كتاب الزكاة
حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ حَقَّهُ أَدَاءُ الزَّكَاةِ وَقَالَ عِقَالاً .
Bizga Ibn as-Sarh va Sulaymon ibn Dovud rivoyat qilib aytdilar: Bizga Ibn Vahb xabar berdi, menga Yunus xabar berdi, u Zuhriydan rivoyat qilib aytdi: Abu Bakr: «Albatta, uning (molning) haqqi zakot ado etishdir», dedi va «iqolan (bir tushov)» dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ صَدَقَةٌ " .
Bizga Abdulloh ibn Maslama rivoyat qilib aytdi: Men Molik ibn Anasga Amr ibn Yahyo al-Moziniydan, u otasidan o'qib eshittirdim, u aytdi: Men Abu Sa'id al-Xudriyning shunday deganini eshitdim: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Besh tuyadan kamida zakot yo'q, besh uqiyadan (kumush o'lchovidan) kamida zakot yo'q va besh vasqdan (g'alla o'lchovidan) kamida zakot yo'q», dedilar.
حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا إِدْرِيسُ بْنُ يَزِيدَ الأَوْدِيُّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ الْجَمَلِيِّ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ الطَّائِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، يَرْفَعُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ زَكَاةٌ " . وَالْوَسْقُ سِتُّونَ مَخْتُومًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو الْبَخْتَرِيِّ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ .
Bizga Ayyub ibn Muhammad ar-Roqqiy rivoyat qildi, bizga Muhammad ibn Ubayd rivoyat qildi, bizga Idris ibn Yazid al-Avdiy rivoyat qildi, u Amr ibn Murra al-Jamaliydan, u Abul Baxtariy at-Toiydan, u Abu Sa'id al-Xudriydan rivoyat qilib, uni Nabiy sollallahu alayhi vasallamga ko'tarib aytdi: «Besh vasqdan kamida zakot yo'q». Vasq — oltmish maxtum (o'lchov)dir. Abu Dovud aytdi: Abul Baxtariy Abu Sa'iddan eshitmagan.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ بْنِ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ الْوَسْقُ سِتُّونَ صَاعًا مَخْتُومًا بِالْحَجَّاجِيِّ .
Bizga Muhammad ibn Qudoma ibn A'yan rivoyat qildi, bizga Jariyr Mug'iyradan, u Ibrohiymdan rivoyat qildi. U dedi: Vasq Hajjojiy o'lchovi bilan muhrlangan oltmish so'dir.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا صُرَدُ بْنُ أَبِي الْمَنَازِلِ، قَالَ سَمِعْتُ حَبِيبًا الْمَالِكِيَّ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ يَا أَبَا نُجَيْدٍ إِنَّكُمْ لَتُحَدِّثُونَنَا بِأَحَادِيثَ مَا نَجِدُ لَهَا أَصْلاً فِي الْقُرْآنِ . فَغَضِبَ عِمْرَانُ وَقَالَ لِلرَّجُلِ أَوَجَدْتُمْ فِي كُلِّ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا دِرْهَمٌ وَمِنْ كُلِّ كَذَا وَكَذَا شَاةً شَاةٌ وَمِنْ كُلِّ كَذَا وَكَذَا بَعِيرًا كَذَا وَكَذَا أَوَجَدْتُمْ هَذَا فِي الْقُرْآنِ قَالَ لاَ . قَالَ فَعَنْ مَنْ أَخَذْتُمْ هَذَا أَخَذْتُمُوهُ عَنَّا وَأَخَذْنَاهُ عَنْ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذَكَرَ أَشْيَاءَ نَحْوَ هَذَا .
Bizga Muhammad ibn Bashshor rivoyat qildi, menga Muhammad ibn Abdulloh al-Ansoriy rivoyat qildi, bizga Surad ibn Abi-l-Manozil rivoyat qildi. U dedi: Men Habiyb al-Molikiyni eshitdim, u dedi: Bir kishi Imron ibn Husaynga: «Ey Abu Nujayd, sizlar bizga Qur'anda asli yo'q hadislarni so'zlab berasizlar», dedi. Shunda Imron g'azablandi va o'sha kishiga dedi: «Har qirq dirhamda bir dirham, har shuncha qo'yda bir qo'y, har shuncha tuyada shuncha (zakot) borligini Qur'anda topdingmi?» U: «Yo'q», dedi. U dedi: «Bunday narsani Qur'anda topdingmi?» U: «Yo'q», dedi. U dedi: «Unda buni kimdan oldingiz? Buni bizdan oldingiz, biz esa uni Allahning Nabiysi sollallahu alayhi vasallamdan oldik». Va u shunga o'xshash narsalarni zikr qildi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، حَدَّثَنِي خُبَيْبُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، سُلَيْمَانَ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُنَا أَنْ نُخْرِجَ الصَّدَقَةَ مِنَ الَّذِي نُعِدُّ لِلْبَيْعِ .
Bizga Muhammad ibn Dovud ibn Sufyon rivoyat qildi, bizga Yahyo ibn Hassoon rivoyat qildi, bizga Sulaymon ibn Muso Abu Dovud rivoyat qildi, bizga Ja'far ibn Sa'd ibn Samura ibn Jundub rivoyat qildi, menga Xubayb ibn Sulaymon otasi Sulaymondan, u Samura ibn Jundubdan rivoyat qildi. U dedi: Ammo ba'd, albatta Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bizga sotish uchun tayyorlagan narsadan sadaqani (zakotni) chiqarishni buyurar edilar.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، وَحُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، - الْمَعْنَى - أَنَّ خَالِدَ بْنَ الْحَارِثِ، حَدَّثَهُمْ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ امْرَأَةً، أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهَا ابْنَةٌ لَهَا وَفِي يَدِ ابْنَتِهَا مَسَكَتَانِ غَلِيظَتَانِ مِنْ ذَهَبٍ فَقَالَ لَهَا " أَتُعْطِينَ زَكَاةَ هَذَا " . قَالَتْ لاَ . قَالَ " أَيَسُرُّكِ أَنْ يُسَوِّرَكِ اللَّهُ بِهِمَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ سِوَارَيْنِ مِنْ نَارٍ " . قَالَ فَخَلَعَتْهُمَا فَأَلْقَتْهُمَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَتْ هُمَا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَلِرَسُولِهِ .
Bizga Abu Komil va Humayd ibn Mas'ada — mazmunan — rivoyat qildilar, Xolid ibn al-Horis ularga rivoyat qilgan, bizga Husayn Amr ibn Shu'aybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qildi: Bir ayol Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning huzurlariga keldi, u bilan birga qizi bor edi, qizining qo'lida oltindan ikkita yo'g'on bilakuzuk bor edi. Shunda u kishi unga: «Sen bularning zakotini berasanmi?» dedilar. U: «Yo'q», dedi. U kishi: «Qiyomat kuni Allah senga ular o'rniga olovdan ikkita bilakuzuk taqib qo'yishini xohlaysanmi?» dedilar. Rivoyatchi dedi: Shunda u (ayol) ikkalasini yechib, Nabiy sollallahu alayhi vasallamga tashladi va: «Ular Allah azza va jalla va Uning Rasuli uchundir», dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا عَتَّابٌ، - يَعْنِي ابْنَ بَشِيرٍ - عَنْ ثَابِتِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَلْبَسُ أَوْضَاحًا مِنْ ذَهَبٍ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَكَنْزٌ هُوَ فَقَالَ " مَا بَلَغَ أَنْ تُؤَدَّى زَكَاتُهُ فَزُكِّيَ فَلَيْسَ بِكَنْزٍ " .
Bizga Muhammad ibn Iyso rivoyat qildi, bizga Attoob — ya'ni ibn Bashiyr — Sobit ibn Ajlondan, u Atodan, u Ummu Salamadan rivoyat qildi. U dedi: Men oltindan ziynat (taqinchoq) taqar edim, shunda: «Ey Rasulullah, bu kanz (yashirilgan, zakoti berilmagan boylik) bo'ladimi?» dedim. U kishi: «Zakoti beriladigan darajaga yetib, zakoti berilgan narsa kanz emas», dedilar.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الرَّبِيعِ بْنِ طَارِقٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادِ بْنِ الْهَادِ، أَنَّهُ قَالَ دَخَلْنَا عَلَى عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَأَى فِي يَدِي فَتَخَاتٍ مِنْ وَرِقٍ فَقَالَ " مَا هَذَا يَا عَائِشَةُ " . فَقُلْتُ صَنَعْتُهُنَّ أَتَزَيَّنُ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " أَتُؤَدِّينَ زَكَاتَهُنَّ " . قُلْتُ لاَ أَوْ مَا شَاءَ اللَّهُ . قَالَ " هُوَ حَسْبُكِ مِنَ النَّارِ " .
Bizga Muhammad ibn Idriys ar-Roziy rivoyat qildi, bizga Amr ibn ar-Rabi' ibn Toriq rivoyat qildi, bizga Yahyo ibn Ayyub Ubaydulloh ibn Abi Ja'fardan rivoyat qildi: Muhammad ibn Amr ibn Ato unga Abdulloh ibn Shaddod ibn al-Hoddan xabar berdi: U dedi: Biz Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjalari Oishaning huzuriga kirdik. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam huzurimga kirib qolib, qo'limda kumushdan uzuklar borligini ko'rdilar va: «Bu nima, ey Oisha?» dedilar. Men: «Ularni sen uchun ziynatlanay deb yasatdim, ey Rasulullah», dedim. U kishi: «Ularning zakotini berasanmi?» dedilar. Men: «Yo'q», yoki «Allah xohlagancha», dedim. U kishi: «U senga olovdan yetarli (azob bo'lib)», dedilar.
حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُمَرَ بْنِ يَعْلَى، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ نَحْوَ حَدِيثِ الْخَاتَمِ . قِيلَ لِسُفْيَانَ كَيْفَ تُزَكِّيهِ قَالَ تَضُمُّهُ إِلَى غَيْرِهِ .
Bizga Safvon ibn Soolih rivoyat qildi, bizga al-Valiyd ibn Muslim rivoyat qildi, bizga Sufyon Umar ibn Ya'lodan rivoyat qildi. So'ng u hadisni uzuk hadisiga o'xshatib zikr qildi. Sufyondan: «Uni qanday zakot qilasan?» deb so'raldi. U: «Uni boshqasiga qo'shasan», dedi.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ أَخَذْتُ مِنْ ثُمَامَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسٍ كِتَابًا زَعَمَ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ، كَتَبَهُ لأَنَسٍ وَعَلَيْهِ خَاتَمُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ بَعَثَهُ مُصَدِّقًا وَكَتَبَهُ لَهُ فَإِذَا فِيهِ " هَذِهِ فَرِيضَةُ الصَّدَقَةِ الَّتِي فَرَضَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمُسْلِمِينَ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهَا نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَمَنْ سُئِلَهَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ عَلَى وَجْهِهَا فَلْيُعْطِهَا وَمَنْ سُئِلَ فَوْقَهَا فَلاَ يُعْطِهِ فِيمَا دُونَ خَمْسٍ وَعِشْرِينَ مِنَ الإِبِلِ الْغَنَمُ فِي كُلِّ خَمْسِ ذَوْدٍ شَاةٌ . فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا وَعِشْرِينَ فَفِيهَا بِنْتُ مَخَاضٍ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ خَمْسًا وَثَلاَثِينَ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِيهَا بِنْتُ مَخَاضٍ فَابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَثَلاَثِينَ فَفِيهَا بِنْتُ لَبُونٍ إِلَى خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَأَرْبَعِينَ فَفِيهَا حِقَّةٌ طَرُوقَةُ الْفَحْلِ إِلَى سِتِّينَ فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَسِتِّينَ فَفِيهَا جَذَعَةٌ إِلَى خَمْسٍ وَسَبْعِينَ فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَسَبْعِينَ فَفِيهَا ابْنَتَا لَبُونٍ إِلَى تِسْعِينَ فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَتِسْعِينَ فَفِيهَا حِقَّتَانِ طَرُوقَتَا الْفَحْلِ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ عَلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ بِنْتُ لَبُونٍ وَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ فَإِذَا تَبَايَنَ أَسْنَانُ الإِبِلِ فِي فَرَائِضِ الصَّدَقَاتِ فَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْجَذَعَةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ جَذَعَةٌ وَعِنْدَهُ حِقَّةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَأَنْ يَجْعَلَ مَعَهَا شَاتَيْنِ - إِنِ اسْتَيْسَرَتَا لَهُ - أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْحِقَّةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ حِقَّةٌ وَعِنْدَهُ جَذَعَةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَيُعْطِيهِ الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْحِقَّةِ وَلَيْسَ عِنْدَهُ حِقَّةٌ وَعِنْدَهُ ابْنَةُ لَبُونٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ مِنْ هَا هُنَا لَمْ أَضْبِطْهُ عَنْ مُوسَى كَمَا أُحِبُّ " وَيَجْعَلُ مَعَهَا شَاتَيْنِ - إِنِ اسْتَيْسَرَتَا لَهُ - أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ بِنْتِ لَبُونٍ وَلَيْسَ عِنْدَهُ إِلاَّ حِقَّةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِلَى هَا هُنَا ثُمَّ أَتْقَنْتُهُ " وَيُعْطِيهِ الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ ابْنَةِ لَبُونٍ وَلَيْسَ عِنْدَهُ إِلاَّ بِنْتُ مَخَاضٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَشَاتَيْنِ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ ابْنَةِ مَخَاضٍ وَلَيْسَ عِنْدَهُ إِلاَّ ابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ فَإِنَّهُ يُقْبَلُ مِنْهُ وَلَيْسَ مَعَهُ شَىْءٌ وَمَنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ إِلاَّ أَرْبَعٌ فَلَيْسَ فِيهَا شَىْءٌ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا وَفِي سَائِمَةِ الْغَنَمِ إِذَا كَانَتْ أَرْبَعِينَ فَفِيهَا شَاةٌ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ عَلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِيهَا شَاتَانِ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ مِائَتَيْنِ فَإِذَا زَادَتْ عَلَى مِائَتَيْنِ فَفِيهَا ثَلاَثُ شِيَاهٍ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ ثَلاَثَمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ عَلَى ثَلاَثِمِائَةٍ فَفِي كُلِّ مِائَةِ شَاةٍ شَاةٌ وَلاَ يُؤْخَذُ فِي الصَّدَقَةِ هَرِمَةٌ وَلاَ ذَاتُ عَوَارٍ مِنَ الْغَنَمِ وَلاَ تَيْسُ الْغَنَمِ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ الْمُصَّدِّقُ وَلاَ يُجْمَعُ بَيْنَ مُفْتَرِقٍ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَةِ وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْنِ فَإِنَّهُمَا يَتَرَاجَعَانِ بَيْنَهُمَا بِالسَّوِيَّةِ فَإِنْ لَمْ تَبْلُغْ سَائِمَةُ الرَّجُلِ أَرْبَعِينَ فَلَيْسَ فِيهَا شَىْءٌ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا وَفِي الرِّقَةِ رُبْعُ الْعُشْرِ فَإِنْ لَمْ يَكُنِ الْمَالُ إِلاَّ تِسْعِينَ وَمِائَةً فَلَيْسَ فِيهَا شَىْءٌ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا " .
Bizga Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod rivoyat qildi. U dedi: Men Sumoma ibn Abdulloh ibn Anasdan bir kitob oldim, u Abu Bakr uni Anas uchun yozganini, unda Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning muhrlari borligini va uni sadaqa yig'uvchi qilib yuborganlarida unga yozib berganini aytdi. Unda shunday yozilgan edi: «Bu Rasulullah sollallahu alayhi vasallam musulmonlarga farz qilgan sadaqa (zakot) farizasidir, uni Allah azza va jalla O'z Nabiysiga buyurgandir. Musulmonlardan kim undan to'g'ri yo'sinda so'ralsa, uni bersin, kim undan ortig'i so'ralsa, bermasin. Yigirma beshtagacha bo'lgan tuyada qo'y (zakot) bo'ladi: har besh tuyada bir qo'y. Yigirma beshtaga yetganda, otttiz beshtaga yetguncha unda bir yashar bo'lgan urg'ochi tuya (bint maxod) bo'ladi; agar bint maxod bo'lmasa, ikki yashar erkak tuya (ibn labun). Ottiz oltitaga yetganda, qirq beshtagacha ikki yashar urg'ochi tuya (bint labun) bo'ladi. Qirq oltitaga yetganda, oltmishtagacha erkagi bilan qochirilgan uch yashar urg'ochi tuya (hiqqa) bo'ladi. Oltmish birtaga yetganda, etmish beshtagacha to'rt yashar urg'ochi tuya (jaza'a) bo'ladi. Etmish oltitaga yetganda, to'qsontagacha ikkita bint labun bo'ladi. To'qson birtaga yetganda, bir yuz yigirmatagacha erkagi bilan qochirilgan ikkita hiqqa bo'ladi. Bir yuz yigirmadan ortsa, har qirqtada bir bint labun va har elliktada bir hiqqa bo'ladi. Sadaqa farizalarida tuyalarning yoshlari turlicha bo'lib qolsa: kimning zimmasiga jaza'a sadaqasi yetib, lekin uning huzurida jaza'a bo'lmay, hiqqa bo'lsa, undan u qabul qilinadi va u bilan birga ikkita qo'y — agar muyassar bo'lsa — yoki yigirma dirham qo'shadi. Kimning zimmasiga hiqqa sadaqasi yetib, huzurida hiqqa bo'lmay, jaza'a bo'lsa, undan u qabul qilinadi va sadaqa yig'uvchi unga yigirma dirham yoki ikkita qo'y beradi. Kimning zimmasiga hiqqa sadaqasi yetib, huzurida hiqqa bo'lmay, bint labun bo'lsa, undan u qabul qilinadi». Abu Dovud dedi: Shu yerdan boshlab men uni Musodan o'zim xohlagandek aniq olmadim: «...va u bilan ikkita qo'y — agar muyassar bo'lsa — yoki yigirma dirham qo'shadi. Kimning zimmasiga bint labun sadaqasi yetib, huzurida hiqqadan boshqa narsa bo'lmasa, undan u qabul qilinadi». Abu Dovud dedi: Shu yergacha, so'ng men uni mukammal yodladim: «...va sadaqa yig'uvchi unga yigirma dirham yoki ikkita qo'y beradi. Kimning zimmasiga bint labun sadaqasi yetib, huzurida bint maxoddan boshqa narsa bo'lmasa, undan u, va ikkita qo'y yoki yigirma dirham qabul qilinadi. Kimning zimmasiga bint maxod sadaqasi yetib, huzurida ibn labun erkagidan boshqa narsa bo'lmasa, undan u qabul qilinadi va u bilan birga hech narsa (qo'shilmaydi). Kimning huzurida to'rttadan boshqa (tuya) bo'lmasa, unda hech narsa (zakot) yo'q, faqat egasi xohlasagina. O'tlab yuradigan qo'ylarda: qirqta bo'lganda, bir yuz yigirmatagacha bir qo'y bo'ladi. Bir yuz yigirmadan ortsa, ikki yuztaga yetguncha ikkita qo'y bo'ladi. Ikki yuzdan ortsa, uch yuztaga yetguncha uchta qo'y bo'ladi. Uch yuzdan ortsa, har yuz qo'yda bir qo'y bo'ladi. Sadaqada qari, ayblik qo'y va serka qo'y olinmaydi, faqat sadaqa yig'uvchi xohlasagina. Sadaqadan qo'rqib, ajratilgan (mol) birlashtirilmaydi, birlashtirilgan (mol) ajratilmaydi. Ikki sherikning moli bo'lsa, ular o'zaro teng baravarda hisob-kitob qiladilar. Agar kishining o'tlab yuradigan moli qirqtaga yetmasa, unda hech narsa yo'q, faqat egasi xohlasagina. Kumushda qirqdan biri bo'ladi. Agar mol ikki yuz dirhamdan kam, ya'ni bir yuz to'qson bo'lsa, unda hech narsa yo'q, faqat egasi xohlasagina».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَتَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كِتَابَ الصَّدَقَةِ فَلَمْ يُخْرِجْهُ إِلَى عُمَّالِهِ حَتَّى قُبِضَ فَقَرَنَهُ بِسَيْفِهِ فَعَمِلَ بِهِ أَبُو بَكْرٍ حَتَّى قُبِضَ ثُمَّ عَمِلَ بِهِ عُمَرُ حَتَّى قُبِضَ فَكَانَ فِيهِ " فِي خَمْسٍ مِنَ الإِبِلِ شَاةٌ وَفِي عَشْرٍ شَاتَانِ وَفِي خَمْسَ عَشَرَةَ ثَلاَثُ شِيَاهٍ وَفِي عِشْرِينَ أَرْبَعُ شِيَاهٍ وَفِي خَمْسٍ وَعِشْرِينَ ابْنَةُ مَخَاضٍ إِلَى خَمْسٍ وَثَلاَثِينَ فَإِنْ زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا ابْنَةُ لَبُونٍ إِلَى خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا حِقَّةٌ إِلَى سِتِّينَ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا جَذَعَةٌ إِلَى خَمْسٍ وَسَبْعِينَ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا ابْنَتَا لَبُونٍ إِلَى تِسْعِينَ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا حِقَّتَانِ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِنْ كَانَتِ الإِبِلُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ وَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ ابْنَةُ لَبُونٍ وَفِي الْغَنَمِ فِي كُلِّ أَرْبَعِينَ شَاةً شَاةٌ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِنْ زَادَتْ وَاحِدَةً فَشَاتَانِ إِلَى مِائَتَيْنِ فَإِنْ زَادَتْ وَاحِدَةً عَلَى الْمِائَتَيْنِ فَفِيهَا ثَلاَثُ شِيَاهٍ إِلَى ثَلاَثِمِائَةٍ فَإِنْ كَانَتِ الْغَنَمُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَفِي كُلِّ مِائَةِ شَاةٍ شَاةٌ وَلَيْسَ فِيهَا شَىْءٌ حَتَّى تَبْلُغَ الْمِائَةَ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ وَلاَ يُجْمَعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ مَخَافَةَ الصَّدَقَةِ وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْنِ فَإِنَّهُمَا يَتَرَاجَعَانِ بَيْنَهُمَا بِالسَّوِيَّةِ وَلاَ يُؤْخَذُ فِي الصَّدَقَةِ هَرِمَةٌ وَلاَ ذَاتُ عَيْبٍ " . قَالَ وَقَالَ الزُّهْرِيُّ إِذَا جَاءَ الْمُصَدِّقُ قُسِمَتِ الشَّاءُ أَثْلاَثًا ثُلُثًا شِرَارًا وَثُلُثًا خِيَارًا وَثُلُثًا وَسَطًا فَأَخَذَ الْمُصَدِّقُ مِنَ الْوَسَطِ وَلَمْ يَذْكُرِ الزُّهْرِيُّ الْبَقَرَ .
Bizga Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy rivoyat qildi, bizga Abbod ibn al-Avvom Sufyon ibn Husayndan, u Zuhriydan, u Solimdan, u otasidan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam sadaqa kitobini yozdilar, ammo uni vafot etgunlaricha o'z amaldorlariga chiqarmadilar va uni o'z qilichlariga bog'lab qo'ydilar. So'ng Abu Bakr u bilan vafotigacha amal qildi, keyin Umar u bilan vafotigacha amal qildi. Unda shunday edi: «Besh tuyada bir qo'y, o'ntada ikki qo'y, o'n beshta ucha qo'y, yigirmatada to'rt qo'y, yigirma beshtada ottiz beshtagacha bint maxod bo'ladi. Bittaga ortsa, qirq beshtagacha bint labun bo'ladi. Bittaga ortsa, oltmishtagacha hiqqa bo'ladi. Bittaga ortsa, etmish beshtagacha jaza'a bo'ladi. Bittaga ortsa, to'qsontagacha ikkita bint labun bo'ladi. Bittaga ortsa, bir yuz yigirmatagacha ikkita hiqqa bo'ladi. Agar tuyalar bundan ko'p bo'lsa, har elliktada bir hiqqa va har qirqtada bir bint labun bo'ladi. Qo'ylarda: har qirq qo'yda, bir yuz yigirmatagacha bir qo'y bo'ladi. Bittaga ortsa, ikki yuztagacha ikki qo'y bo'ladi. Ikki yuzdan bittaga ortsa, uch yuztagacha uchta qo'y bo'ladi. Agar qo'ylar bundan ko'p bo'lsa, har yuz qo'yda bir qo'y bo'ladi. Yuztaga yetmaguncha unda hech narsa (zakot) yo'q. Sadaqadan qo'rqib, birlashtirilgan (mol) ajratilmaydi, ajratilgan (mol) birlashtirilmaydi. Ikki sherikning moli bo'lsa, ular o'zaro teng baravarda hisob-kitob qiladilar. Sadaqada qari va aybli (mol) olinmaydi». Va u dedi: Zuhriy dedi: Sadaqa yig'uvchi kelganda qo'ylar uch bo'lakka bo'linadi: uchdan biri yomonlari, uchdan biri yaxshilari, uchdan biri o'rtachalari. So'ng sadaqa yig'uvchi o'rtachasidan oladi. Zuhriy qoramolni zikr qilmadi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ " فَإِنْ لَمْ تَكُنِ ابْنَةُ مَخَاضٍ فَابْنُ لَبُونٍ " . وَلَمْ يَذْكُرْ كَلاَمَ الزُّهْرِيِّ .
Bizga Usmon ibn Abi Shayba rivoyat qildi, bizga Muhammad ibn Yaziyd al-Vositiy rivoyat qildi, bizga Sufyon ibn Husayn o'z isnodi va mazmuni bilan xabar berdi. U dedi: «Agar bint maxod bo'lmasa, ibn labun (erkak)». Va u Zuhriyning so'zini zikr qilmadi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ هَذِهِ نُسْخَةُ كِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِي كَتَبَهُ فِي الصَّدَقَةِ وَهِيَ عِنْدَ آلِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَقْرَأَنِيهَا سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَوَعَيْتُهَا عَلَى وَجْهِهَا وَهِيَ الَّتِي انْتَسَخَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَسَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ " فَإِذَا كَانَتْ إِحْدَى وَعِشْرِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا ثَلاَثُ بَنَاتِ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ ثَلاَثِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا بِنْتَا لَبُونٍ وَحِقَّةٌ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَثَلاَثِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ أَرْبَعِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا حِقَّتَانِ وَبِنْتُ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَأَرْبَعِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ خَمْسِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا ثَلاَثُ حِقَاقٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَخَمْسِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ سِتِّينَ وَمِائَةً فَفِيهَا أَرْبَعُ بَنَاتِ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَسِتِّينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ سَبْعِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا ثَلاَثُ بَنَاتِ لَبُونٍ وَحِقَّةٌ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَسَبْعِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ ثَمَانِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا حِقَّتَانِ وَابْنَتَا لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَثَمَانِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ تِسْعِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا ثَلاَثُ حِقَاقٍ وَبِنْتُ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَتِسْعِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ مِائَتَيْنِ فَفِيهَا أَرْبَعُ حِقَاقٍ أَوْ خَمْسُ بَنَاتِ لَبُونٍ أَىُّ السِّنَّيْنِ وُجِدَتْ أُخِذَتْ وَفِي سَائِمَةِ الْغَنَمِ " . فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ وَفِيهِ " وَلاَ يُؤْخَذُ فِي الصَّدَقَةِ هَرِمَةٌ وَلاَ ذَاتُ عَوَارٍ مِنَ الْغَنَمِ وَلاَ تَيْسُ الْغَنَمِ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ الْمُصَّدِّقُ " .
Bizga Muhammad ibn al-Alo' rivoyat qildi, bizga ibn al-Muborak Yunus ibn Yaziyddan, u ibn Shihobdan xabar berdi. U dedi: Bu Rasulullah sollallahu alayhi vasallam sadaqa haqida yozgan kitobning nusxasidir, u Umar ibn al-Xattob xonadonida saqlanadi. Ibn Shihob dedi: Uni menga Solim ibn Abdulloh ibn Umar o'qib berdi, men uni to'g'ri yo'sinda yodladim. U Umar ibn Abdulaziz Abdulloh ibn Abdulloh ibn Umar va Solim ibn Abdulloh ibn Umardan nusxa olgan kitobdir. So'ng u hadisni zikr qildi. U dedi: «Bir yuz yigirma birta bo'lganda, bir yuz yigirma to'qqiztaga yetguncha unda uchta bint labun bo'ladi. Bir yuz ottiz bo'lganda, bir yuz ottiz to'qqiztaga yetguncha ikkita bint labun va bir hiqqa bo'ladi. Bir yuz qirq bo'lganda, bir yuz qirq to'qqiztaga yetguncha ikkita hiqqa va bir bint labun bo'ladi. Bir yuz ellik bo'lganda, bir yuz ellik to'qqiztaga yetguncha uchta hiqqa bo'ladi. Bir yuz oltmish bo'lganda, bir yuz oltmish to'qqiztaga yetguncha to'rtta bint labun bo'ladi. Bir yuz etmish bo'lganda, bir yuz etmish to'qqiztaga yetguncha uchta bint labun va bir hiqqa bo'ladi. Bir yuz sakson bo'lganda, bir yuz sakson to'qqiztaga yetguncha ikkita hiqqa va ikkita bint labun bo'ladi. Bir yuz to'qson bo'lganda, bir yuz to'qson to'qqiztaga yetguncha uchta hiqqa va bir bint labun bo'ladi. Ikki yuz bo'lganda, to'rtta hiqqa yoki beshta bint labun bo'ladi — qaysi yoshdagisi topilsa, o'shasi olinadi. O'tlab yuradigan qo'ylarda esa...» So'ng u Sufyon ibn Husayn hadisiga o'xshash zikr qildi. Unda: «Sadaqada qari, ayblik qo'y va serka qo'y olinmaydi, faqat sadaqa yig'uvchi xohlasagina» (degan so'z) bor.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، قَالَ قَالَ مَالِكٌ وَقَوْلُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ - رضى الله عنه لاَ يُجْمَعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ . هُوَ أَنْ يَكُونَ لِكُلِّ رَجُلٍ أَرْبَعُونَ شَاةً فَإِذَا أَظَلَّهُمُ الْمُصَدِّقُ جَمَعُوهَا لِئَلاَّ يَكُونَ فِيهَا إِلاَّ شَاةٌ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ . أَنَّ الْخَلِيطَيْنِ إِذَا كَانَ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةُ شَاةٍ وَشَاةٌ فَيَكُونُ عَلَيْهِمَا فِيهَا ثَلاَثُ شِيَاهٍ فَإِذَا أَظَلَّهُمَا الْمُصَدِّقُ فَرَّقَا غَنَمَهُمَا فَلَمْ يَكُنْ عَلَى كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا إِلاَّ شَاةٌ فَهَذَا الَّذِي سَمِعْتُ فِي ذَلِكَ .
Bizga Abdulloh ibn Maslama rivoyat qildi. U dedi: Molik dedi: Umar ibn al-Xattob roziyallahu anhuning «Ajratilgan (mol) birlashtirilmaydi, birlashtirilgan (mol) ajratilmaydi» degan so'zining mazmuni shuki: Har bir kishida qirqta qo'y bo'lsa, sadaqa yig'uvchi kelib qolganda, ularda bir qo'ydan boshqa (zakot) bo'lmasligi uchun ularni birlashtirib qo'yadilar. «Birlashtirilgan ajratilmaydi» (so'zining mazmuni esa): Ikki sherikning har birida bir yuz bir qo'y bo'lib, ularga unda uchta qo'y (zakot) bo'lsa, sadaqa yig'uvchi kelib qolganda, har biriga bir qo'ydan boshqa (zakot) bo'lmasligi uchun qo'ylarini ajratadilar. Bu — men shu haqda eshitgan narsadir.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، وَعَنِ الْحَارِثِ الأَعْوَرِ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ زُهَيْرٌ أَحْسَبُهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " هَاتُوا رُبْعَ الْعُشُورِ مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا دِرْهَمٌ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ شَىْءٌ حَتَّى تَتِمَّ مِائَتَىْ دِرْهَمٍ فَإِذَا كَانَتْ مِائَتَىْ دِرْهَمٍ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَ فَمَا زَادَ فَعَلَى حِسَابِ ذَلِكَ وَفِي الْغَنَمِ فِي كُلِّ أَرْبَعِينَ شَاةً شَاةٌ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ إِلاَّ تِسْعًا وَثَلاَثِينَ فَلَيْسَ عَلَيْكَ فِيهَا شَىْءٌ " . وَسَاقَ صَدَقَةَ الْغَنَمِ مِثْلَ الزُّهْرِيِّ قَالَ " وَفِي الْبَقَرِ فِي كُلِّ ثَلاَثِينَ تَبِيعٌ وَفِي الأَرْبَعِينَ مُسِنَّةٌ وَلَيْسَ عَلَى الْعَوَامِلِ شَىْءٌ وَفِي الإِبِلِ " . فَذَكَرَ صَدَقَتَهَا كَمَا ذَكَرَ الزُّهْرِيُّ قَالَ " وَفِي خَمْسٍ وَعِشْرِينَ خَمْسَةٌ مِنَ الْغَنَمِ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا ابْنَةُ مَخَاضٍ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ بِنْتُ مَخَاضٍ فَابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ إِلَى خَمْسٍ وَثَلاَثِينَ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا بِنْتُ لَبُونٍ إِلَى خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا حِقَّةٌ طَرُوقَةُ الْجَمَلِ إِلَى سِتِّينَ " . ثُمَّ سَاقَ مِثْلَ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ قَالَ " فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً - يَعْنِي وَاحِدَةً وَتِسْعِينَ - فَفِيهَا حِقَّتَانِ طَرُوقَتَا الْجَمَلِ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِنْ كَانَتِ الإِبِلُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ وَلاَ يُجْمَعُ بَيْنَ مُفْتَرِقٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَةِ وَلاَ تُؤْخَذُ فِي الصَّدَقَةِ هَرِمَةٌ وَلاَ ذَاتُ عَوَارٍ وَلاَ تَيْسٌ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ الْمُصَّدِّقُ وَفِي النَّبَاتِ مَا سَقَتْهُ الأَنْهَارُ أَوْ سَقَتِ السَّمَاءُ الْعُشْرُ وَمَا سَقَى الْغَرْبُ فَفِيهِ نِصْفُ الْعُشْرِ " . وَفِي حَدِيثِ عَاصِمٍ وَالْحَارِثِ " الصَّدَقَةُ فِي كُلِّ عَامٍ " . قَالَ زُهَيْرٌ أَحْسَبُهُ قَالَ " مَرَّةً " . وَفِي حَدِيثِ عَاصِمٍ " إِذَا لَمْ يَكُنْ فِي الإِبِلِ ابْنَةُ مَخَاضٍ وَلاَ ابْنُ لَبُونٍ فَعَشَرَةُ دَرَاهِمَ أَوْ شَاتَانِ " .
Bizga Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy rivoyat qildi, bizga Zuhayr rivoyat qildi, bizga Abu Ishoq Oosim ibn Zamradan va al-Horis al-A'vardan, u Ali roziyallahu anhudan rivoyat qildi — Zuhayr dedi: Men uni Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan (deb) hisoblayman — u kishi dedilar: «Har qirq dirhamdan bir dirham qirqdan birini (rub'ul-ushur) keltiringlar, ikki yuz dirham to'lguncha sizlarga hech narsa (vojib) emas. Ikki yuz dirham bo'lganda, unda besh dirham bo'ladi, undan ortig'i shu hisobda. Qo'ylarda: har qirq qo'yda bir qo'y bo'ladi. Agar ottiz to'qqiztadan boshqa (qo'y) bo'lmasa, senga unda hech narsa (vojib) emas». Va u qo'y sadaqasini Zuhriynikiga o'xshash zikr qildi. U dedi: «Qoramolda: har ottiztada bir tabiy', qirqtada bir musinna bo'ladi. Ishchi (mol)larda hech narsa yo'q. Tuyada esa...» So'ng u uning sadaqasini Zuhriy zikr qilganidek zikr qildi. U dedi: «Yigirma beshtada beshta qo'y bo'ladi. Bittaga ortsa, unda bint maxod bo'ladi; agar bint maxod bo'lmasa, ottiz beshtagacha ibn labun erkagi bo'ladi. Bittaga ortsa, qirq beshtagacha bint labun bo'ladi. Bittaga ortsa, oltmishtagacha tuya bilan qochirilgan hiqqa bo'ladi». So'ng u Zuhriy hadisiga o'xshash zikr qildi. U dedi: «Bittaga ortsa — ya'ni to'qson birta — unda bir yuz yigirmatagacha tuya bilan qochirilgan ikkita hiqqa bo'ladi. Agar tuyalar bundan ko'p bo'lsa, har elliktada bir hiqqa bo'ladi. Sadaqadan qo'rqib, birlashtirilgan (mol) ajratilmaydi, ajratilgan (mol) birlashtirilmaydi. Sadaqada qari, ayblik va serka (mol) olinmaydi, faqat sadaqa yig'uvchi xohlasagina. Ekinlarda: daryolar suvga qondirgan yoki osmon (yomg'ir) suvga qondirgan narsada ushr (o'ndan bir), suv chiqargich bilan sug'orilgan narsada ushrning yarmi bo'ladi». Oosim va al-Horis hadisida: «Sadaqa har yili (bo'ladi)» (deyilgan). Zuhayr dedi: Men uni «bir marta» degan deb hisoblayman. Oosim hadisida: «Agar tuyalarda bint maxod ham, ibn labun ham bo'lmasa, o'n dirham yoki ikkita qo'y (beriladi)» (deyilgan).
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، وَسَمَّى، آخَرَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، وَالْحَارِثِ الأَعْوَرِ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِبَعْضِ أَوَّلِ هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ " فَإِذَا كَانَتْ لَكَ مِائَتَا دِرْهَمٍ وَحَالَ عَلَيْهَا الْحَوْلُ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَ وَلَيْسَ عَلَيْكَ شَىْءٌ - يَعْنِي فِي الذَّهَبِ - حَتَّى يَكُونَ لَكَ عِشْرُونَ دِينَارًا فَإِذَا كَانَ لَكَ عِشْرُونَ دِينَارًا وَحَالَ عَلَيْهَا الْحَوْلُ فَفِيهَا نِصْفُ دِينَارٍ فَمَا زَادَ فَبِحِسَابِ ذَلِكَ " . قَالَ فَلاَ أَدْرِي أَعَلِيٌّ يَقُولُ فَبِحِسَابِ ذَلِكَ . أَوْ رَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " وَلَيْسَ فِي مَالٍ زَكَاةٌ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ " . إِلاَّ أَنَّ جَرِيرًا قَالَ ابْنُ وَهْبٍ يَزِيدُ فِي الْحَدِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ فِي مَالٍ زَكَاةٌ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ " .
Bizga Sulaymon ibn Dovud al-Mahriy rivoyat qildi, bizga ibn Vahb xabar berdi, menga Jariyr ibn Hozim xabar berdi — va u boshqa birovni ham nomlab — Abu Ishoqdan, u Oosim ibn Zamra va al-Horis al-A'vardan, u Ali roziyallahu anhudan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan shu hadisning bir qismi (avvalini) rivoyat qildi. U kishi dedilar: «Agar senda ikki yuz dirham bo'lib, unga yil aylansa, unda besh dirham bo'ladi. Senga hech narsa (vojib) emas — ya'ni oltinda — to senda yigirma dinor bo'lguncha. Agar senda yigirma dinor bo'lib, unga yil aylansa, unda yarim dinor bo'ladi, undan ortig'i shu hisobda». U dedi: Ali «...shu hisobda» deganmi yoki uni Nabiy sollallahu alayhi vasallamga ko'targanmi, bilmayman: «Molga yil aylanmaguncha, unda zakot yo'q». Faqat Jariyr (haqida) ibn Vahb dedi: U hadisda Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan: «Molga yil aylanmaguncha, unda zakot yo'q» (so'zini) ziyoda qiladi.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ عَفَوْتُ عَنِ الْخَيْلِ وَالرَّقِيقِ فَهَاتُوا صَدَقَةَ الرِّقَةِ مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا دِرْهَمٌ وَلَيْسَ فِي تِسْعِينَ وَمِائَةٍ شَىْءٌ فَإِذَا بَلَغَتْ مِائَتَيْنِ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الأَعْمَشُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ كَمَا قَالَ أَبُو عَوَانَةَ وَرَوَاهُ شَيْبَانُ أَبُو مُعَاوِيَةَ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى حَدِيثَ النُّفَيْلِيِّ شُعْبَةُ وَسُفْيَانُ وَغَيْرُهُمَا عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ عَلِيٍّ لَمْ يَرْفَعُوهُ أَوْقَفُوهُ عَلَى عَلِيٍّ .
Bizga Amr ibn Avn rivoyat qildi, bizga Abu Avoona Abu Ishoqdan, u Oosim ibn Zamradan, u Ali alayhissalomdan xabar berdi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Men otlar va qullardan (zakotni) afv qildim. Bas, kumush sadaqasini keltiringlar: har qirq dirhamdan bir dirham. Bir yuz to'qsonta (dirham)da hech narsa yo'q. Ikki yuztaga yetganda, unda besh dirham bo'ladi». Abu Dovud dedi: Bu hadisni al-A'mash Abu Ishoqdan Abu Avoona aytganidek rivoyat qildi. Uni Shayboon Abu Muoviya va Ibrohim ibn Tahmon Abu Ishoqdan, u al-Horisdan, u Alidan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan xuddi shunday rivoyat qildi. Abu Dovud dedi: Nufayliy hadisini Shu'ba, Sufyon va boshqalar Abu Ishoqdan, u Oosimdan, u Alidan rivoyat qildilar, uni (Nabiyga) ko'tarmadilar, uni Alida to'xtatdilar (mavquf qildilar).
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فِي كُلِّ سَائِمَةِ إِبِلٍ فِي أَرْبَعِينَ بِنْتُ لَبُونٍ وَلاَ يُفَرَّقُ إِبِلٌ عَنْ حِسَابِهَا مَنْ أَعْطَاهَا مُؤْتَجِرًا " . قَالَ ابْنُ الْعَلاَءِ " مُؤْتَجِرًا بِهَا " . " فَلَهُ أَجْرُهَا وَمَنْ مَنَعَهَا فَإِنَّا آخِذُوهَا وَشَطْرَ مَالِهِ عَزْمَةً مِنْ عَزَمَاتِ رَبِّنَا عَزَّ وَجَلَّ لَيْسَ لآلِ مُحَمَّدٍ مِنْهَا شَىْءٌ " .
Bizga Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod rivoyat qildi, bizga Bahz ibn Hakiym xabar berdi (h). Va bizga Muhammad ibn al-Alo' rivoyat qildi, bizga Abu Usoma Bahz ibn Hakiymdan, u otasidan, u bobosidan xabar berdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Har o'tlab yuradigan tuyada, qirqtada bir bint labun bo'ladi. Tuyalar o'z hisobidan ajratilmaydi. Kim uni savob umid qilib bersa...» Ibn al-Alo': «...uni savob umid qilib (bersa)» dedi. «...unga uning savobi bo'ladi. Kim uni man qilsa, biz uni va molining yarmini olamiz — bu Robbimiz azza va jalladan bo'lgan azimatlardan biridir. Muhammad oilasi uchun undan hech narsa yo'q».
حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مُعَاذٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا وَجَّهَهُ إِلَى الْيَمَنِ أَمَرَهُ أَنْ يَأْخُذَ مِنَ الْبَقَرِ مِنْ كُلِّ ثَلاَثِينَ تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً وَمِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ مُسِنَّةً وَمِنْ كُلِّ حَالِمٍ - يَعْنِي مُحْتَلِمًا - دِينَارًا أَوْ عِدْلَهُ مِنَ الْمَعَافِرِ ثِيَابٌ تَكُونُ بِالْيَمَنِ .
Bizga Nufayliy rivoyat qildi, bizga Abu Muoviya al-A'mashdan, u Abu Voildan, u Muozdan rivoyat qildi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam uni Yamanga yuborayotganlarida, unga qoramoldan har ottiztadan bir tabiy' yoki tabiya, har qirqtadan bir musinna, har balog'atga yetgan (kishi)dan — ya'ni o'spirinlikka yetgan — bir dinor yoki uning o'rniga Yamanda bo'ladigan Maofir kiyimlaridan olishni buyurdilar.