باب شَهَادَةِ أَهْلِ الذِّمَّةِ وَفِي الْوَصِيَّةِ فِي السَّفَرِ
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا، عَنِ الشَّعْبِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الْمُسْلِمِينَ حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ بِدَقُوقَاءَ هَذِهِ وَلَمْ يَجِدْ أَحَدًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ يُشْهِدُهُ عَلَى وَصِيَّتِهِ فَأَشْهَدَ رَجُلَيْنِ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ فَقَدِمَا الْكُوفَةَ فَأَتَيَا أَبَا مُوسَى الأَشْعَرِيَّ فَأَخْبَرَاهُ وَقَدِمَا بِتَرِكَتِهِ وَوَصِيَّتِهِ . فَقَالَ الأَشْعَرِيُّ هَذَا أَمْرٌ لَمْ يَكُنْ بَعْدَ الَّذِي كَانَ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَأَحْلَفَهُمَا بَعْدَ الْعَصْرِ بِاللَّهِ مَا خَانَا وَلاَ كَذِبَا وَلاَ بَدَّلاَ وَلاَ كَتَمَا وَلاَ غَيَّرَا وَإِنَّهَا لَوَصِيَّةُ الرَّجُلِ وَتَرِكَتُهُ فَأَمْضَى شَهَادَتَهُمَا .
Бизга Зиёд ибн Айюб ривоят қилди, бизга Ҳушайм ривоят қилди, бизга Закарийё хабар берди, у Шаъбийдан ривоят қилдики, мусулмонлардан бир кишига шу Дақуъқода ўлим яқинлашди ва у ўз васиятига гувоҳ қиладиган бирорта мусулмонни топмади. Шунда у китоб аҳлидан икки кишини гувоҳ қилди. Улар Куфага келиб, Абу Мусо ал-Ашъарийнинг олдига келдилар ва унга хабар бердилар ҳамда унинг мероси ва васиятини олиб келдилар. Ашъарий деди: «Бу Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам замонида бўлгандан кейин содир бўлмаган ишдир.» Кейин у уларни аср намозидан сўнг Аллаҳ номи билан: улар хиёнат қилмаганларига, ёлғон сўзламаганларига, ўзгартирмаганларига, яширмаганларига ва алмаштирмаганларига, бу ростдан ҳам ўша кишининг васияти ва мероси эканлигига қасам ичирди ва уларнинг гувоҳлигини жорий қилди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الْقَاسِمِ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَهْمٍ مَعَ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ وَعَدِيِّ بْنِ بَدَّاءَ فَمَاتَ السَّهْمِيُّ بِأَرْضٍ لَيْسَ بِهَا مُسْلِمٌ فَلَمَّا قَدِمَا بِتَرِكَتِهِ فَقَدُوا جَامَ فِضَّةٍ مُخَوَّصًا بِالذَّهَبِ فَأَحْلَفَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ وُجِدَ الْجَامُ بِمَكَّةَ فَقَالُوا اشْتَرَيْنَاهُ مِنْ تَمِيمٍ وَعَدِيٍّ فَقَامَ رَجُلاَنِ مِنْ أَوْلِيَاءِ السَّهْمِيِّ فَحَلَفَا لَشَهَادَتُنَا أَحَقُّ مِنْ شَهَادَتِهِمَا وَإِنَّ الْجَامَ لِصَاحِبِهِمْ . قَالَ فَنَزَلَتْ فِيهِمْ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ } الآيَةَ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Алий ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, бизга Ибн Абу Зоида ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Абулқосимдан, у Абдулмалик ибн Саид ибн Жубайдан, у отасидан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди, у деди: Бану Саҳмдан бир киши Тамим ад-Дорий ва Адий ибн Баддо билан бирга чиқди. Саҳмлик киши мусулмон йўқ бир ерда вафот этди. Улар унинг меросини олиб келганларида, олтин билан безатилган кумуш идишни топа олмадилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уларга қасам ичирдилар. Кейин ўша идиш Маккада топилди. Улар: «Биз буни Тамим ва Адийдан сотиб олганмиз», дедилар. Шунда Саҳмлик кишининг қариндошларидан икки киши туриб қасам ичдилар: «Бизнинг гувоҳлигимиз уларнинг гувоҳлигидан ҳақлироқдир, бу идиш бизнинг соҳибимизникидир.» У деди: Улар ҳақида шу оят нозил бўлди: ‹Эй иймон келтирганлар! Сизлардан бирига ўлим етиб келганда... гувоҳлик берилади› — то оят охиригача.