِآيَةِ الْمِيرَاثِ بِمَا فُرِضَ لَهُنَّ مِنَ الرُّبُعِ وَالثُّمُنِ وَنُسِخَ أَجَلُ الْحَوْلِ بِأَنْ جُعِلَ أَجَلُهَا أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا .
Bizga Ahmad ibn Muhammad al-Marvaziy rivoyat qildi, menga Ali ibn al-Husayn ibn Voqid otasidan, u Yazid an-Nahviydan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi: ‹Sizlardan vafot etib, ortidan xotinlar qoldirganlar, xotinlariga (uydan) chiqarmasdan bir yilgacha foydalanish vasiyat qilsinlar› (oyati) - bu meros oyati bilan, ularga to'rtdan bir va sakkizdan bir farz qilinishi bilan bekor qilindi. Bir yil muddati esa uning muddati to'rt oyu o'n kun qilinishi bilan bekor qilindi.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ بِهَذِهِ الأَحَادِيثِ الثَّلاَثَةِ، قَالَتْ زَيْنَبُ دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ حَبِيبَةَ حِينَ تُوُفِّيَ أَبُوهَا أَبُو سُفْيَانَ فَدَعَتْ بِطِيبٍ فِيهِ صُفْرَةٌ خَلُوقٌ أَوْ غَيْرُهُ فَدَهَنَتْ مِنْهُ جَارِيَةً ثُمَّ مَسَّتْ بِعَارِضَيْهَا ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا " . قَالَتْ زَيْنَبُ وَدَخَلْتُ عَلَى زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ حِينَ تُوُفِّيَ أَخُوهَا فَدَعَتْ بِطِيبٍ فَمَسَّتْ مِنْهُ ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا " . قَالَتْ زَيْنَبُ وَسَمِعْتُ أُمِّي أُمَّ سَلَمَةَ تَقُولُ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنَتِي تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا وَقَدِ اشْتَكَتْ عَيْنَهَا أَفَنَكْحُلُهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ " . مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا كُلُّ ذَلِكَ يَقُولُ " لاَ " . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرٌ وَقَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ فِي الْجَاهِلِيَّةِ تَرْمِي بِالْبَعْرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ " . قَالَ حُمَيْدٌ فَقُلْتُ لِزَيْنَبَ وَمَا تَرْمِي بِالْبَعْرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ فَقَالَتْ زَيْنَبُ كَانَتِ الْمَرْأَةُ إِذَا تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا دَخَلَتْ حِفْشًا وَلَبِسَتْ شَرَّ ثِيَابِهَا وَلَمْ تَمَسَّ طِيبًا وَلاَ شَيْئًا حَتَّى تَمُرَّ بِهَا سَنَةٌ ثُمَّ تُؤْتَى بِدَابَّةٍ حِمَارٍ أَوْ شَاةٍ أَوْ طَائِرٍ فَتَفْتَضُّ بِهِ فَقَلَّمَا تَفْتَضُّ بِشَىْءٍ إِلاَّ مَاتَ ثُمَّ تَخْرُجُ فَتُعْطَى بَعْرَةً فَتَرْمِي بِهَا ثُمَّ تُرَاجِعُ بَعْدُ مَا شَاءَتْ مِنْ طِيبٍ أَوْ غَيْرِهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْحِفْشُ بَيْتٌ صَغِيرٌ .
Bizga al-Qa'nabiy Molikdan, u Abdulloh ibn Abu Bakrdan, u Humayd ibn Nofi'dan, u Zaynab binti Abu Salamadan rivoyat qildiki, u (Zaynab) unga bu uchta hadisni xabar berdi. Zaynab aytdi: Men otasi Abu Sufyon vafot etganda Ummu Habiba huzuriga kirdim. U sariq rangli xushbo'ylik - xaluq yoki boshqasi - keltirishni so'rab, undan bir cho'riga surtdi, so'ng o'z yonoqlariga teqizdi. So'ng: ‹Vallahi, mening xushbo'ylikka hojatim yo'q. Faqat men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning shunday deyayotganini eshitdim: «Allahga va Oxirat kuniga iymon keltirgan ayolga marhum uchun uch kechadan ortiq aza tutish halol emas, eri uchun bo'lsa - to'rt oyu o'n kun» dedi. Zaynab aytdi: Men akasi vafot etganda Zaynab binti Jahsh huzuriga ham kirdim. U xushbo'ylik so'rab, undan surtdi, so'ng: ‹Vallahi, mening xushbo'ylikka hojatim yo'q. Faqat men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning minbarda turib shunday deyayotganini eshitdim: «Allahga va Oxirat kuniga iymon keltirgan ayolga marhum uchun uch kechadan ortiq aza tutish halol emas, eri uchun bo'lsa - to'rt oyu o'n kun» dedi. Zaynab aytdi: Men onam Ummu Salamaning shunday deyayotganini eshitdim: Bir ayol Rasulullah sollallahu alayhi vasallam huzuriga kelib: ‹Ey Rasulullah, mening qizimning eri vafot etdi va u ko'zidan shikoyat qilmoqda, unga surma qo'yaylikmi?› dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ikki yoki uch marta: «Yo'q» dedilar. Har safar: «Yo'q» dedilar. So'ng Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «U faqat to'rt oyu o'n kundir. Holbuki sizlardan biringiz johiliyatda bir yil tugaganda tezak otar edingiz» dedilar. Humayd aytdi: Men Zaynabga: ‹Bir yil tugaganda tezak otish nima?› dedim. Zaynab dedi: Ayolning eri vafot etganda u kichik kulbaga kirar, eng yomon kiyimini kiyar, xushbo'ylikka ham, boshqa narsaga ham tegmas edi, toki bir yil o'tguncha. So'ng unga jonivor - eshak, qo'y yoki qush keltirilar, u esa u bilan (terisini) ishqalardi. Aksar u biror narsa bilan ishqalansa, u (jonivor) o'lar edi. So'ng u (kulbadan) chiqib, unga bir tezak berilar, u esa uni otardi. Keyin u xohlagan xushbo'ylik yoki boshqasiga qaytardi. Abu Dovud aytdi: al-Hifsh kichik uydir.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، عَنْ عَمَّتِهِ، زَيْنَبَ بِنْتِ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ أَنَّ الْفُرَيْعَةَ بِنْتَ مَالِكِ بْنِ سِنَانٍ، - وَهِيَ أُخْتُ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ - أَخْبَرَتْهَا أَنَّهَا، جَاءَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَسْأَلُهُ أَنْ تَرْجِعَ إِلَى أَهْلِهَا فِي بَنِي خُدْرَةَ فَإِنَّ زَوْجَهَا خَرَجَ فِي طَلَبِ أَعْبُدٍ لَهُ أَبَقُوا حَتَّى إِذَا كَانُوا بِطَرَفِ الْقَدُّومِ لَحِقَهُمْ فَقَتَلُوهُ فَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَرْجِعَ إِلَى أَهْلِي فَإِنِّي لَمْ يَتْرُكْنِي فِي مَسْكَنٍ يَمْلِكُهُ وَلاَ نَفَقَةٍ . قَالَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَتْ فَخَرَجْتُ حَتَّى إِذَا كُنْتُ فِي الْحُجْرَةِ أَوْ فِي الْمَسْجِدِ دَعَانِي أَوْ أَمَرَ بِي فَدُعِيتُ لَهُ فَقَالَ " كَيْفَ قُلْتِ " . فَرَدَدْتُ عَلَيْهِ الْقِصَّةَ الَّتِي ذَكَرْتُ مِنْ شَأْنِ زَوْجِي قَالَتْ فَقَالَ " امْكُثِي فِي بَيْتِكِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ " . قَالَتْ فَاعْتَدَدْتُ فِيهِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا . قَالَتْ فَلَمَّا كَانَ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ أَرْسَلَ إِلَىَّ فَسَأَلَنِي عَنْ ذَلِكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَاتَّبَعَهُ وَقَضَى بِهِ .
Bizga Abdulloh ibn Maslama al-Qa'nabiy Molikdan, u Sa'd ibn Is'hoq ibn Ka'b ibn Ujradan, u ammasi Zaynab binti Ka'b ibn Ujradan rivoyat qildiki, al-Furay'a binti Molik ibn Sinon - u Abu Said al-Xudriyning singlisi edi - unga xabar berib aytdiki, u Rasulullah sollallahu alayhi vasallam huzuriga kelib, Banu Xudradagi o'z oilasiga qaytishi uchun so'radi. Chunki uning eri qochib ketgan qullarini izlab chiqqan edi, toki ular al-Qaddum chetida bo'lganlarida ularga yetib oldi, ular esa uni o'ldirdilar. ‹Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan oilamga qaytishimni so'radim, chunki u meni o'ziniki bo'lgan turar joyda ham, nafaqada ham qoldirmagan edi› dedi. U aytdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Ha» dedilar. U aytdi: Men chiqdim, toki hujrada yoki masjidda bo'lganimda u meni chaqirdilar yoki men haqimda buyurdilar, shunda men u uchun chaqirildim. U: «Qanday deding?» dedilar. Men erim haqida eslagan voqeani unga qaytarib aytdim. U aytdi: U: «Belgilangan muddati (iddasi) tugaguncha o'z uyingda tur» dedilar. U aytdi: Men unda to'rt oyu o'n kun idda o'tadim. U aytdi: Usmon ibn Affon (xalifa) bo'lganda menga (kishi) yuborib, mendan bu haqda so'radi, men unga xabar berdim, u esa unga ergashdi va u bilan hukm qildi.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ مَسْعُودٍ، حَدَّثَنَا شِبْلٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، قَالَ قَالَ عَطَاءٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ نَسَخَتْ هَذِهِ الآيَةُ عِدَّتَهَا عِنْدَ أَهْلِهِ فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ وَهُوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى { غَيْرَ إِخْرَاجٍ } قَالَ عَطَاءٌ إِنْ شَاءَتِ اعْتَدَّتْ عِنْدَ أَهْلِهِ وَسَكَنَتْ فِي وَصِيَّتِهَا وَإِنْ شَاءَتْ خَرَجَتْ لِقَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى { فَإِنْ خَرَجْنَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ } قَالَ عَطَاءٌ ثُمَّ جَاءَ الْمِيرَاثُ فَنَسَخَ السُّكْنَى تَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ .
Bizga Ahmad ibn Muhammad al-Marvaziy rivoyat qildi, bizga Muso ibn Mas'ud rivoyat qildi, bizga Shibl Ibn Abu Najihdan rivoyat qildi. U aytdi: Ato aytdi: Ibn Abbos: ‹Bu oyat uning (ayolning) eri oilasi huzurida idda o'tashini bekor qildi, endi u xohlagan joyda idda o'tadi. Bu Allah taoloning: ‹(uydan) chiqarmasdan› degan so'zidir› dedi. Ato aytdi: ‹Agar xohlasa eri oilasi huzurida idda o'tab, o'z vasiyatida turadi, agar xohlasa chiqib ketadi, bu Allah taoloning: ‹Agar (o'zlari) chiqib ketsalar, ular o'zlari haqida qilgan (joiz) ish uchun sizlarga gunoh yo'q› degan so'zi sababli›. Ato aytdi: ‹So'ng meros (oyati) keldi va turar joy (hukmini) bekor qildi, u xohlagan joyda idda o'tadi›.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَرَّاحِ الْقُهُسْتَانِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ بَكْرٍ - السَّهْمِيِّ عَنْ هِشَامٍ، - وَهَذَا لَفْظُ ابْنِ الْجَرَّاحِ - عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُحِدُّ الْمَرْأَةُ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ فَإِنَّهَا تُحِدُّ عَلَيْهِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا لاَ تَلْبَسُ ثَوْبًا مَصْبُوغًا إِلاَّ ثَوْبَ عَصْبٍ وَلاَ تَكْتَحِلُ وَلاَ تَمَسُّ طِيبًا إِلاَّ أَدْنَى طُهْرَتِهَا إِذَا طَهُرَتْ مِنْ مَحِيضِهَا بِنُبْذَةٍ مِنْ قُسْطٍ أَوْ أَظْفَارٍ " . قَالَ يَعْقُوبُ مَكَانَ عَصْبٍ " إِلاَّ مَغْسُولاً " . وَزَادَ يَعْقُوبُ " وَلاَ تَخْتَضِبُ " .
Bizga Ya'qub ibn Ibrohim ad-Davraqiy rivoyat qildi, bizga Yahyo ibn Abu Bukayr rivoyat qildi, bizga Ibrohim ibn Tahmon rivoyat qildi, menga Hishom ibn Hasson rivoyat qildi, (h) hamda bizga Abdulloh ibn al-Jarroh al-Quhustoniy Abdulloh - ya'ni ibn Bakr - as-Sahmiydan, u Hishomdan - bu Ibn al-Jarrohning lafzi - u Hafsadan, u Ummu Atiyyadan rivoyat qildiki, Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Ayol uch (kun) dan ortiq aza tutmaydi, faqat eri uchun (mustasno), u uchun esa to'rt oyu o'n kun aza tutadi. Bo'yalgan kiyim kiymaydi, faqat asb (Yamandagi tabiiy iplik) matosini (mustasno), surma qo'ymaydi va xushbo'ylikka tegmaydi, faqat hayzdan poklanganida ozgina poklanish (uchun) bir parcha qust yoki azfor (xushbo'ylik) ni (mustasno)» dedilar. Ya'qub asb o'rniga: «Faqat yuvilgan (kiyim) ni mustasno» dedi. Ya'qub yana: «Va xina qo'ymaydi» deb qo'shdi.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَمَالِكُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ الْمِسْمَعِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ وَلَيْسَ فِي تَمَامِ حَدِيثِهِمَا . قَالَ الْمِسْمَعِيُّ قَالَ يَزِيدُ وَلاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ قَالَ فِيهِ " وَلاَ تَخْتَضِبُ " . وَزَادَ فِيهِ هَارُونُ " وَلاَ تَلْبَسُ ثَوْبًا مَصْبُوغًا إِلاَّ ثَوْبَ عَصْبٍ " .
Bizga Horun ibn Abdulloh va Molik ibn Abdulvohid al-Mismaiy rivoyat qilib aytdilar: Bizga Yazid ibn Horun Hishomdan, u Hafsadan, u Ummu Atiyyadan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan shu hadisni rivoyat qildi, ammo ularning ikkovining hadisi to'liq emas. Al-Mismaiy aytdi: Yazid aytdi: ‹Men uni faqat unda: «Va xina qo'ymaydi» degan deb bilaman›. Horun unga: «Va bo'yalgan kiyim kiymaydi, faqat asb matosini mustasno» deb qo'shdi.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، حَدَّثَنِي بُدَيْلٌ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ الْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا لاَ تَلْبَسُ الْمُعَصْفَرَ مِنَ الثِّيَابِ وَلاَ الْمُمَشَّقَةَ وَلاَ الْحُلِيَّ وَلاَ تَخْتَضِبُ وَلاَ تَكْتَحِلُ " .
Bizga Zuhayr ibn Harb rivoyat qildi, bizga Yahyo ibn Abu Bukayr rivoyat qildi, bizga Ibrohim ibn Tahmon rivoyat qildi, menga Budayl al-Hasan ibn Muslimdan, u Safiyya binti Shaybadan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamning xotini Ummu Salamadan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildiki, u: «Eri vafot etgan ayol asfar (sariq usfur bilan bo'yalgan) kiyimni ham, mimshaqa (qizil tuproq bilan bo'yalgan) ni ham kiymaydi, taqinchoq taqmaydi, xina qo'ymaydi va surma qo'ymaydi» dedilar.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي مَخْرَمَةُ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ الْمُغِيرَةَ بْنَ الضَّحَّاكِ، يَقُولُ أَخْبَرَتْنِي أُمُّ حَكِيمٍ بِنْتُ أُسَيْدٍ، عَنْ أُمِّهَا، أَنَّ زَوْجَهَا، تُوُفِّيَ وَكَانَتْ تَشْتَكِي عَيْنَيْهَا فَتَكْتَحِلُ بِالْجَلاَءِ - قَالَ أَحْمَدُ الصَّوَابُ بِكُحْلِ الْجَلاَءِ - فَأَرْسَلَتْ مَوْلاَةً لَهَا إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ فَسَأَلَتْهَا عَنْ كُحْلِ الْجَلاَءِ فَقَالَتْ لاَ تَكْتَحِلِي بِهِ إِلاَّ مِنْ أَمْرٍ لاَ بُدَّ مِنْهُ يَشْتَدُّ عَلَيْكِ فَتَكْتَحِلِينَ بِاللَّيْلِ وَتَمْسَحِينَهُ بِالنَّهَارِ . ثُمَّ قَالَتْ عِنْدَ ذَلِكَ أُمُّ سَلَمَةَ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ تُوُفِّيَ أَبُو سَلَمَةَ وَقَدْ جَعَلْتُ عَلَى عَيْنِي صَبِرًا فَقَالَ " مَا هَذَا يَا أُمَّ سَلَمَةَ " . فَقُلْتُ إِنَّمَا هُوَ صَبِرٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَيْسَ فِيهِ طِيبٌ . قَالَ " إِنَّهُ يَشُبُّ الْوَجْهَ فَلاَ تَجْعَلِيهِ إِلاَّ بِاللَّيْلِ وَتَنْزِعِينَهُ بِالنَّهَارِ وَلاَ تَمْتَشِطِي بِالطِّيبِ وَلاَ بِالْحِنَّاءِ فَإِنَّهُ خِضَابٌ " . قَالَتْ قُلْتُ بِأَىِّ شَىْءٍ أَمْتَشِطُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " بِالسِّدْرِ تُغَلِّفِينَ بِهِ رَأْسَكِ " .
Bizga Ahmad ibn Solih rivoyat qildi, bizga Ibn Vahb rivoyat qildi, menga Maxrama otasidan rivoyat qildi. U aytdi: Men al-Mug'ira ibn ad-Dahhokning shunday deyayotganini eshitdim: Menga Ummu Hakim binti Usayd onasidan xabar berdiki, uning eri vafot etgan va u ko'zlaridan shikoyat qilib, jalo' (surma) bilan surma qo'yar edi - Ahmad: to'g'risi ‹jalo' surmasi bilan› dedi. So'ng u o'zining bir cho'risini Ummu Salama oldiga yubordi va undan jalo' surmasi haqida so'radi. U: ‹Uni faqat sen uchun og'irlashgan, undan iloj yo'q ishdagina qo'y, kechasi surtib, kunduzi uni art› dedi. So'ng o'sha paytda Ummu Salama dedi: Abu Salama vafot etganda Rasulullah sollallahu alayhi vasallam mening huzurimga kirdilar, men ko'zimga sabr (aloy) qo'ygan edim. U: «Bu nima, ey Ummu Salama?» dedilar. Men: ‹Bu faqat sabr, ey Rasulullah, unda xushbo'ylik yo'q› dedim. U: «Albatta u yuzni yorqin (qizg'ish) qiladi, shuning uchun uni faqat kechasi qo'y va kunduzi yech. Xushbo'ylik bilan ham, xina bilan ham (sochingni) tarama, chunki u (xina) bo'yoqdir» dedilar. U aytdi: Men: ‹Nima bilan tarayman, ey Rasulullah?› dedim. U: «Sidr (uzum daraxti yaprog'i) bilan, uni boshingga surtasan» dedilar.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، كَتَبَ إِلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَرْقَمِ الزُّهْرِيِّ يَأْمُرُهُ أَنْ يَدْخُلَ، عَلَى سُبَيْعَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ الأَسْلَمِيَّةِ فَيَسْأَلَهَا عَنْ حَدِيثِهَا وَعَمَّا قَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ اسْتَفْتَتْهُ فَكَتَبَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ يُخْبِرُهُ أَنَّ سُبَيْعَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا كَانَتْ تَحْتَ سَعْدِ ابْنِ خَوْلَةَ - وَهُوَ مِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ لُؤَىٍّ وَهُوَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا - فَتُوُفِّيَ عَنْهَا فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَهِيَ حَامِلٌ فَلَمْ تَنْشَبْ أَنْ وَضَعَتْ حَمْلَهَا بَعْدَ وَفَاتِهِ فَلَمَّا تَعَلَّتْ مِنْ نِفَاسِهَا تَجَمَّلَتْ لِلْخُطَّابِ فَدَخَلَ عَلَيْهَا أَبُو السَّنَابِلِ بْنُ بَعْكَكٍ - رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ - فَقَالَ لَهَا مَا لِي أَرَاكِ مُتَجَمِّلَةً لَعَلَّكِ تَرْتَجِينَ النِّكَاحَ إِنَّكِ وَاللَّهِ مَا أَنْتِ بِنَاكِحٍ حَتَّى تَمُرَّ عَلَيْكِ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرٌ . قَالَتْ سُبَيْعَةُ فَلَمَّا قَالَ لِي ذَلِكَ جَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي حِينَ أَمْسَيْتُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَأَفْتَانِي بِأَنِّي قَدْ حَلَلْتُ حِينَ وَضَعْتُ حَمْلِي وَأَمَرَنِي بِالتَّزْوِيجِ إِنْ بَدَا لِي . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَلاَ أَرَى بَأْسًا أَنْ تَتَزَوَّجَ حِينَ وَضَعَتْ وَإِنْ كَانَتْ فِي دَمِهَا غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَقْرَبُهَا زَوْجُهَا حَتَّى تَطْهُرَ .
Bizga Sulaymon ibn Dovud al-Mahriy rivoyat qildi, bizga Ibn Vahb xabar berdi, menga Yunus Ibn Shihobdan xabar berdi, menga Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba rivoyat qildiki, uning otasi Umar ibn Abdulloh ibn al-Arqam az-Zuhriyga xat yozib, unga Subay'a binti al-Horis al-Aslamiya huzuriga kirishni va uning hadisi hamda Rasulullah sollallahu alayhi vasallam undan fatvo so'raganda unga aytgan narsalari haqida so'rashni buyurdi. Shunda Umar ibn Abdulloh, Abdulloh ibn Utbaga xat yozib, unga Subay'a xabar berganini bildirdi: U Sa'd ibn Xavla - u Banu Omir ibn Lu'aydan bo'lib, Badrda qatnashganlardan edi - ning nikohida edi. U Vidolashuv hajjida undan (Subay'adan) vafot etdi, u esa homilador edi. U vafotidan keyin ko'p o'tmay homilasini tug'di. Nifosdan poklangach, xostgorlar uchun ziynatlandi. Shunda Banu Abdiddordan bo'lgan Abus-Sanobil ibn Ba'kak uning huzuriga kirib: ‹Nega seni ziynatlangan ko'rmoqdaman? Balki nikohni umid qilayotgandirsan? Vallahi, sen to'rt oyu o'n kun o'tmaguncha nikohlanmaysan› dedi. Subay'a aytdi: U menga buni aytganda, kechqurun kiyimlarimni kiyib, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam huzuriga keldim va undan bu haqda so'radim. U menga homilamni tug'ganimda halol bo'lganligim haqida fatvo berdi va agar menga ma'qul bo'lsa turmushga chiqishni buyurdi. Ibn Shihob aytdi: Men u (ayol) tug'ganda turmushga chiqishida xato ko'rmayman, garchi qonida (nifosda) bo'lsa ham, faqat eri unga toki poklanmaguncha yaqinlashmaydi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، - قَالَ عُثْمَانُ حَدَّثَنَا وَقَالَ ابْنُ الْعَلاَءِ، أَخْبَرَنَا - أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ مَنْ شَاءَ لاَعَنْتُهُ لأُنْزِلَتْ سُورَةُ النِّسَاءِ الْقُصْرَى بَعْدَ الأَرْبَعَةِ الأَشْهُرِ وَعَشْرًا .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba va Muhammad ibn al-Alo' rivoyat qildilar - Usmon ‹haddasano› dedi, Ibn al-Alo' esa ‹axbarano› dedi - Abu Muoviya, bizga al-A'mash Muslimdan, u Masruqdan, u Abdullohdan rivoyat qildi. U aytdi: ‹Kim xohlasa, u bilan la'natlashaman (mubohala qilaman): qisqa Niso (Taloq) surasi to'rt oyu o'n kun (oyati) dan keyin nozil qilingan›.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ جَعْفَرٍ، حَدَّثَهُمْ ح، وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ مَطَرٍ، عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ لاَ تَلْبِسُوا عَلَيْنَا سُنَّتَهُ - قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى سُنَّةَ نَبِيِّنَا - صلى الله عليه وسلم عِدَّةُ الْمُتَوَفَّى عَنْهَا أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرٌ . يَعْنِي أُمَّ الْوَلَدِ .
Bizga Qutayba ibn Said rivoyat qildi, unga Muhammad ibn Ja'far rivoyat qildi, (h) hamda bizga Ibn al-Musanno rivoyat qildi, bizga Abdul-A'lo Saiddan, u Matardan, u Rajo' ibn Hayvadan, u Qabisa ibn Zuaybdan, u Amr ibn al-Osdan rivoyat qildi. U aytdi: ‹Uning - Ibn al-Musanno: Nabiymiz sollallahu alayhi vasallamning - sunnatini bizga aralashtirib yubormanglar: eri vafot etgan ayolning iddasi to'rt oyu o'n kundir› dedi. Ya'ni ummul-valad (xo'jayinidan farzand ko'rgan cho'ri) ni nazarda tutdi.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ رَجُلٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ - يَعْنِي ثَلاَثًا - فَتَزَوَّجَتْ زَوْجًا غَيْرَهُ فَدَخَلَ بِهَا ثُمَّ طَلَّقَهَا قَبْلَ أَنْ يُوَاقِعَهَا أَتَحِلُّ لِزَوْجِهَا الأَوَّلِ قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَحِلُّ لِلأَوَّلِ حَتَّى تَذُوقَ عُسَيْلَةَ الآخَرِ وَيَذُوقَ عُسَيْلَتَهَا " .
Bizga Musaddad rivoyat qildi, bizga Abu Muoviya al-A'mashdan, u Ibrohimdan, u al-Asvaddan, u Oishadan rivoyat qildi. U aytdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan xotinini - ya'ni uch (taloq) bilan - taloq qilgan, so'ng (xotini) boshqa erga turmushga chiqib, u (er) unga qo'shilgan (yaqinlik qilgan), keyin unga qo'shilishidan oldin uni taloq qilgan kishi haqida so'raldi: u birinchi eriga halol bo'ladimi? U aytdi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «U birinchi (eri) ga halol bo'lmaydi, toki u (ayol) keyingi (erning) shirinligini totmaguncha va u (keyingi er) uning shirinligini totmaguncha» dedilar.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الذَّنْبِ أَعْظَمُ قَالَ " أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهُوَ خَلَقَكَ " . قَالَ فَقُلْتُ ثُمَّ أَىٌّ قَالَ " أَنْ تَقْتُلَ وَلَدَكَ مَخَافَةَ أَنْ يَأْكُلَ مَعَكَ " . قَالَ قُلْتُ ثُمَّ أَىٌّ قَالَ " أَنْ تُزَانِيَ حَلِيلَةَ جَارِكَ " . قَالَ وَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى تَصْدِيقَ قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم { وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلاَ يَزْنُونَ } الآيَةَ .
Bizga Muhammad ibn Kasir rivoyat qildi, bizga Sufyon Mansurdan, u Abu Voildan, u Amr ibn Shurahbildan, u Abdullohdan xabar berdi. U aytdi: Men: ‹Ey Rasulullah, qaysi gunoh eng katta?› dedim. U: «Seni yaratgan Allahga sherik (teng) qilishing» dedilar. Men: ‹So'ng qaysi?› dedim. U: «Sen bilan birga ovqat yeydi deb qo'rqib, farzandingni o'ldirishing» dedilar. Men: ‹So'ng qaysi?› dedim. U: «Qo'shningning xotini bilan zino qilishing» dedilar. (Rivoyatchi) aytdi: Allah taolo Nabiy sollallahu alayhi vasallamning so'zini tasdiqlab nozil qildi: ‹Va ular Allah bilan birga boshqa ilohga ibodat qilmaydilar, Allah harom qilgan jonni nohaq o'ldirmaydilar va zino qilmaydilar› (oyatini).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ حَجَّاجٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ جَاءَتْ مُسَيْكَةُ لِبَعْضِ الأَنْصَارِ فَقَالَتْ إِنَّ سَيِّدِي يُكْرِهُنِي عَلَى الْبِغَاءِ فَنَزَلَ فِي ذَلِكَ { وَلاَ تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ } .
Bizga Ahmad ibn Ibrohim Hajjojdan, u Ibn Jurayjdan rivoyat qildi. U aytdi: Menga Abuz-Zubayr xabar berdiki, u Jobir ibn Abdullohning shunday deyayotganini eshitdi: Ansorlardan biriga tegishli Musayka (degan cho'ri) kelib: ‹Mening xo'jayinim meni fohishalikka majburlamoqda› dedi. Shunda bu haqda nozil bo'ldi: ‹Cho'rilaringizni fohishalikka majburlamanglar›.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ أَبِيهِ، { وَمَنْ يُكْرِهْهُنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ } قَالَ قَالَ سَعِيدُ بْنُ أَبِي الْحَسَنِ غَفُورٌ لَهُنَّ الْمُكْرَهَاتِ .
Bizga Ubaydulloh ibn Muoz rivoyat qildi, bizga Mu'tamir otasidan rivoyat qildi: ‹Kim ularni majburlasa, albatta Allah ularning majburlanishidan keyin (ularga nisbatan) Mag'firatli, Mehribondir› (oyati haqida) aytdi: Said ibn Abul-Hasan dedi: ‹Majburlangan u (ayol) lar uchun Mag'firatlidir›.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ شَبُّويَةَ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ } فَكَانَ النَّاسُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّوُا الْعَتَمَةَ حَرُمَ عَلَيْهِمُ الطَّعَامُ وَالشَّرَابُ وَالنِّسَاءُ وَصَامُوا إِلَى الْقَابِلَةِ فَاخْتَانَ رَجُلٌ نَفْسَهُ فَجَامَعَ امْرَأَتَهُ وَقَدْ صَلَّى الْعِشَاءَ وَلَمْ يُفْطِرْ فَأَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يَجْعَلَ ذَلِكَ يُسْرًا لِمَنْ بَقِيَ وَرُخْصَةً وَمَنْفَعَةً فَقَالَ سُبْحَانَهُ { عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ } . وَكَانَ هَذَا مِمَّا نَفَعَ اللَّهُ بِهِ النَّاسَ وَرَخَّصَ لَهُمْ وَيَسَّرَ .
Bizga Ahmad ibn Muhammad ibn Shabbuya rivoyat qildi, menga Ali ibn Husayn ibn Voqid otasidan, u Yazid an-Nahviydan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi: ‹Ey iymon keltirganlar! Sizlardan oldingilarga farz qilingani kabi sizlarga ham ro'za farz qilindi› (oyati haqida). Nabiy sollallahu alayhi vasallam zamonida odamlar xufton (atama) namozini o'qiganlarida, ularga taom, ichimlik va xotinlar harom bo'lar, keyingi kechagacha ro'za tutardilar. Bir kishi o'ziga xiyonat qildi: xufton namozini o'qib bo'lib, hali iftor qilmasdan turib, xotiniga qo'shildi. Shunda Allah azza va jalla buni qolganlarga osonlik, ruxsat va manfaat qilishni iroda qildi va: ‹Allah sizlar o'zlaringizga xiyonat qilayotganingizni bildi› deb (oyat tushirdi). Bu Allah odamlarga manfaat keltirgan, ularga ruxsat va osonlik bergan narsalardan edi.