حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا نَسِيَ فَأَكَلَ وَشَرِبَ فَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ، فَإِنَّمَا أَطْعَمَهُ اللَّهُ وَسَقَاهُ ".
Abdon bizga aytdi: Yazid ibn Zuray' bizga xabar berdi: Hishom bizga aytdi: Ibn Sirin bizga aytdi, Abu Hurayra roziyallahu anhudan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan: U zot: «(Kim) unutib yeb-ichsa, ro'zasini to'liqlasin (davom ettirsin), chunki uni faqat Allah taomlantirdi va sug'ordi» dedilar.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ حُمْرَانَ، رَأَيْتُ عُثْمَانَ ـ رضى الله عنه ـ تَوَضَّأَ، فَأَفْرَغَ عَلَى يَدَيْهِ ثَلاَثًا، ثُمَّ تَمَضْمَضَ وَاسْتَنْثَرَ، ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا، ثُمَّ غَسَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى إِلَى الْمَرْفِقِ ثَلاَثًا، ثُمَّ غَسَلَ يَدَهُ الْيُسْرَى إِلَى الْمَرْفِقِ ثَلاَثًا، ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ، ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَهُ الْيُمْنَى ثَلاَثًا، ثُمَّ الْيُسْرَى ثَلاَثًا، ثُمَّ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ نَحْوَ وُضُوئِي هَذَا، ثُمَّ قَالَ " مَنْ تَوَضَّأَ وُضُوئِي هَذَا، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ، لاَ يُحَدِّثُ نَفْسَهُ فِيهِمَا بِشَىْءٍ، إِلاَّ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ".
Abdon bizga aytdi: Abdulloh bizga xabar berdi: Ma'mar bizga xabar berdi: U dedi: Zuhriy menga aytdi, Ato ibn Yaziddan, u Humrondan: Men Usmon roziyallahu anhuni tahorat olganini ko'rdim: U ikki qo'liga uch marta (suv) quydi, so'ng og'ziga suv olib chaydi va burnini qoqdi, so'ng yuzini uch marta yuvdi, so'ng o'ng qo'lini tirsakkacha uch marta yuvdi, so'ng chap qo'lini tirsakkacha uch marta yuvdi, so'ng boshini mash qildi, so'ng o'ng oyog'ini uch marta yuvdi, so'ng chapini uch marta (yuvdi), so'ng: ‹Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamni shu tahoratimga o'xshash tahorat olganini ko'rdim, so'ng u zot: ‹Kim shu tahoratimga o'xshash tahorat olsa, so'ng ikki rakaat o'qisa, ularda o'ziga biror narsani (xayolni) gapirmasa (xushu' bilan o'qisa), uning o'tgan gunohi mag'firat qilinadi› dedilar› dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، سَمِعَ يَزِيدَ بْنَ هَارُونَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى ـ هُوَ ابْنُ سَعِيدٍ ـ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ، أَخْبَرَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ بْنِ خُوَيْلِدٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ تَقُولُ إِنَّ رَجُلاً أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّهُ احْتَرَقَ. قَالَ " مَالَكَ ". قَالَ أَصَبْتُ أَهْلِي فِي رَمَضَانَ. فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِمِكْتَلٍ، يُدْعَى الْعَرَقَ فَقَالَ " أَيْنَ الْمُحْتَرِقُ ". قَالَ أَنَا. قَالَ " تَصَدَّقْ بِهَذَا ".
Abdulloh ibn Munir bizga aytdi: U Yazid ibn Horunni eshitdi: Yahyo — u Ibn Sa'id — bizga aytdi: Abdurrahmon ibn Qosim unga xabar berdi, Muhammad ibn Ja'far ibn Zubayr ibn Avvom ibn Xuvayliddan, u Abbod ibn Abdulloh ibn Zubayrdan: U unga xabar berdi-ki, u Oisha roziyallahu anhoni shunday deganini eshitdi: Bir kishi Nabiy sollallahu alayhi vasallamga kelib: ‹Men yondim (halok bo'ldim)!› dedi. U zot: «Senga nima bo'ldi?» dedilar. U: ‹Ramazonda ahlimga (xotinimga) yaqinlik qildim› dedi. Nabiy sollallahu alayhi vasallamga bir savat (taom) — unga ‹araq› deyiladi — keltirildi. U zot: «Yongan (kishi) qani?» dedilar. U: ‹Men› dedi. U zot: «Buni sadaqa qil» dedilar.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ جُلُوسٌ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكْتُ. قَالَ " مَا لَكَ ". قَالَ وَقَعْتُ عَلَى امْرَأَتِي وَأَنَا صَائِمٌ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَلْ تَجِدُ رَقَبَةً تُعْتِقُهَا ". قَالَ لاَ. قَالَ " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ". قَالَ لاَ. فَقَالَ " فَهَلْ تَجِدُ إِطْعَامَ سِتِّينَ مِسْكِينًا ". قَالَ لاَ. قَالَ فَمَكَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقٍ فِيهَا تَمْرٌ ـ وَالْعَرَقُ الْمِكْتَلُ ـ قَالَ " أَيْنَ السَّائِلُ ". فَقَالَ أَنَا. قَالَ " خُذْهَا فَتَصَدَّقْ بِهِ ". فَقَالَ الرَّجُلُ أَعَلَى أَفْقَرَ مِنِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَوَاللَّهِ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا ـ يُرِيدُ الْحَرَّتَيْنِ ـ أَهْلُ بَيْتٍ أَفْقَرُ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي، فَضَحِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ ثُمَّ قَالَ " أَطْعِمْهُ أَهْلَكَ ".
Abul-Yamon bizga aytdi: Shu'ayb bizga xabar berdi, Zuhriydan: U dedi: Humayd ibn Abdurrahmon menga xabar berdi: Abu Hurayra roziyallahu anhu dedi: Biz Nabiy sollallahu alayhi vasallamning oldida o'tirgan paytimizda, to'satdan u zotga bir kishi kelib: ‹Yo Rasulullah, halok bo'ldim!› dedi. U zot: «Senga nima bo'ldi?» dedilar. U: ‹Men ro'zador bo'lgan holda xotinimga yaqinlik qildim› dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Ozod qiladigan bir qul topasanmi?» dedilar. U: ‹Yo'q› dedi. U zot: «Bo'lmasa, ketma-ket ikki oy ro'za tutishga qodirmisan?» dedilar. U: ‹Yo'q› dedi. U zot: «Bo'lmasa, oltmish miskinni taomlantirishni topasanmi?» dedilar. U: ‹Yo'q› dedi. U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam (bir muddat) turdi. Biz shu holda turgan paytimizda, Nabiy sollallahu alayhi vasallamga ichida xurmo bo'lgan bir araq (savat) keltirildi — ‹araq› — savat (degani). U zot: «Savol beruvchi qani?» dedilar. U: ‹Men› dedi. U zot: «Buni ol va sadaqa qil» dedilar. U kishi: ‹Mendan ko'ra faqirroqgami, yo Rasulullah? Allahga qasamki, uning ikki qora toshli (lobatayni) orasida — ya'ni ikki Harra orasida — mening ahli-baytimdan faqirroq biror ahli-bayt yo'q› dedi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam — oziq tishlari ko'ringuncha — kuldilar, so'ng: «(Bo'lmasa) uni ahlingga (oilangga) yedir» dedilar.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ الأَخِرَ وَقَعَ عَلَى امْرَأَتِهِ فِي رَمَضَانَ. فَقَالَ " أَتَجِدُ مَا تُحَرِّرُ رَقَبَةً ". قَالَ لاَ. قَالَ " فَتَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ". قَالَ لاَ. قَالَ " أَفَتَجِدُ مَا تُطْعِمُ بِهِ سِتِّينَ مِسْكِينًا ". قَالَ لاَ. قَالَ فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ ـ وَهُوَ الزَّبِيلُ ـ قَالَ " أَطْعِمْ هَذَا عَنْكَ ". قَالَ عَلَى أَحْوَجَ مِنَّا مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا أَهْلُ بَيْتٍ أَحْوَجُ مِنَّا. قَالَ " فَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ ".
Usmon ibn Abu Shayba bizga aytdi: Jarir bizga aytdi, Mansurdan, u Zuhriydan, u Humayd ibn Abdurrahmondan, u Abu Hurayra roziyallahu anhudan: Bir kishi Nabiy sollallahu alayhi vasallamga kelib: ‹Falonchi (men) Ramazonda xotiniga yaqinlik qildi› dedi. U zot: «Bir qulni ozod qiladigan (mol) topasanmi?» dedilar. U: ‹Yo'q› dedi. U zot: «Bo'lmasa, ketma-ket ikki oy ro'za tutishga qodirmisan?» dedilar. U: ‹Yo'q› dedi. U zot: «Oltmish miskinni taomlantiradigan (mol) topasanmi?» dedilar. U: ‹Yo'q› dedi. U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallamga ichida xurmo bo'lgan bir araq — u zabil (savat) (degani) — keltirildi. U zot: «Buni o'z (kafforating) o'rniga yedir» dedilar. U: ‹Bizdan ko'ra muhtojroqgami? Uning ikki qora toshli (lobatayni) orasida bizdan ko'ra muhtojroq biror ahli-bayt yo'q› dedi. U zot: «Bo'lmasa, uni ahlingga yedir» dedilar.
حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ، وَهْوَ مُحْرِمٌ وَاحْتَجَمَ وَهْوَ صَائِمٌ.
Mualla ibn Asad bizga aytdi: Vuhayb bizga aytdi, Ayyubdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos roziyallahu anhumadan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam — muhrim (ihromda)gi holda — hijomat qildirdi va — ro'zador holda — hijomat qildirdi.
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ احْتَجَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ صَائِمٌ.
Abu Ma'mar bizga aytdi: Abdulvoris bizga aytdi: Ayyub bizga aytdi, Ikrimadan, u Ibn Abbos roziyallahu anhumadan: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam — ro'zador holda — hijomat qildirdi.
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ ثَابِتًا الْبُنَانِيَّ، يَسْأَلُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَكُنْتُمْ تَكْرَهُونَ الْحِجَامَةَ لِلصَّائِمِ قَالَ لاَ. إِلاَّ مِنْ أَجْلِ الضَّعْفِ. وَزَادَ شَبَابَةُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Odam ibn Abu Iyos bizga aytdi: Shu'ba bizga aytdi: U dedi: Men Sobit Bunoniyni Anas ibn Molik roziyallahu anhudan: ‹Sizlar ro'zadorga hijomat(qon oldirishni) yoqtirmas edingizmi?› deb so'rayotganini eshitdi. U: ‹Yo'q, faqat zaiflik sababli (yoqtirmas edik)› dedi. Shababa ziyoda qildi: Shu'ba bizga aytdi: ‹Nabiy sollallahu alayhi vasallam ahdida›.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيِّ، سَمِعَ ابْنَ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَقَالَ لِرَجُلٍ " انْزِلْ فَاجْدَحْ لِي ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الشَّمْسُ. قَالَ " انْزِلْ فَاجْدَحْ لِي ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الشَّمْسُ. قَالَ " انْزِلْ فَاجْدَحْ لِي ". فَنَزَلَ، فَجَدَحَ لَهُ، فَشَرِبَ، ثُمَّ رَمَى بِيَدِهِ هَا هُنَا، ثُمَّ قَالَ " إِذَا رَأَيْتُمُ اللَّيْلَ أَقْبَلَ مِنْ هَا هُنَا فَقَدْ أَفْطَرَ الصَّائِمُ ". تَابَعَهُ جَرِيرٌ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ عَنِ الشَّيْبَانِيِّ عَنِ ابْنِ أَبِي أَوْفَى قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ.
Ali ibn Abdulloh bizga aytdi: Sufyon bizga aytdi, Abu Ishoq Shayboniydan: U Ibn Abu Avfo roziyallahu anhuni (eshitdi): U dedi: Biz Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bilan safarda edik. U zot bir kishiga: «Tush va menga (ichimlik) qorishtirib (tayyorlab) ber» dedilar. U: ‹Yo Rasulullah, quyosh (hali bor)› dedi. U zot: «Tush va menga qorishtirib ber» dedilar. U: ‹Yo Rasulullah, quyosh (hali bor)› dedi. U zot: «Tush va menga qorishtirib ber» dedilar. U tushdi, unga qorishtirib berdi, u zot ichdi, so'ng qo'li bilan shu (sharq) tomonga ishora qilib: «Tunni shu tomondan keldi (kirdi) deb ko'rsangiz, ro'zador og'iz ochdi (ro'za vaqti tugadi)» dedilar. Unga Jarir va Abu Bakr ibn Ayyosh Shayboniydan, u Ibn Abu Avfodan mutobaat qildi: U dedi: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallam bilan safarda edim.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ حَمْزَةَ بْنَ عَمْرٍو الأَسْلَمِيَّ، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَسْرُدُ الصَّوْمَ.
Musaddad bizga aytdi: Yahyo bizga aytdi, Hishomdan: U dedi: Otam menga aytdi, Oishadan: Hamza ibn Amr Aslamiy: ‹Yo Rasulullah, men ro'zani ket-ket (uzluksiz) tutaman (haqida)› dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ حَمْزَةَ بْنَ عَمْرٍو الأَسْلَمِيَّ قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَأَصُومُ فِي السَّفَرِ وَكَانَ كَثِيرَ الصِّيَامِ. فَقَالَ " إِنْ شِئْتَ فَصُمْ، وَإِنْ شِئْتَ فَأَفْطِرْ ".
Abdulloh ibn Yusuf bizga aytdi: Molik bizga xabar berdi, Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjasi Oisha roziyallahu anhodan: Hamza ibn Amr Aslamiy Nabiy sollallahu alayhi vasallamga: ‹Men safarda ro'za tutaymi?› dedi — u ko'p ro'za tutuvchi edi. U zot: «Xohlasang, ro'za tut, xohlasang, og'iz och» dedilar.