حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاعْتَمَرْنَا مَعَهُ فَلَمَّا دَخَلَ مَكَّةَ طَافَ وَطُفْنَا مَعَهُ، وَأَتَى الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ وَأَتَيْنَاهَا مَعَهُ، وَكُنَّا نَسْتُرُهُ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ أَنْ يَرْمِيَهُ أَحَدٌ. فَقَالَ لَهُ صَاحِبٌ لِي أَكَانَ دَخَلَ الْكَعْبَةَ قَالَ لاَ. قَالَ فَحَدِّثْنَا مَا، قَالَ لِخَدِيجَةَ. قَالَ " بَشِّرُوا خَدِيجَةَ بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ مِنْ قَصَبٍ لاَ صَخَبَ فِيهِ وَلاَ نَصَبَ ".
Ishoq ibn Ibrohim bizga aytdi, Jarirdan, u Ismoildan, u Abdulloh ibn Abu Avfodan: U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam umra qildi, biz ham u zot bilan umra qildik. U zot Makkaga kirgach, tavof qildi, biz ham u zot bilan tavof qildik. U zot Safo va Marvaga keldi, biz ham u zot bilan unga keldik. Biz uni Makka ahlidan — biror kishi unga (toshni) otishidan — to'sib (himoya qilib) turar edik. Bir o'rtogim unga: ‹U Ka'baga kirdimi?› dedi. U: ‹Yo'q› dedi. U: ‹Bo'lmasa, bizga u Xadichaga nima deganini so'zlab ber› dedi. U: ‹U zot: ‹Xadichaga — jannatda qamish (marvarid)dan bo'lgan bir uy bilan suyunch beringiz, unda na shovqin bor, na charchoq› dedi› dedi.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاعْتَمَرْنَا مَعَهُ فَلَمَّا دَخَلَ مَكَّةَ طَافَ وَطُفْنَا مَعَهُ، وَأَتَى الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ وَأَتَيْنَاهَا مَعَهُ، وَكُنَّا نَسْتُرُهُ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ أَنْ يَرْمِيَهُ أَحَدٌ. فَقَالَ لَهُ صَاحِبٌ لِي أَكَانَ دَخَلَ الْكَعْبَةَ قَالَ لاَ. قَالَ فَحَدِّثْنَا مَا، قَالَ لِخَدِيجَةَ. قَالَ " بَشِّرُوا خَدِيجَةَ بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ مِنْ قَصَبٍ لاَ صَخَبَ فِيهِ وَلاَ نَصَبَ ".
Ishoq ibn Ibrohim bizga aytdi, Jarirdan, u Ismoildan, u Abdulloh ibn Abu Avfodan: U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam umra qildi, biz ham u zot bilan umra qildik. U zot Makkaga kirgach, tavof qildi, biz ham u zot bilan tavof qildik. U zot Safo va Marvaga keldi, biz ham u zot bilan unga keldik. Biz uni Makka ahlidan — biror kishi unga (toshni) otishidan — to'sib (himoya qilib) turar edik. Bir o'rtogim unga: ‹U Ka'baga kirdimi?› dedi. U: ‹Yo'q› dedi. U: ‹Bo'lmasa, bizga u Xadichaga nima deganini so'zlab ber› dedi. U: ‹U zot: ‹Xadichaga — jannatda qamish (marvarid)dan bo'lgan bir uy bilan suyunch beringiz, unda na shovqin bor, na charchoq› dedi› dedi.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَأَلْنَا ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنْ رَجُلٍ، طَافَ بِالْبَيْتِ فِي عُمْرَةٍ، وَلَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، أَيَأْتِي امْرَأَتَهُ فَقَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَطَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا، وَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ، وَطَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ سَبْعًا، وَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ. قَالَ وَسَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ فَقَالَ لاَ يَقْرَبَنَّهَا حَتَّى يَطُوفَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ.
Humaydiy bizga aytdi: Sufyon bizga aytdi, Amr ibn Dinordan: U dedi: Biz Ibn Umar roziyallahu anhumadan — umrada Baytni tavof qilib, Safo bilan Marva orasida tavof qilmagan kishi — xotiniga yaqinlashadimi (deb) so'radi. U: ‹Nabiy sollallahu alayhi vasallam (Makkaga) keldi, Baytni yetti (marta) tavof qildi, Maqom ortida ikki rakaat o'qidi va Safo bilan Marva orasida yetti (marta) tavof qildi. ‹‹Sizlarga Rasulullahda go'zal namuna bor››› dedi. U dedi: Biz Jobir ibn Abdulloh roziyallahu anhumadan (ham) so'radi, u: ‹U Safo bilan Marva orasida tavof qilmaguncha unga yaqinlashmasin› dedi.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَأَلْنَا ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنْ رَجُلٍ، طَافَ بِالْبَيْتِ فِي عُمْرَةٍ، وَلَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، أَيَأْتِي امْرَأَتَهُ فَقَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَطَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا، وَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ، وَطَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ سَبْعًا، وَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ. قَالَ وَسَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ فَقَالَ لاَ يَقْرَبَنَّهَا حَتَّى يَطُوفَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ.
Humaydiy bizga aytdi: Sufyon bizga aytdi, Amr ibn Dinordan: U dedi: Biz Ibn Umar roziyallahu anhumadan — umrada Baytni tavof qilib, Safo bilan Marva orasida tavof qilmagan kishi — xotiniga yaqinlashadimi (deb) so'radi. U: ‹Nabiy sollallahu alayhi vasallam (Makkaga) keldi, Baytni yetti (marta) tavof qildi, Maqom ortida ikki rakaat o'qidi va Safo bilan Marva orasida yetti (marta) tavof qildi. ‹‹Sizlarga Rasulullahda go'zal namuna bor››› dedi. U dedi: Biz Jobir ibn Abdulloh roziyallahu anhumadan (ham) so'radi, u: ‹U Safo bilan Marva orasida tavof qilmaguncha unga yaqinlashmasin› dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالْبَطْحَاءِ وَهُوَ مُنِيخٌ فَقَالَ " أَحَجَجْتَ ". قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ " بِمَا أَهْلَلْتَ ". قُلْتُ لَبَّيْكَ بِإِهْلاَلٍ كَإِهْلاَلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَحْسَنْتَ. طُفْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ أَحِلَّ ". فَطُفْتُ بِالْبَيْتِ، وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، ثُمَّ أَتَيْتُ امْرَأَةً مِنْ قَيْسٍ، فَفَلَتْ رَأْسِي، ثُمَّ أَهْلَلْتُ بِالْحَجِّ. فَكُنْتُ أُفْتِي بِهِ، حَتَّى كَانَ فِي خِلاَفَةِ عُمَرَ فَقَالَ إِنْ أَخَذْنَا بِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُنَا بِالتَّمَامِ، وَإِنْ أَخَذْنَا بِقَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّهُ لَمْ يَحِلَّ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْىُ مَحِلَّهُ.
Muhammad ibn Bashshor bizga aytdi: G'undar bizga aytdi: Shu'ba bizga aytdi, Qays ibn Muslimdan, u Toriq ibn Shihobdan, u Abu Muso Ash'ariy roziyallahu anhudan: U dedi: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamning oldiga Bathoda keldim, u zot (tuyani) cho'ktirgan edi. U zot: «Haj qildingmi?» dedilar. Men: ‹Ha› dedim. U zot: «Nimaga talbiya aytding?» dedilar. Men: ‹Labbayk, Nabiy sollallahu alayhi vasallamning ihromidek ihrom bilan› dedim. U zot: «Yaxshi qilding. Baytni va Safo bilan Marvani tavof qil, so'ng (ihromdan) chiq» dedilar. Men Baytni va Safo bilan Marvani tavof qildim, so'ng Qays(qabilasi)dan bir ayolning oldiga keldim, u boshimni titdi (taradi), so'ng men haj bilan talbiya aytdi. Men buni — Umarning xilofatigacha — fatvo qilib (aytar) edim. U: ‹Agar biz Allahning Kitobini olsak, u bizni (haj va umrani) to'liq (bajarishga) buyuradi, agar Nabiy sollallahu alayhi vasallamning so'zini olsak, u zot hadya o'z o'rniga yetmaguncha (ihromdan) chiqmadi› dedi.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا عَمْرٌو، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ، مَوْلَى أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، كَانَ يَسْمَعُ أَسْمَاءَ تَقُولُ كُلَّمَا مَرَّتْ بِالْحَجُونِ صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ لَقَدْ نَزَلْنَا مَعَهُ هَا هُنَا، وَنَحْنُ يَوْمَئِذٍ خِفَافٌ، قَلِيلٌ ظَهْرُنَا، قَلِيلَةٌ أَزْوَادُنَا، فَاعْتَمَرْتُ أَنَا وَأُخْتِي عَائِشَةُ وَالزُّبَيْرُ وَفُلاَنٌ وَفُلاَنٌ، فَلَمَّا مَسَحْنَا الْبَيْتَ أَحْلَلْنَا، ثُمَّ أَهْلَلْنَا مِنَ الْعَشِيِّ بِالْحَجِّ.
Ahmad ibn Iso bizga aytdi: Ibn Vahb bizga aytdi: Amr menga xabar berdi, Abul-Asvaddan: Asmo binti Abu Bakrning cho'risi Abdulloh unga aytdi-ki, u Asmoni — har Hajundan o'tganida — shunday deganini eshitar edi: ‹Allah Muhammadga salovot aytsin! Biz u zot bilan shu yerda (manzilga) tushgan edik, biz o'sha kuni yengil (yuksiz), ulovlarimiz oz, ozuqalarimiz oz edi. Men, singlim Oisha, Zubayr, falonchi va falonchi umra qildik. Biz Baytni silagach (tavof tugagach), (ihromdan) chiqdik, so'ng kechki paytda haj bilan talbiya aytdik›.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَفَلَ مِنْ غَزْوٍ أَوْ حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ يُكَبِّرُ عَلَى كُلِّ شَرَفٍ مِنَ الأَرْضِ ثَلاَثَ تَكْبِيرَاتٍ، ثُمَّ يَقُولُ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ، وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ، آيِبُونَ تَائِبُونَ عَابِدُونَ سَاجِدُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ، صَدَقَ اللَّهُ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ ".
Abdulloh ibn Yusuf bizga aytdi: Molik bizga xabar berdi, Nofi'dan, u Abdulloh ibn Umar roziyallahu anhumadan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam g'azot (jang)dan yoki hajdan yoki umradan qaytsa, yerning har bir balandligida uch takbir aytar, so'ng: «Lo ilaha illallah, vahdahu lo sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva alo kulli shay'in qodir. Oyibuna, toibuna, obiduna, sojiduna, lirabbina hamiduna. Sodaqolllohu va'dahu va nasara abdahu va hazamal-ahzaba vahdah (Allahdan o'zga iloh yo'q, U yolg'iz, Uning sherigi yo'q, mulk Uniki, hamd Uniki, U har narsaga qodirdir. Biz qaytuvchilar, tavba qiluvchilar, ibodat qiluvchilar, sajda qiluvchilar, Robbimizga hamd aytuvchilarmiz. Allah va'dasini rost qildi, bandasiga yordam berdi va guruhlarni (ahzobni) yolg'iz O'zi tor-mor qildi)» der edi.
حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ اسْتَقْبَلَتْهُ أُغَيْلِمَةُ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، فَحَمَلَ وَاحِدًا بَيْنَ يَدَيْهِ وَآخَرَ خَلْفَهُ.
Mualla ibn Asad bizga aytdi: Yazid ibn Zuray' bizga aytdi: Xolid bizga aytdi, Ikrimadan, u Ibn Abbos roziyallahu anhumadan: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Makkaga kelganida, unga Banu Abdul-Muttalibning yosh bolalari peshvoz chiqdi. U zot birini o'z oldiga (uloviga), boshqasini ortiga mingashtirdi.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَجَّاجِ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا خَرَجَ إِلَى مَكَّةَ يُصَلِّي فِي مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ، وَإِذَا رَجَعَ صَلَّى بِذِي الْحُلَيْفَةِ بِبَطْنِ الْوَادِي وَبَاتَ حَتَّى يُصْبِحَ.
Ahmad ibn Hajjoj bizga aytdi: Anas ibn Iyoz bizga aytdi, Ubaydullohdan, u Nofi'dan, u Ibn Umar roziyallahu anhumadan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Makkaga chiqsa, Shajara masjidida namoz o'qir, qaytsa, Zul-Hulayfada — vodiy o'rtasi(botgi)da — namoz o'qir va tong otguncha tunar edi.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ يَطْرُقُ أَهْلَهُ، كَانَ لاَ يَدْخُلُ إِلاَّ غُدْوَةً أَوْ عَشِيَّةً.
Muso ibn Ismoil bizga aytdi: Hammom bizga aytdi, Ishoq ibn Abdulloh ibn Abu Talhadan, u Anas roziyallahu anhudan: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam (safardan kelganida) ahli (oilasi)ga to'satdan (tunda) kirmas edi, faqat erta tongda yoki kechki paytda kirar edi.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَارِبٍ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَطْرُقَ أَهْلَهُ لَيْلاً.
Muslim ibn Ibrohim bizga aytdi: Shu'ba bizga aytdi, Muhoribdan, u Jobir roziyallahu anhudan: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam (kishining) ahli (oilasi)ga kechasi to'satdan kirishdan qaytardi.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي حُمَيْدٌ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ، فَأَبْصَرَ دَرَجَاتِ الْمَدِينَةِ أَوْضَعَ نَاقَتَهُ، وَإِنْ كَانَتْ دَابَّةً حَرَّكَهَا. قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ زَادَ الْحَارِثُ بْنُ عُمَيْرٍ عَنْ حُمَيْدٍ حَرَّكَهَا مِنْ حُبِّهَا. حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ جُدُرَاتٍ. تَابَعَهُ الْحَارِثُ بْنُ عُمَيْرٍ.
Sa'id ibn Abu Maryam bizga aytdi: Muhammad ibn Ja'far bizga xabar berdi: Humayd menga xabar berdi: U Anas roziyallahu anhuni shunday deganini eshitdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam safardan kelsa, Madinaning devorlarini (uzoqdan) ko'rgach, tuyasini tezlatar edi, agar (boshqa) ulov bo'lsa, uni harakatga keltirar (tezlatar) edi. Abu Abdulloh (Buxoriy) dedi: Horis ibn Umayr Humayddan ziyoda qildi: ‹uni (Madinani) sevgani sababli harakatga keltirar edi›. Qutayba bizga aytdi: Ismoil bizga aytdi, Humayddan, u Anasdan: ‹devorlarni (judurot)› dedi. Unga Horis ibn Umayr mutobaat qildi.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِينَا، كَانَتِ الأَنْصَارُ إِذَا حَجُّوا فَجَاءُوا لَمْ يَدْخُلُوا مِنْ قِبَلِ أَبْوَابِ بُيُوتِهِمْ، وَلَكِنْ مِنْ ظُهُورِهَا، فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَدَخَلَ مِنْ قِبَلِ بَابِهِ، فَكَأَنَّهُ عُيِّرَ بِذَلِكَ، فَنَزَلَتْ {وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهَا وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا}.
Abul-Valid bizga aytdi: Shu'ba bizga aytdi, Abu Ishoqdan: U dedi: Men Baroni roziyallahu anhuni shunday deganini eshitdi: Bu oyat biz haqimizda nozil bo'lgan: Ansor haj qilib kelsa, uylariga eshiklari tomonidan emas, balki orqalaridan kirar edi. Ansordan bir kishi kelib, eshigi tomonidan kirdi, go'yo u shu sababli ayblandi. Shunda: ‹‹Uylarga orqalaridan kirishingiz yaxshilik emas, balki yaxshilik — taqvo qilgan kishiniki(dir). Uylarga eshiklaridan kiringiz›› (oyati) nozil bo'ldi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " السَّفَرُ قِطْعَةٌ مِنَ الْعَذَابِ، يَمْنَعُ أَحَدَكُمْ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ وَنَوْمَهُ، فَإِذَا قَضَى نَهْمَتَهُ فَلْيُعَجِّلْ إِلَى أَهْلِهِ ".
Abdulloh ibn Maslama bizga aytdi: Molik bizga aytdi, Sumayydan, u Abu Solihdan, u Abu Hurayra roziyallahu anhudan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan: U zot: «Safar — azobdan bir bo'lak(qism)dir, u biringizni taomidan, ichimligidan va uyqusidan to'sadi. Bas, hojatini ado etgach, ahli (oilasi)ga shoshilsin» dedilar.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنْتُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ بِطَرِيقِ مَكَّةَ، فَبَلَغَهُ عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ شِدَّةُ وَجَعٍ فَأَسْرَعَ السَّيْرَ، حَتَّى كَانَ بَعْدَ غُرُوبِ الشَّفَقِ نَزَلَ، فَصَلَّى الْمَغْرِبَ وَالْعَتَمَةَ، جَمَعَ بَيْنَهُمَا، ثُمَّ قَالَ إِنِّي رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم إِذَا جَدَّ بِهِ السَّيْرُ أَخَّرَ الْمَغْرِبَ، وَجَمَعَ بَيْنَهُمَا.
Sa'id ibn Abu Maryam bizga aytdi: Muhammad ibn Ja'far bizga xabar berdi: Zayd ibn Aslam menga xabar berdi, otasidan: U dedi: Men Abdulloh ibn Umar roziyallahu anhuma bilan Makka yo'lida edim. Unga Safiyya binti Abu Ubaydning qattiq og'rib qolgani (xabari) yetdi, u yurishni tezlatdi, hatto shafaq botganidan keyin (manzilga) tushdi, shom va xuftonni o'qidi — u ikkisini jam qildi — so'ng: ‹Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamni — unga yurish (yo'l) jiddiy (shoshilinch) bo'lsa — shomni keyinga surib, u ikkisini jam qilayotganini ko'rgandim› dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ حِينَ خَرَجَ إِلَى مَكَّةَ مُعْتَمِرًا فِي الْفِتْنَةِ قَالَ إِنْ صُدِدْتُ عَنِ الْبَيْتِ صَنَعْتُ كَمَا صَنَعْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَأَهَلَّ بِعُمْرَةٍ، مِنْ أَجْلِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ.
Abdulloh ibn Yusuf bizga aytdi: Molik bizga xabar berdi, Nofi'dan: Abdulloh ibn Umar roziyallahu anhuma fitna (davri)da Makkaga umrachi bo'lib chiqgan paytida: ‹Agar men Baytdan to'silsam, biz Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bilan qilgandek qilaman› dedi. So'ng umra bilan talbiya aytdi — chunki Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Hudaybiya yili umra bilan talbiya aytgan edi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَسَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَاهُ أَنَّهُمَا، كَلَّمَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ لَيَالِيَ نَزَلَ الْجَيْشُ بِابْنِ الزُّبَيْرِ فَقَالاَ لاَ يَضُرُّكَ أَنْ لاَ تَحُجَّ الْعَامَ، وَإِنَّا نَخَافُ أَنْ يُحَالَ بَيْنَكَ وَبَيْنَ الْبَيْتِ. فَقَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَالَ كُفَّارُ قُرَيْشٍ دُونَ الْبَيْتِ، فَنَحَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم هَدْيَهُ، وَحَلَقَ رَأْسَهُ، وَأُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ الْعُمْرَةَ، إِنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْطَلِقُ، فَإِنْ خُلِّيَ بَيْنِي وَبَيْنَ الْبَيْتِ طُفْتُ، وَإِنْ حِيلَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ فَعَلْتُ كَمَا فَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا مَعَهُ. فَأَهَلَّ بِالْعُمْرَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ، ثُمَّ سَارَ سَاعَةً، ثُمَّ قَالَ " إِنَّمَا شَأْنُهُمَا وَاحِدٌ، أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ حَجَّةً مَعَ عُمْرَتِي ". فَلَمْ يَحِلَّ مِنْهُمَا حَتَّى حَلَّ يَوْمَ النَّحْرِ، وَأَهْدَى، وَكَانَ يَقُولُ لاَ يَحِلُّ حَتَّى يَطُوفَ طَوَافًا وَاحِدًا يَوْمَ يَدْخُلُ مَكَّةَ.
Abdulloh ibn Muhammad ibn Asmo bizga aytdi: Juvayriya bizga aytdi, Nofi'dan: Ubaydulloh ibn Abdulloh va Salim ibn Abdulloh unga xabar berdi-ki, ikkalasi — lashkar Ibn Zubayr (bilan jang qilishga) tushgan kechalarda — Abdulloh ibn Umar roziyallahu anhuma bilan gaplashdi va: ‹Bu yil haj qilmaslikda senga zarar yo'q, biz sen bilan Bayt orasida to'siq bo'lishidan qo'rqamiz› dedi. U: ‹Biz Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bilan (yo'lga) chiqdik, Quraysh kofirlari Bayt bilan (orasida) to'siq bo'ldi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam hadyasini so'ydi va boshini oldirdi. Men sizlarni guvoh qilaman-ki, men umrani vojib qildim. Inshaallah, yo'lga chiqaman, agar men bilan Bayt orasida (to'siq) ochilsa, tavof qilaman, agar men bilan u orasida to'siq bo'lsa, Nabiy sollallahu alayhi vasallam qilgandek qilaman — men u bilan birga (bo'lganman)› dedi. So'ng Zul-Hulayfadan umra bilan talbiya aytdi, so'ng bir soat yurdi, so'ng: «U ikkisi(haj va umra)ning ishi faqat bittadir, men sizlarni guvoh qilaman-ki, men umram bilan birga haj(ni) ham vojib qildim» dedi. U ikkisidan (haj va umradan) — qurbonlik kuni (ihromdan) chiqguncha — chiqmadi, hadya keltirdi, va: ‹U Makkaga kirgan kuni bitta tavof qilmaguncha (ihromdan) chiqmaydi› der edi.
حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ بَعْضَ بَنِي عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَهُ لَوْ أَقَمْتَ. بِهَذَا.
Muso ibn Ismoil menga aytdi: Juvayriya bizga aytdi, Nofi'dan: Abdullohning ba'zi bolalari unga: ‹Qol (borma)› dedi — shu (hadis) bilan.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلاَّمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَدْ أُحْصِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَلَقَ رَأْسَهُ وَجَامَعَ نِسَاءَهُ، وَنَحَرَ هَدْيَهُ، حَتَّى اعْتَمَرَ عَامًا قَابِلاً.
Muhammad bizga aytdi: Yahyo ibn Solih bizga aytdi: Muoviya ibn Sallom bizga aytdi: Yahyo ibn Abu Kasir bizga aytdi, Ikrimadan: U dedi: Ibn Abbos roziyallahu anhuma dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam (Hudaybiyada) to'silgan (ihsor qilingan) edi, u zot boshini oldirdi, ayollariga yaqinlik qildi, hadyasini so'ydi, hatto kelgusi yili umra qilishi(gacha).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمٌ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ أَلَيْسَ حَسْبُكُمْ سُنَّةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، إِنْ حُبِسَ أَحَدُكُمْ عَنِ الْحَجِّ طَافَ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، ثُمَّ حَلَّ مِنْ كُلِّ شَىْءٍ، حَتَّى يَحُجَّ عَامًا قَابِلاً، فَيُهْدِي أَوْ يَصُومُ، إِنْ لَمْ يَجِدْ هَدْيًا. وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي سَالِمٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، نَحْوَهُ.
Ahmad ibn Muhammad bizga aytdi: Abdulloh bizga xabar berdi: Yunus bizga xabar berdi, Zuhriydan: U dedi: Salim menga xabar berdi: U dedi: Ibn Umar roziyallahu anhuma: ‹Sizlarga Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning sunnati kifoya emasmi? Agar biringiz hajdan to'silsa, Baytni va Safo bilan Marvani tavof qilsin, so'ng kelgusi yili haj qilguncha har narsadan (ihromdan) chiqsin, so'ng hadya qilsin, agar hadya topmasa, ro'za tutsin› der edi. Abdullohdan: Ma'mar bizga xabar berdi, Zuhriydan: U dedi: Salim menga aytdi, Ibn Umardan — uning o'xshashini.