حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّهُ قَالَ صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الصُّبْحِ بِالْحُدَيْبِيَةِ عَلَى إِثْرِ سَمَاءٍ كَانَتْ مِنَ اللَّيْلَةِ، فَلَمَّا انْصَرَفَ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ " هَلْ تَدْرُونَ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ ". قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ " أَصْبَحَ مِنْ عِبَادِي مُؤْمِنٌ بِي وَكَافِرٌ، فَأَمَّا مَنْ قَالَ مُطِرْنَا بِفَضْلِ اللَّهِ وَرَحْمَتِهِ فَذَلِكَ مُؤْمِنٌ بِي وَكَافِرٌ بِالْكَوْكَبِ، وَأَمَّا مَنْ قَالَ بِنَوْءِ كَذَا وَكَذَا فَذَلِكَ كَافِرٌ بِي وَمُؤْمِنٌ بِالْكَوْكَبِ ".
Abdulloh ibn Maslama bizga aytdi, Molikdan, u Solih ibn Kaysondan, u Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba ibn Mas'uddan, u Zayd ibn Xolid Juhaniydan: U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bizga Hudaybiyada — kechasi yog'gan yomg'ir ortidan — subh namozini o'qib berdilar. (Namozdan) qaytganlarida odamlarga yuzlanib: «Robbingiz nima deganini bilasizmi?» dedilar. Ular: ‹Allah va Rasuli biluvchiroq›, dedilar. U zot: «(Allah) dedi: Bandalarimdan ba'zisi Menga iymon keltirgan, ba'zisi kofir bo'lgan holda tongni qarshi oldi. Kim: ‹Allahning fazli va rahmati bilan bizga yomg'ir yog'di› desa, u Menga iymon keltiruvchi, yulduzga kofir bo'luvchidir. Kim: ‹Falon-falon yulduz (burji) sababli (yog'di)› desa, u Menga kofir, yulduzga iymon keltiruvchidir», dedilar.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، سَمِعَ يَزِيدَ، قَالَ أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أَخَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّلاَةَ ذَاتَ لَيْلَةٍ إِلَى شَطْرِ اللَّيْلِ ثُمَّ خَرَجَ عَلَيْنَا، فَلَمَّا صَلَّى أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ فَقَالَ " إِنَّ النَّاسَ قَدْ صَلَّوْا وَرَقَدُوا، وَإِنَّكُمْ لَنْ تَزَالُوا فِي صَلاَةٍ مَا انْتَظَرْتُمُ الصَّلاَةَ ".
Abdulloh bizga aytdi: U Yazidni eshitdi: Humayd bizga xabar berdi, Anasdan: U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bir kechasi namozni tun yarmigacha kechiktirdilar, so'ng bizning oldimizga chiqdilar. Namoz o'qib bo'lganlarida bizga yuzlanib: «Albatta odamlar namoz o'qib uxlab qoldilar, sizlar esa namozni kutganingizdan beri doimo namozda (sanaldingiz)», dedilar.
وَقَالَ لَنَا آدَمُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ يُصَلِّي فِي مَكَانِهِ الَّذِي صَلَّى فِيهِ الْفَرِيضَةَ. وَفَعَلَهُ الْقَاسِمُ. وَيُذْكَرُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَفَعَهُ لاَ يَتَطَوَّعُ الإِمَامُ فِي مَكَانِهِ. وَلَمْ يَصِحَّ.
Odam bizga aytdi: Shu'ba bizga aytdi, Ayyubdan, u Nofi'dan: U dedi: Ibn Umar o'zi farzni o'qigan joyida (nafl) namoz o'qir edi. Qosim ham shunday qildi. Abu Hurayradan marfu' (Nabiyga nisbat berilgan holda): ‹Imom o'z joyida (farzdan keyin darhol) nafl o'qimaydi› deyiladi, ammo (bu) sahih emas.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ هِنْدٍ بِنْتِ الْحَارِثِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا سَلَّمَ يَمْكُثُ فِي مَكَانِهِ يَسِيرًا. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَنُرَى ـ وَاللَّهُ أَعْلَمُ ـ لِكَىْ يَنْفُذَ مَنْ يَنْصَرِفُ مِنَ النِّسَاءِ. وَقَالَ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ أَخْبَرَنَا نَافِعُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، كَتَبَ إِلَيْهِ قَالَ حَدَّثَتْنِي هِنْدُ بِنْتُ الْحَارِثِ الْفِرَاسِيَّةُ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَتْ مِنْ صَوَاحِبَاتِهَا قَالَتْ كَانَ يُسَلِّمُ فَيَنْصَرِفُ النِّسَاءُ، فَيَدْخُلْنَ بُيُوتَهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَنْصَرِفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ ابْنُ وَهْبٍ عَنْ يُونُسَ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَتْنِي هِنْدُ الْفِرَاسِيَّةُ. وَقَالَ عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ حَدَّثَتْنِي هِنْدُ الْفِرَاسِيَّةُ. وَقَالَ الزُّبَيْدِيُّ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ أَنَّ هِنْدَ بِنْتَ الْحَارِثِ الْقُرَشِيَّةَ أَخْبَرَتْهُ، وَكَانَتْ تَحْتَ مَعْبَدِ بْنِ الْمِقْدَادِ ـ وَهْوَ حَلِيفُ بَنِي زُهْرَةَ ـ وَكَانَتْ تَدْخُلُ عَلَى أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ حَدَّثَتْنِي هِنْدُ الْقُرَشِيَّةُ. وَقَالَ ابْنُ أَبِي عَتِيقٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ الْفِرَاسِيَّةِ. وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنِ امْرَأَةٍ مِنْ قُرَيْشٍ حَدَّثَتْهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Abul-Valid bizga aytdi: Ibrohim ibn Sa'd bizga aytdi: Zuhriy bizga aytdi, Hind binti Horisdan, u Ummu Salamadan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam salom bersalar, joylarida bir oz qolar edilar. Ibn Shihob dedi: Biz shunday deb o'ylaymiz — Allah biluvchiroq — (namozdan) chiquvchi ayollar chiqib ketishlari uchun (qolardilar). Ibn Abu Maryam dedi: Nofi' ibn Yazid bizga xabar berdi: Ja'far ibn Robia menga xabar berdi, Ibn Shihob unga yozdi: Menga Hind binti Horis Firosiyya aytdi, Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjasi Ummu Salamadan — u (Hind) uning dugonalaridan edi — : U (Ummu Salama) dedi: U zot salom berar, ayollar (namozdan) chiqar, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam (o'rnidan) qaytishdan oldin uylariga kirib olar edilar. Ibn Vahb Yunusdan, u Ibn Shihobdan: ‹Menga Hind Firosiyya xabar berdi›, dedi. Usmon ibn Umar dedi: Yunus bizga xabar berdi, Zuhriydan: ‹Menga Hind Firosiyya aytdi›. Zubaydiy dedi: Menga Zuhriy xabar berdi, Hind binti Horis Qurashiyya unga xabar berdi — u Ma'bad ibn Miqdodning (xotini) edi, u Banu Zuhraning ittifoqdoshi, va u (Hind) Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjalari oldiga kirib turar edi. Shu'ayb Zuhriydan: ‹Menga Hind Qurashiyya aytdi›, dedi. Ibn Abu Atiq Zuhriydan, u Hind Firosiyyadan dedi. Lays dedi: Yahyo ibn Sa'id menga aytdi, unga Ibn Shihobdan, u Qurayshdan bir ayoldan, u unga Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan aytdi.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ هِنْدٍ بِنْتِ الْحَارِثِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا سَلَّمَ يَمْكُثُ فِي مَكَانِهِ يَسِيرًا. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَنُرَى ـ وَاللَّهُ أَعْلَمُ ـ لِكَىْ يَنْفُذَ مَنْ يَنْصَرِفُ مِنَ النِّسَاءِ. وَقَالَ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ أَخْبَرَنَا نَافِعُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، كَتَبَ إِلَيْهِ قَالَ حَدَّثَتْنِي هِنْدُ بِنْتُ الْحَارِثِ الْفِرَاسِيَّةُ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَتْ مِنْ صَوَاحِبَاتِهَا قَالَتْ كَانَ يُسَلِّمُ فَيَنْصَرِفُ النِّسَاءُ، فَيَدْخُلْنَ بُيُوتَهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَنْصَرِفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ ابْنُ وَهْبٍ عَنْ يُونُسَ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَتْنِي هِنْدُ الْفِرَاسِيَّةُ. وَقَالَ عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ حَدَّثَتْنِي هِنْدُ الْفِرَاسِيَّةُ. وَقَالَ الزُّبَيْدِيُّ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ أَنَّ هِنْدَ بِنْتَ الْحَارِثِ الْقُرَشِيَّةَ أَخْبَرَتْهُ، وَكَانَتْ تَحْتَ مَعْبَدِ بْنِ الْمِقْدَادِ ـ وَهْوَ حَلِيفُ بَنِي زُهْرَةَ ـ وَكَانَتْ تَدْخُلُ عَلَى أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ حَدَّثَتْنِي هِنْدُ الْقُرَشِيَّةُ. وَقَالَ ابْنُ أَبِي عَتِيقٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ الْفِرَاسِيَّةِ. وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنِ امْرَأَةٍ مِنْ قُرَيْشٍ حَدَّثَتْهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Abul-Valid bizga aytdi: Ibrohim ibn Sa'd bizga aytdi: Zuhriy bizga aytdi, Hind binti Horisdan, u Ummu Salamadan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam salom bersalar, joylarida bir oz qolar edilar. Ibn Shihob dedi: Biz shunday deb o'ylaymiz — Allah biluvchiroq — (namozdan) chiquvchi ayollar chiqib ketishlari uchun (qolardilar). Ibn Abu Maryam dedi: Nofi' ibn Yazid bizga xabar berdi: Ja'far ibn Robia menga xabar berdi, Ibn Shihob unga yozdi: Menga Hind binti Horis Firosiyya aytdi, Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjasi Ummu Salamadan — u uning dugonalaridan edi — : U dedi: U zot salom berar, ayollar (namozdan) chiqar, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam (o'rnidan) qaytishdan oldin uylariga kirib olar edilar. Ibn Vahb Yunusdan, u Ibn Shihobdan: ‹Menga Hind Firosiyya xabar berdi›, dedi. Usmon ibn Umar dedi: Yunus bizga xabar berdi, Zuhriydan: ‹Menga Hind Firosiyya aytdi›. Zubaydiy dedi: Menga Zuhriy xabar berdi, Hind binti Horis Qurashiyya unga xabar berdi — u Ma'bad ibn Miqdodning (xotini) edi, u Banu Zuhraning ittifoqdoshi, va u Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjalari oldiga kirib turar edi. Shu'ayb Zuhriydan: ‹Menga Hind Qurashiyya aytdi›, dedi. Ibn Abu Atiq Zuhriydan, u Hind Firosiyyadan dedi. Lays dedi: Yahyo ibn Sa'id menga aytdi, unga Ibn Shihobdan, u Qurayshdan bir ayoldan, u unga Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan aytdi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُقْبَةَ، قَالَ صَلَّيْتُ وَرَاءَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ الْعَصْرَ فَسَلَّمَ ثُمَّ قَامَ مُسْرِعًا، فَتَخَطَّى رِقَابَ النَّاسِ إِلَى بَعْضِ حُجَرِ نِسَائِهِ، فَفَزِعَ النَّاسُ مِنْ سُرْعَتِهِ فَخَرَجَ عَلَيْهِمْ، فَرَأَى أَنَّهُمْ عَجِبُوا مِنْ سُرْعَتِهِ فَقَالَ " ذَكَرْتُ شَيْئًا مِنْ تِبْرٍ عِنْدَنَا فَكَرِهْتُ أَنْ يَحْبِسَنِي، فَأَمَرْتُ بِقِسْمَتِهِ ".
Muhammad ibn Ubayd bizga aytdi: Iso ibn Yunus bizga aytdi, Umar ibn Sa'iddan: Ibn Abu Mulayka menga xabar berdi, Uqbadan: U dedi: Men Madinada Nabiy sollallahu alayhi vasallamning ortida asrni o'qidim. U zot salom berdilar, so'ng shoshilib turib, odamlarning bo'yinlaridan oshib zavjalaridan birining hujrasi tomonga (ketdilar). Odamlar u zotning shoshganidan cho'chib ketdilar. U zot ularning oldiga chiqdilar, ular u zotning shoshganidan hayratga tushganlarini ko'rib: «Men bizda (uyda) biror tilla (parchasi) borligini esladim, u meni (taqsimlashdan) ushlab turishini yoqtirmadim, uni taqsimlashni buyurdim», dedilar.