حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " انْطَلَقَ ثَلاَثَةُ رَهْطٍ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ حَتَّى أَوَوُا الْمَبِيتَ إِلَى غَارٍ فَدَخَلُوهُ، فَانْحَدَرَتْ صَخْرَةٌ مِنَ الْجَبَلِ فَسَدَّتْ عَلَيْهِمُ الْغَارَ فَقَالُوا إِنَّهُ لاَ يُنْجِيكُمْ مِنْ هَذِهِ الصَّخْرَةِ إِلاَّ أَنْ تَدْعُوا اللَّهَ بِصَالِحِ أَعْمَالِكُمْ. فَقَالَ رَجُلٌ مِنْهُمُ اللَّهُمَّ كَانَ لِي أَبَوَانِ شَيْخَانِ كَبِيرَانِ، وَكُنْتُ لاَ أَغْبِقُ قَبْلَهُمَا أَهْلاً وَلاَ مَالاً، فَنَأَى بِي فِي طَلَبِ شَىْءٍ يَوْمًا، فَلَمْ أُرِحْ عَلَيْهِمَا حَتَّى نَامَا، فَحَلَبْتُ لَهُمَا غَبُوقَهُمَا فَوَجَدْتُهُمَا نَائِمَيْنِ وَكَرِهْتُ أَنْ أَغْبِقَ قَبْلَهُمَا أَهْلاً أَوْ مَالاً، فَلَبِثْتُ وَالْقَدَحُ عَلَى يَدَىَّ أَنْتَظِرُ اسْتِيقَاظَهُمَا حَتَّى بَرَقَ الْفَجْرُ، فَاسْتَيْقَظَا فَشَرِبَا غَبُوقَهُمَا، اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَفَرِّجْ عَنَّا مَا نَحْنُ فِيهِ مِنْ هَذِهِ الصَّخْرَةِ، فَانْفَرَجَتْ شَيْئًا لاَ يَسْتَطِيعُونَ الْخُرُوجَ ". قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَقَالَ الآخَرُ اللَّهُمَّ كَانَتْ لِي بِنْتُ عَمٍّ كَانَتْ أَحَبَّ النَّاسِ إِلَىَّ، فَأَرَدْتُهَا عَنْ نَفْسِهَا، فَامْتَنَعَتْ مِنِّي حَتَّى أَلَمَّتْ بِهَا سَنَةٌ مِنَ السِّنِينَ، فَجَاءَتْنِي فَأَعْطَيْتُهَا عِشْرِينَ وَمِائَةَ دِينَارٍ عَلَى أَنْ تُخَلِّيَ بَيْنِي وَبَيْنَ نَفْسِهَا، فَفَعَلَتْ حَتَّى إِذَا قَدَرْتُ عَلَيْهَا قَالَتْ لاَ أُحِلُّ لَكَ أَنْ تَفُضَّ الْخَاتَمَ إِلاَّ بِحَقِّهِ. فَتَحَرَّجْتُ مِنَ الْوُقُوعِ عَلَيْهَا، فَانْصَرَفْتُ عَنْهَا وَهْىَ أَحَبُّ النَّاسِ إِلَىَّ وَتَرَكْتُ الذَّهَبَ الَّذِي أَعْطَيْتُهَا، اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا مَا نَحْنُ فِيهِ. فَانْفَرَجَتِ الصَّخْرَةُ، غَيْرَ أَنَّهُمْ لاَ يَسْتَطِيعُونَ الْخُرُوجَ مِنْهَا. قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ الثَّالِثُ اللَّهُمَّ إِنِّي اسْتَأْجَرْتُ أُجَرَاءَ فَأَعْطَيْتُهُمْ أَجْرَهُمْ، غَيْرَ رَجُلٍ وَاحِدٍ تَرَكَ الَّذِي لَهُ وَذَهَبَ فَثَمَّرْتُ أَجْرَهُ حَتَّى كَثُرَتْ مِنْهُ الأَمْوَالُ، فَجَاءَنِي بَعْدَ حِينٍ فَقَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَدِّ إِلَىَّ أَجْرِي. فَقُلْتُ لَهُ كُلُّ مَا تَرَى مِنْ أَجْرِكَ مِنَ الإِبِلِ وَالْبَقَرِ وَالْغَنَمِ وَالرَّقِيقِ. فَقَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ لاَ تَسْتَهْزِئْ بِي. فَقُلْتُ إِنِّي لاَ أَسْتَهْزِئُ بِكَ. فَأَخَذَهُ كُلَّهُ فَاسْتَاقَهُ فَلَمْ يَتْرُكْ مِنْهُ شَيْئًا، اللَّهُمَّ فَإِنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا مَا نَحْنُ فِيهِ. فَانْفَرَجَتِ الصَّخْرَةُ فَخَرَجُوا يَمْشُونَ ".
Бизга Абулямон ривоят қилди, бизга Шуайб хабар берди, у Зуҳрийдан, менга Солим ибн Абдуллаҳ ривоят қилди, Абдуллаҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо) деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни шундай деяётганини эшитдим: «Сизлардан олдингилардан уч киши йўлга чиқиб, тунашга бир ғорга келдилар ва унга кирдилар. Тоғдан бир қоя пастга тушиб, уларга ғорни беркитиб қўйди. Улар: Сизларни бу қоядан фақат солиҳ амалларингиз билан Аллаҳга дуо қилишингиз қутқаради, дедилар. Улардан бир киши деди: Аллаҳим, менинг кекса, қари ота-онам бор эди, мен улардан олдин аҳлимга ҳам, молимга (хизматкорга) ҳам (кечки сут) бермас эдим. Бир куни бирор нарса излаб узоқлашиб кетдим ва уларга (мол)ни қайтариб (сут соғмасликка) кеч қолдим, токи улар ухлаб қолдилар. Уларга кечки сутларини соғдим, уларни ухлаб ётган ҳолда топдим. Мен улардан олдин аҳлимга ёки молимга (сут) беришни ёқтирмадим. Қадаҳни қўлимда ушлаб, уларнинг уйғонишини кутиб турдим, токи тонг ёришгунча. Улар уйғониб, кечки сутларини ичдилар. Аллаҳим, агар мен буни Сенинг юзингни (роз-илигингни) истаб қилган бўлсам, биз турган бу қоядан бизни халос қил. Шунда у (қоя) бир оз очилди, лекин улар чиқа олмас эдилар». Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: «Бошқаси деди: Аллаҳим, менинг амакимнинг қизи бор эди, у менга одамларнинг энг суюклироқи эди. Мен уни ўзига (хушига қарши) истадим, у мендан тортинди (рад этди), токи бир йил қаҳатчилик унга тегди. У менга келди, мен унга ўзи билан мен орасини бўш қўйиши (хилват бўлиши) шарти билан юз йигирма динор бердим. У (рози) бўлди, токи унга қодир бўлганимда, у деди: Сенга муҳрни (бокиралигни) фақат ҳаққи билан бузишингга рухсат бермайман. Мен унга қовушишдан тортиндим ва ундан қайтдим, ҳолбуки у менга одамларнинг энг суюклироқи эди, ва мен унга берган олтинни тарк этдим. Аллаҳим, агар мен буни Сенинг юзингни истаб қилган бўлсам, биз турган нарсадан бизни халос қил. Шунда қоя очилди, фақат улар ундан чиқа олмас эдилар». Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: «Учинчиси деди: Аллаҳим, мен ишчилар ёллаган ва уларнинг ҳақини берган эдим, фақат бир киши ҳақини қолдириб кетди. Мен унинг ҳақини (ишлатиб) кўпайтирдим, токи ундан моллар кўпайди. У бир муддатдан кейин менга келиб: Эй Аллаҳнинг бандаси, менга ҳақимни адо эт, деди. Мен унга: Сен кўраётган бу туя, мол (сигир), қўй ва қулларнинг ҳаммаси сенинг ҳақинг, дедим. У: Эй Аллаҳнинг бандаси, мени масхара қилма, деди. Мен: Мен сени масхара қилмайман, дедим. У унинг ҳаммасини олиб, ҳайдаб кетди ва ундан ҳеч нарса қолдирмади. Аллаҳим, агар мен буни Сенинг юзингни истаб қилган бўлсам, биз турган нарсадан бизни халос қил. Шунда қоя очилди, улар юриб чиқиб кетдилар».