حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ ثَوْرٍ، حَدَّثَهُمْ عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي بِضْعَ عَشَرَةَ مِائَةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِذِي الْحُلَيْفَةِ قَلَّدَ الْهَدْىَ وَأَشْعَرَهُ وَأَحْرَمَ بِالْعُمْرَةِ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ قَالَ وَسَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَ بِالثَّنِيَّةِ الَّتِي يُهْبَطُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ فَقَالَ النَّاسُ حَلْ حَلْ خَلأَتِ الْقَصْوَاءُ . مَرَّتَيْنِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا خَلأَتْ وَمَا ذَلِكَ لَهَا بِخُلُقٍ وَلَكِنْ حَبَسَهَا حَابِسُ الْفِيلِ " . ثُمَّ قَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يَسْأَلُونِي الْيَوْمَ خُطَّةً يُعَظِّمُونَ بِهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلاَّ أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا " . ثُمَّ زَجَرَهَا فَوَثَبَتْ فَعَدَلَ عَنْهُمْ حَتَّى نَزَلَ بِأَقْصَى الْحُدَيْبِيَةِ عَلَى ثَمَدٍ قَلِيلِ الْمَاءِ فَجَاءَهُ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ الْخُزَاعِيُّ ثُمَّ أَتَاهُ - يَعْنِي عُرْوَةَ بْنَ مَسْعُودٍ - فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَكُلَّمَا كَلَّمَهُ أَخَذَ بِلِحْيَتِهِ وَالْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَائِمٌ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ السَّيْفُ وَعَلَيْهِ الْمِغْفَرُ فَضَرَبَ يَدَهُ بِنَعْلِ السَّيْفِ وَقَالَ أَخِّرْ يَدَكَ عَنْ لِحْيَتِهِ . فَرَفَعَ عُرْوَةُ رَأْسَهُ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالُوا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ . فَقَالَ أَىْ غُدَرُ أَوَلَسْتُ أَسْعَى فِي غَدْرَتِكَ وَكَانَ الْمُغِيرَةُ صَحِبَ قَوْمًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَتَلَهُمْ وَأَخَذَ أَمْوَالَهُمْ ثُمَّ جَاءَ فَأَسْلَمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا الإِسْلاَمُ فَقَدْ قَبِلْنَا وَأَمَّا الْمَالُ فَإِنَّهُ مَالُ غَدْرٍ لاَ حَاجَةَ لَنَا فِيهِ " . فَذَكَرَ الْحَدِيثَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اكْتُبْ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ " . وَقَصَّ الْخَبَرَ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَعَلَى أَنَّهُ لاَ يَأْتِيكَ مِنَّا رَجُلٌ وَإِنْ كَانَ عَلَى دِينِكَ إِلاَّ رَدَدْتَهُ إِلَيْنَا . فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قَضِيَّةِ الْكِتَابِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ " قُومُوا فَانْحَرُوا ثُمَّ احْلِقُوا " . ثُمَّ جَاءَ نِسْوَةٌ مُؤْمِنَاتٌ مُهَاجِرَاتٌ الآيَةَ فَنَهَاهُمُ اللَّهُ أَنْ يَرُدُّوهُنَّ وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَرُدُّوا الصَّدَاقَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْمَدِينَةِ فَجَاءَهُ أَبُو بَصِيرٍ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ - يَعْنِي فَأَرْسَلُوا فِي طَلَبِهِ - فَدَفَعَهُ إِلَى الرَّجُلَيْنِ فَخَرَجَا بِهِ حَتَّى إِذَا بَلَغَا ذَا الْحُلَيْفَةِ نَزَلُوا يَأْكُلُونَ مِنْ تَمْرٍ لَهُمْ فَقَالَ أَبُو بَصِيرٍ لأَحَدِ الرَّجُلَيْنِ وَاللَّهِ إِنِّي لأَرَى سَيْفَكَ هَذَا يَا فُلاَنُ جَيِّدًا . فَاسْتَلَّهُ الآخَرُ فَقَالَ أَجَلْ قَدْ جَرَّبْتُ بِهِ فَقَالَ أَبُو بَصِيرٍ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْهِ فَأَمْكَنَهُ مِنْهُ فَضَرَبَهُ حَتَّى بَرَدَ وَفَرَّ الآخَرُ حَتَّى أَتَى الْمَدِينَةَ فَدَخَلَ الْمَسْجِدَ يَعْدُو فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَقَدْ رَأَى هَذَا ذُعْرًا " . فَقَالَ قَدْ قُتِلَ وَاللَّهِ صَاحِبِي وَإِنِّي لَمَقْتُولٌ فَجَاءَ أَبُو بَصِيرٍ فَقَالَ قَدْ أَوْفَى اللَّهُ ذِمَّتَكَ فَقَدْ رَدَدْتَنِي إِلَيْهِمْ ثُمَّ نَجَّانِي اللَّهُ مِنْهُمْ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَيْلَ أُمِّهِ مِسْعَرَ حَرْبٍ لَوْ كَانَ لَهُ أَحَدٌ " . فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِكَ عَرَفَ أَنَّهُ سَيَرُدُّهُ إِلَيْهِمْ فَخَرَجَ حَتَّى أَتَى سِيفَ الْبَحْرِ وَيَنْفَلِتُ أَبُو جَنْدَلٍ فَلَحِقَ بِأَبِي بَصِيرٍ حَتَّى اجْتَمَعَتْ مِنْهُمْ عِصَابَةٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Убайд ривоят қилдики, Муҳаммад ибн Савр уларга Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Урва ибн аз-Зубайрдан, у ал-Мисвар ибн Маҳрамадан ривоят қилди: У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Ҳудайбия замонида саҳобаларидан ўн бир юздан ортиқ киши билан чиқдилар. Улар Зул-Ҳулайфага етганларида (қурбонлик) ҳадйига белги қўйдилар ва уни нишонладилар ҳамда умрага иҳром боғладилар. (У) ҳадисни келтириб деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам юрдилар, улар тушадиган довон ёнига етганларида, уловлари чўкиб қолди. Одамлар икки марта: «Ҳал! Ҳал! Қасвў юрмаяпти» дедилар. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «У юрмагани йўқ, бу унинг феълида ҳам йўқ, балки уни филни тўсган зот тўсиб қўйди» дедилар. Сўнг: «Жоним қўлида бўлган зотга қасамки, бугун улар мендан Аллаҳнинг ҳурматларини улуғлайдиган бирор нарсани сўрасалар, албатта мен уни уларга бераман» дедилар. Кейин уни ҳайда(дилар), у сапчиб (турди). Сўнг улардан бурилиб, Ҳудайбиянинг энг четида суви оз бир ҳовуз ёнида тушдилар. Шунда унга Будайл ибн Варқў ал-Хузўий келди. Кейин унга — яъни Урва ибн Масъуд — келди ва Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан гаплаша бошлади. У ҳар гаплашганида соқолларидан ушларди. Муғийра ибн Шуъба Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг бошларида турарди, ёнида қилич, бошида дубулға бор эди. У қиличнинг дастаси билан унинг қўлига уриб: «Қўлингни соқолларидан узоқлаштир» деди. Урва бошини кўтариб: «Бу ким?» деди. Улар: «Муғийра ибн Шуъба» дедилар. У: «Эй хиёнаткор, мен сенинг хиёнатингни тузатиш учун ҳаракат қилмадимми?» деди. Муғийра жоҳилият даврида бир қавм билан бирга бўлиб, уларни ўлдирган ва молларини олган эди. Кейин келиб, Исломни қабул қилган эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Исломга келсак, биз уни қабул қилдик. Молга келсак, у хиёнат моли бўлиб, бизга унда ҳожат йўқ» дедилар. Сўнг у ҳадисни келтирди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ёз: бу нарса устида Муҳаммад Расулуллаҳ сулҳ қилди» дедилар. Сўнг хабарни ҳикоя қилди. Суҳайл: «Ва шунинг устигаки, сиздан бизга бир киши келса, гарчи у сенинг дининггда бўлса ҳам, уни бизга қайтаришинг шарт» деди. Ҳужжат (сулҳнома) ишини тугатгач, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам саҳобаларига: «Туринглар, (қурбонликларни) сўйинглар, кейин (сочларингизни) қиринглар» дедилар. Сўнг мўмина, муҳожира аёллар келди — оят (нозил бўлди). Аллаҳ уларни қайтаришдан қайтарди ва садоқни (маҳрни) қайтаришни буюрди. Кейин Мадинага қайтдилар. Шунда унга Қурайш кишиларидан Абу Басир келди — яъни уни қайтариб олишни талаб қилиб (одам) юбордилар — у (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни икки кишига топширдилар. Иккиси уни олиб чиқишди, Зул-Ҳулайфага етганларида тушиб, ўзларининг хурмоларидан ея бошлашди. Абу Басир икки кишидан бирига: «Аллаҳга қасамки, эй фалончи, мен сенинг бу қиличинг жуда яхши деб кўраман» деди. Бошқаси уни қинидан суғуриб: «Ҳа, мен у билан синаб кўрганман» деди. Абу Басир: «Менга кўрсат, қарайин» деди. У уни унга берди, шунда у (Абу Басир) уни совуқ қотгунча урди. Бошқаси қочиб, Мадинага келди ва югуриб масжидга кирди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бу киши бир даҳшатни кўрибди» дедилар. У: «Аллаҳга қасамки, шеригим ўлдирилди ва мен ҳам албатта ўлдириламан» деди. Кейин Абу Басир келди ва: «Аллаҳ сенинг аҳдингни тўлиқ адо этдинг — сен мени уларга қайтардинг, сўнг Аллаҳ мени улардан қутқарди» деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Вой онасига (алқов), уруш ўчоқчиси, агар унинг ёнида (яна) бирор киши бўлса эди!» дедилар. У буни эшитганида, (Набий) уни яна уларга қайтаришини англади, шу сабабли чиқиб, денгиз қирғоғига келди. Абу Жандал ҳам қочиб, Абу Басирга қўшилди, ниҳоят улардан бир гуруҳ тўпланди.