حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ ـ وَكَانُوا تُجَّارًا بِالشَّأْمِ ـ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ، فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ، وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا. فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي، وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ، فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ. ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ، فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ. فَوَاللَّهِ لَوْلاَ الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَىَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ، ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ. قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لاَ. قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لاَ. قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ. قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ. قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لاَ. قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لاَ. قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لاَ، وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لاَ نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا. قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ. قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ، يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ. قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ، وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا، وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ، وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلاَةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ. فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ، فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ، فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا، وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لاَ، فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لاَ، قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لاَ، فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ، وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمُ اتَّبَعُوهُ، وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ، وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ، وَكَذَلِكَ أَمْرُ الإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ، وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لاَ، وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لاَ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لاَ تَغْدِرُ، وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ، فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ، وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا، وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الأَوْثَانِ، وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلاَةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ. فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَىَّ هَاتَيْنِ، وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ، لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ، فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ، وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ. ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى، فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ. مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ. سَلاَمٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى، أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الإِسْلاَمِ، أَسْلِمْ تَسْلَمْ، يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ، فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الأَرِيسِيِّينَ وَ{يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لاَ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَلاَ نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلاَ يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ} قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ، وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ، وَارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا، فَقُلْتُ لأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ، إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الأَصْفَرِ. فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَىَّ الإِسْلاَمَ. وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ، يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ، فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدِ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ. قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ، فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ، فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلاَّ الْيَهُودُ فَلاَ يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ، فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنَ الْيَهُودِ. فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ، يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لاَ. فَنَظَرُوا إِلَيْهِ، فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ، وَسَأَلَهُ عَنِ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ. فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مَلِكُ هَذِهِ الأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ. ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ، وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ، وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ، فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْىَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَّهُ نَبِيٌّ، فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ، ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ، هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلاَحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ، فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الأَبْوَابِ، فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ، فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ، وَأَيِسَ مِنَ الإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَىَّ. وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ، فَقَدْ رَأَيْتُ. فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ، فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَ. رَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ.
Бизга Абул-Ямон ал-Ҳакам ибн Нофиъ ривоят қилди, у деди: бизга Шуайб, аз-Зуҳрийдан хабар берди, у деди: менга Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Утба ибн Масъуд хабар бердики, Абдуллаҳ ибн Аббос унга хабар берди: Абу Суфён ибн Ҳарб унга хабар бериб (айтди)ки, Ҳирақл унга Қурайш карвонида (одам) юборган эди — улар Шомда савдо қилаётган эдилар — бу Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абу Суфён ва Қурайш кофирлари билан сулҳ тузган муддат (ичида) эди. Улар (Ҳирақл) ҳузурига Илиё (Қуддус)да келишди. (Ҳирақл) уларни ўз мажлисига чақирди, атрофида Рум улуғлари бор эди. Сўнг уларни ва таржимонини чақириб: «Пайғамбар деб даъво қилаётган бу кишига насаб жиҳатидан қайсингиз яқинроқсиз?» деди. Абу Суфён: «Мен: насаб жиҳатидан уларнинг энг яқиниман, дедим,» (деди). (Ҳирақл): «Уни менга яқинлаштиринглар, шерикларини ҳам яқин келтириб, орқасига турғизинглар,» деди. Сўнг таржимонига: «Уларга айт: мен бундан у (киши) ҳақида сўрайман; агар у менга ёлғон айтса, уни ёлғонга чиқаринглар,» деди. — Аллаҳга қасамки, агар шерикларим мендан ёлғонни кейин гапириб юришларидан уялмаганимда, у ҳақида ёлғон айтган бўлардим. — Сўнг у мендан биринчи сўрагани: «Унинг оранглардаги насаби қандай?» деди. Мен: «У бизда насабли (зотдор)дир,» дедим. (Ҳирақл): «Бу сўзни ундан олдин сизлардан бирор киши айтганмиди?» деди. Мен: «Йўқ,» дедим. (Ҳирақл): «Ота-боболаридан бирор подшоҳ бўлганми?» деди. Мен: «Йўқ,» дедим. (Ҳирақл): «Унга одамларнинг ашрофлари (зодагонлари) эргашяптими ёки кучсизларими?» деди. Мен: «Балки кучсизлари,» дедим. (Ҳирақл): «Улар кўпаймоқдами ёки камаймоқдами?» деди. Мен: «Балки кўпаймоқда,» дедим. (Ҳирақл): «Улардан бирор киши динига ғазабланиб, кирганидан кейин (яна) диндан қайтяптими?» деди. Мен: «Йўқ,» дедим. (Ҳирақл): «У айтадиган сўзини айтишидан олдин уни ёлғончиликда айблармидингиз?» деди. Мен: «Йўқ,» дедим. (Ҳирақл): «У аҳдига хиёнат қиладими?» деди. Мен: «Йўқ, биз ҳозир у билан бир муддатда (сулҳда)миз, бу муддатда нима қилишини билмаймиз,» дедим. — Бундан бошқа ҳеч бир сўзга (гап орасига) бир нарса қўшишга имконим бўлмади. — (Ҳирақл): «Унга қарши жанг қилганмисиз?» деди. Мен: «Ҳа,» дедим. (Ҳирақл): «Унга қарши жангингиз қандай бўлди?» деди. Мен: «Биз билан унинг ўртасидаги уруш галма-гал: у биздан (ҳам) енгади, биз ундан (ҳам) енгамиз,» дедим. (Ҳирақл): «У сизларга нима буюради?» деди. Мен: «У: ягона Аллаҳга ибодат қилинглар, Унга ҳеч нарсани шерик қилманглар, ота-боболарингиз айтган нарсаларни тарк этинглар, дейди; бизни намозга, ростгўйликка, иффатга ва қариндошлик риштасини улашга буюради,» дедим. Шунда (Ҳирақл) таржимонига: «Унга айт: мен сендан унинг насабини сўрадим, сен уни орангларда насабли эканини айтдинг; пайғамбарлар ҳам шундай — қавмининг насабида юборилади. Сендан: бу сўзни сизлардан бирор киши (ундан олдин) айтганми деб сўрадим, сен йўқ дединг; агар бу сўзни ундан олдин бирор киши айтганида, ўзидан олдин айтилган сўзга эргашаётган киши дер эдим. Сендан: ота-боболаридан подшоҳ бўлганми деб сўрадим, сен йўқ дединг; агар ота-боболаридан подшоҳ бўлганида, отасининг мулкини талаб қилаётган киши дер эдим. Сендан: айтадиган сўзини айтишидан олдин уни ёлғончиликда айблармидингиз деб сўрадим, сен йўқ дединг; мен биламанки, у одамларга ёлғон (гапиришни) тарк этиб, Аллаҳга ёлғон айтадиган киши эмас. Сендан: унга одамларнинг ашрофларими ёки кучсизлари эргашди деб сўрадим, сен кучсизлари эргашганини айтдинг; пайғамбарларнинг эргашувчилари ҳам ўшалардир. Сендан: кўпаймоқдами ёки камаймоқдами деб сўрадим, сен кўпаймоқда дединг; иймон иши ҳам токи мукаммал бўлгунча шундай (бўлади). Сендан: бирор киши динига ғазабланиб, кирганидан кейин қайтадими деб сўрадим, сен йўқ дединг; иймон ҳам қалбларга унинг таровати аралашганида шундай (бўлади). Сендан: у хиёнат қиладими деб сўрадим, сен йўқ дединг; пайғамбарлар ҳам хиёнат қилмайдилар. Сендан: у сизларга нима буюради деб сўрадим, сен у сизларни Аллаҳга ибодат қилишга, Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликка буюришини, бутларга ибодатдан қайтаришини, намозга, ростгўйликка ва иффатга буюришини айтдинг. Агар сен айтаётган (гап) ҳақ бўлса, у тез орада мана шу икки оёғим турган жойга (мулкка) эга бўлади. Мен (бу пайғамбар) чиқишини билардим, лекин сизлардан бўлишини гумон қилмагандим. Агар унга етиб бора олишимни билсам, у билан учрашиш (машаққатини) кўтарардим; агар ҳузурида бўлсам, оёғини ювардим,» деди. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Диҳя орқали Бусро ҳокимига юборган, (у эса) Ҳирақлга топширган мактубни келтирди ва ўқиди. Унда шундай (ёзилган) эди: «Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳим. Аллаҳнинг бандаси ва Расули Муҳаммаддан Рум улуғи Ҳирақлга. Ҳидоятга эргашганларга салом бўлсин. Аммо баъд: мен сени Ислом даъвати билан (Исломга) чақираман; ислом (қабул) қил — нажот топасан, Аллаҳ сенга ажрингни икки марта беради. Агар юз ўгирсанг, арийлар (раият)нинг гуноҳи сенинг зиммангдадир. Ва: ‹Эй аҳли китоб! Бизнинг ва сизнинг орамизда бир хил (адолатли) сўзга келинглар: Аллаҳдан бошқага ибодат қилмайлик, Унга ҳеч нарсани шерик қилмайлик ва Аллаҳни қўйиб, баъзимиз баъзимизни рабб тутмайлик. Агар юз ўгирсалар: Бизнинг муслимлар эканимизга гувоҳ бўлинглар, денглар.›» Абу Суфён деди: У айтадиганини айтиб, мактубни ўқиб бўлгач, ҳузурида шовқин кўтарилиб, овозлар баланд бўлди ва биз чиқариб юборилдик. Чиқариб юборилганимизда, мен шерикларимга: «Ибн Абу Кабшанинг иши (шу даражада) улуғайдики, ундан Бани Асфар (Рум) подшоҳи қўрқяпти,» дедим. Шундан бери мен, токи Аллаҳ менга Исломни (насиб қилиб) киргизгунича, унинг (ғолиб) чиқишига ишончим комил бўлиб қолди. — Илиё ва Ҳирақл соҳиби Ибн Нотур — у Шом насороларининг эпископи эди — ривоят қиладики, Ҳирақл Илиёга келганида, бир куни тонгда кайфияти бузуқ ҳолатда турди. Амалдорларидан баъзилари: «Сенинг ҳолатингни ғалати кўряпмиз,» дедилар. Ибн Нотур деди: Ҳирақл коҳин (мунажжим) бўлиб, юлдузларга қараб (фол очар) эди. У улардан сўралганида: «Бу кеча юлдузларга қараганимда, хатна (қилувчилар) подшоҳи зоҳир бўлганини кўрдим; бу умматда ким хатна қилади?» деди. Улар: «Яҳудийлардан бошқа ҳеч ким хатна қилмайди; уларнинг иши сени ташвишга солмасин. Мулкингдаги шаҳарларга ёз — улардаги яҳудийларни ўлдирсинлар,» дедилар. Улар шу иш устида турганларида, Ҳирақлга Ғассон подшоҳи юборган бир киши келтирилди — у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хабарини айтиб берарди. Ҳирақл ундан хабар олгач: «Боринглар, у хатна қилинганми ёки йўқми, кўринглар,» деди. Унга қарашди ва хатна қилинганини айтишди. (Ҳирақл) ундан араблар ҳақида сўради; у: «Улар хатна қиладилар,» деди. Ҳирақл: «Бу — шу умматнинг подшоҳи — зоҳир бўлибди,» деди. Сўнг Ҳирақл Румиядаги бир дўстига — у илмда тенги эди — хат ёзиб, Ҳимсга жўнади. Ҳимсдан кетмасидан олдин дўстидан хат келди — у Ҳирақлнинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чиққани ва ҳақиқатан пайғамбар экани ҳақидаги фикрига мувофиқ эди. Шунда Ҳирақл Рум улуғларини Ҳимсдаги бир саройига (чақириб) рухсат берди, сўнг эшикларини беркитишни буюрди. Эшиклар беркитилди. Кейин (юқорига) чиқиб: «Эй Рум жамоаси! Нажот, ҳидоят ва мулкингиз барқарор бўлишини истайсизми? Унда мана шу пайғамбарга байъат қилинглар,» деди. Шунда улар ёввойи эшаклардек ҳуркиб, эшикларга (интилдилар), аммо беркитилганини топдилар. Ҳирақл уларнинг нафратини кўриб, иймонларидан умидини узгач: «Уларни менга қайтаринглар,» деди ва: «Мен ҳозиргина айтган сўзимни динингиздаги собитлигингизни синаш учун айтдим; мана, кўрдим,» деди. Шунда улар унга сажда қилиб, ундан рози бўлишди. Ҳирақлнинг иши шу билан тугади. — Буни Солиҳ ибн Кайсан, Юнус ва Маъмар аз-Зуҳрийдан ривоят қилдилар.