حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي زَيْدٌ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلَيْسَ شَهَادَةُ الْمَرْأَةِ مِثْلَ نِصْفِ شَهَادَةِ الرَّجُلِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " فَذَلِكَ مِنْ نُقْصَانِ عَقْلِهَا ".
Bizga Ibn Abu Maryam rivoyat qildi, bizga Muhammad ibn Ja'far xabar berdi, u dedi: Menga Zayd xabar berdi, u Iyoz ibn Abdullohdan, u Abu Said Xudriydan (roziyallahu anhu), u Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)dan, u dedi: «Ayolning guvohligi erkak guvohligining yarmi kabi emasmi?» Biz: Albatta, dedik. U: «Bu uning aqli nuqsonidandir», dedi.
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ،. وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقْبَةُ بْنُ الْحَارِثِ، أَوْ سَمِعْتُهُ مِنْهُ، أَنَّهُ تَزَوَّجَ أُمَّ يَحْيَى بِنْتَ أَبِي إِهَابٍ قَالَ فَجَاءَتْ أَمَةٌ سَوْدَاءُ فَقَالَتْ قَدْ أَرْضَعْتُكُمَا. فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَعْرَضَ عَنِّي، قَالَ فَتَنَحَّيْتُ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ قَالَ " وَكَيْفَ وَقَدْ زَعَمَتْ أَنْ قَدْ أَرْضَعَتْكُمَا ". فَنَهَاهُ عَنْهَا.
Bizga Abu Osim rivoyat qildi, u Ibn Jurayjdan, u Ibn Abu Mulaykadan, u Uqba ibn Horisdan; va bizga Ali ibn Abdulloh rivoyat qildi, bizga Yahyo ibn Said rivoyat qildi, u Ibn Jurayjdan, u dedi: Men Ibn Abu Mulaykani eshitdim, u dedi: Menga Uqba ibn Horis rivoyat qildi — yoki men uni undan eshitdim — u Abu Ihobning qizi Umm Yahyoga uylandi. U dedi: Bir qora cho'ri kelib: Men sizlarning ikkalangizni emizganman, dedi. Men buni Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga zikr qildim, u mendan yuz o'girdi. Men chetga surildim va buni unga zikr qildim. U: «(Bu nikoh) qanday (davom etadi), holbuki u sizni ikkalangizni emizganini da'vo qildi-ku?» dedi. U uni (Uqbani) undan (xotinidan) man qildi.
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً فَجَاءَتِ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ أَرْضَعْتُكُمَا. فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " وَكَيْفَ وَقَدْ قِيلَ دَعْهَا عَنْكَ " أَوْ نَحْوَهُ.
Bizga Abu Osim rivoyat qildi, u Umar ibn Saiddan, u Ibn Abu Mulaykadan, u Uqba ibn Horisdan, u dedi: Men bir ayolga uylandi m. Bir ayol kelib: Men sizlarning ikkalangizni emizganman, dedi. Men Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga keldim. U: «(Bu) qanday (bo'ladi), holbuki aytildi-ku? Uni o'zingdan qo'y (ajral)», yoki shunga o'xshash (dedi).
حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ، سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ وَأَفْهَمَنِي بَعْضَهُ أَحْمَدُ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيِّ، وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا، فَبَرَّأَهَا اللَّهُ مِنْهُ، قَالَ الزُّهْرِيُّ، وَكُلُّهُمْ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنْ حَدِيثِهَا وَبَعْضُهُمْ أَوْعَى مِنْ بَعْضٍ، وَأَثْبَتُ لَهُ اقْتِصَاصًا، وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمُ الْحَدِيثَ الَّذِي حَدَّثَنِي عَنْ عَائِشَةَ، وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا. زَعَمُوا أَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ أَزْوَاجِهِ، فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا مَعَهُ، فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزَاةٍ غَزَاهَا فَخَرَجَ سَهْمِي، فَخَرَجْتُ مَعَهُ بَعْدَ مَا أُنْزِلَ الْحِجَابُ، فَأَنَا أُحْمَلُ فِي هَوْدَجٍ وَأُنْزَلُ فِيهِ، فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَتِهِ تِلْكَ، وَقَفَلَ وَدَنَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ، آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ، فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ، فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ، فَلَمَّا قَضَيْتُ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى الرَّحْلِ، فَلَمَسْتُ صَدْرِي، فَإِذَا عِقْدٌ لِي مِنْ جَزْعِ أَظْفَارٍ قَدِ انْقَطَعَ، فَرَجَعْتُ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي، فَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ، فَأَقْبَلَ الَّذِينَ يَرْحَلُونَ لِي، فَاحْتَمَلُوا هَوْدَجِي فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِي الَّذِي كُنْتُ أَرْكَبُ، وَهُمْ يَحْسِبُونَ أَنِّي فِيهِ، وَكَانَ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يَثْقُلْنَ وَلَمْ يَغْشَهُنَّ اللَّحْمُ، وَإِنَّمَا يَأْكُلْنَ الْعُلْقَةَ مِنَ الطَّعَامِ، فَلَمْ يَسْتَنْكِرِ الْقَوْمُ حِينَ رَفَعُوهُ ثِقَلَ الْهَوْدَجِ فَاحْتَمَلُوهُ وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ، فَبَعَثُوا الْجَمَلَ وَسَارُوا، فَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَ مَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ، فَجِئْتُ مَنْزِلَهُمْ وَلَيْسَ فِيهِ أَحَدٌ، فَأَمَمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ بِهِ فَظَنَنْتُ أَنَّهُمْ سَيَفْقِدُونِي فَيَرْجِعُونَ إِلَىَّ، فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ غَلَبَتْنِي عَيْنَاىَ فَنِمْتُ، وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ، فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ فَأَتَانِي، وَكَانَ يَرَانِي قَبْلَ الْحِجَابِ فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ، فَوَطِئَ يَدَهَا فَرَكِبْتُهَا فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِي الرَّاحِلَةَ، حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ بَعْدَ مَا نَزَلُوا مُعَرِّسِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ، فَهَلَكَ مَنْ هَلَكَ، وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى الإِفْكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ، فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَاشْتَكَيْتُ بِهَا شَهْرًا، يُفِيضُونَ مِنْ قَوْلِ أَصْحَابِ الإِفْكِ، وَيَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لاَ أَرَى مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللُّطْفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَمْرَضُ، إِنَّمَا يَدْخُلُ فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ " كَيْفَ تِيكُمْ ". لاَ أَشْعُرُ بِشَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ حَتَّى نَقَهْتُ، فَخَرَجْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ مُتَبَرَّزُنَا، لاَ نَخْرُجُ إِلاَّ لَيْلاً إِلَى لَيْلٍ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا، وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الأُوَلِ فِي الْبَرِّيَّةِ أَوْ فِي التَّنَزُّهِ، فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ بِنْتُ أَبِي رُهْمٍ نَمْشِي، فَعَثُرَتْ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ، فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ، أَتَسُبِّينَ رَجُلاً شَهِدَ بَدْرًا فَقَالَتْ يَا هَنْتَاهْ أَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالُوا فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الإِفْكِ، فَازْدَدْتُ مَرَضًا إِلَى مَرَضِي، فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ فَقَالَ " كَيْفَ تِيكُمْ ". فَقُلْتُ ائْذَنْ لِي إِلَى أَبَوَىَّ. قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أُرِيدُ أَنْ أَسْتَيْقِنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا، فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَيْتُ أَبَوَىَّ فَقُلْتُ لأُمِّي مَا يَتَحَدَّثُ بِهِ النَّاسُ فَقَالَتْ يَا بُنَيَّةُ هَوِّنِي عَلَى نَفْسِكِ الشَّأْنَ، فَوَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةٌ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا وَلَهَا ضَرَائِرُ إِلاَّ أَكْثَرْنَ عَلَيْهَا. فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَلَقَدْ يَتَحَدَّثُ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبِتُّ تِلْكَ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَصْبَحْتُ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، ثُمَّ أَصْبَحْتُ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْىُ، يَسْتَشِيرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ، فَأَمَّا أُسَامَةُ فَأَشَارَ عَلَيْهِ بِالَّذِي يَعْلَمُ فِي نَفْسِهِ مِنَ الْوُدِّ لَهُمْ، فَقَالَ أُسَامَةُ أَهْلُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ نَعْلَمُ وَاللَّهِ إِلاَّ خَيْرًا، وَأَمَّا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ يُضَيِّقِ اللَّهُ عَلَيْكَ وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ، وَسَلِ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ. فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَرِيرَةَ فَقَالَ " يَا بَرِيرَةُ هَلْ رَأَيْتِ فِيهَا شَيْئًا يَرِيبُكِ ". فَقَالَتْ بَرِيرَةُ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ، إِنْ رَأَيْتُ مِنْهَا أَمْرًا أَغْمِصُهُ عَلَيْهَا أَكْثَرَ مِنْ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ تَنَامُ عَنِ الْعَجِينَ فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ. فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ يَوْمِهِ، فَاسْتَعْذَرَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ ابْنِ سَلُولَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ بَلَغَنِي أَذَاهُ فِي أَهْلِي، فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ خَيْرًا، وَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلاً مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا، وَمَا كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ مَعِي ". فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا وَاللَّهِ أَعْذِرُكَ مِنْهُ، إِنْ كَانَ مِنَ الأَوْسِ ضَرَبْنَا عُنُقَهُ، وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا مِنَ الْخَزْرَجِ أَمَرْتَنَا فَفَعَلْنَا فِيهِ أَمْرَكَ. فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَهُوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ، وَكَانَ قَبْلَ ذَلِكَ رَجُلاً صَالِحًا وَلَكِنِ احْتَمَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ، لاَ تَقْتُلُهُ وَلاَ تَقْدِرُ عَلَى ذَلِكَ، فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ الْحُضَيْرِ فَقَالَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ، وَاللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ، فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنِ الْمُنَافِقِينَ. فَثَارَ الْحَيَّانِ الأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَنَزَلَ فَخَفَّضَهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ، وَبَكَيْتُ يَوْمِي لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، فَأَصْبَحَ عِنْدِي أَبَوَاىَ، قَدْ بَكَيْتُ لَيْلَتَيْنِ وَيَوْمًا حَتَّى أَظُنُّ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي ـ قَالَتْ ـ فَبَيْنَا هُمَا جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي إِذِ اسْتَأْذَنَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَأَذِنْتُ لَهَا، فَجَلَسَتْ تَبْكِي مَعِي، فَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ إِذْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ، وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مِنْ يَوْمِ قِيلَ فِيَّ مَا قِيلَ قَبْلَهَا، وَقَدْ مَكُثَ شَهْرًا لاَ يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي شَىْءٌ ـ قَالَتْ ـ فَتَشَهَّدَ ثُمَّ قَالَ " يَا عَائِشَةُ فَإِنَّهُ بَلَغَنِي عَنْكِ كَذَا وَكَذَا، فَإِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ، وَإِنْ كُنْتِ أَلْمَمْتِ فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ، فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اعْتَرَفَ بِذَنْبِهِ ثُمَّ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ ". فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقَالَتَهُ قَلَصَ دَمْعِي حَتَّى مَا أُحِسُّ مِنْهُ قَطْرَةً وَقُلْتُ لأَبِي أَجِبْ عَنِّي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقُلْتُ لأُمِّي أَجِيبِي عَنِّي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا قَالَ. قَالَتْ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَتْ وَأَنَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ لاَ أَقْرَأُ كَثِيرًا مِنَ الْقُرْآنِ فَقُلْتُ إِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ أَنَّكُمْ سَمِعْتُمْ مَا يَتَحَدَّثُ بِهِ النَّاسُ، وَوَقَرَ فِي أَنْفُسِكُمْ وَصَدَّقْتُمْ بِهِ، وَلَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي بَرِيئَةٌ. وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي لَبَرِيئَةٌ لاَ تُصَدِّقُونِي بِذَلِكَ، وَلَئِنِ اعْتَرَفْتُ لَكُمْ بِأَمْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ لَتُصَدِّقُنِّي وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلاً إِلاَّ أَبَا يُوسُفَ إِذْ قَالَ {فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ} ثُمَّ تَحَوَّلْتُ عَلَى فِرَاشِي، وَأَنَا أَرْجُو أَنْ يُبَرِّئَنِي اللَّهُ، وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا ظَنَنْتُ أَنْ يُنْزِلَ فِي شَأْنِي وَحْيًا، وَلأَنَا أَحْقَرُ فِي نَفْسِي مِنْ أَنْ يُتَكَلَّمَ بِالْقُرْآنِ فِي أَمْرِي، وَلَكِنِّي كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّوْمِ رُؤْيَا يُبَرِّئُنِي اللَّهُ، فَوَاللَّهِ مَا رَامَ مَجْلِسَهُ وَلاَ خَرَجَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ حَتَّى أُنْزِلَ عَلَيْهِ، فَأَخَذَهُ مَا كَانَ يَأْخُذُهُ مِنَ الْبُرَحَاءِ، حَتَّى إِنَّهُ لَيَتَحَدَّرُ مِنْهُ مِثْلُ الْجُمَانِ مِنَ الْعَرَقِ فِي يَوْمٍ شَاتٍ، فَلَمَّا سُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَضْحَكُ، فَكَانَ أَوَّلَ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا أَنْ قَالَ لِي " يَا عَائِشَةُ، احْمَدِي اللَّهَ فَقَدْ بَرَّأَكِ اللَّهُ ". فَقَالَتْ لِي أُمِّي قُومِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقُلْتُ لاَ وَاللَّهِ، لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ، وَلاَ أَحْمَدُ إِلاَّ اللَّهَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} الآيَاتِ، فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ هَذَا فِي بَرَاءَتِي قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحِ بْنِ أُثَاثَةَ لِقَرَابَتِهِ مِنْهُ وَاللَّهِ لاَ أُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحٍ شَيْئًا أَبَدًا بَعْدَ مَا قَالَ لِعَائِشَةَ. فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى {وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ} إِلَى قَوْلِهِ {غَفُورٌ رَحِيمٌ} فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى، وَاللَّهِ إِنِّي لأُحِبُّ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لِي، فَرَجَعَ إِلَى مِسْطَحٍ الَّذِي كَانَ يُجْرِي عَلَيْهِ. وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْأَلُ زَيْنَبَ بِنْتَ جَحْشٍ عَنْ أَمْرِي، فَقَالَ " يَا زَيْنَبُ، مَا عَلِمْتِ مَا رَأَيْتِ ". فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَحْمِي سَمْعِي وَبَصَرِي، وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا إِلاَّ خَيْرًا، قَالَتْ وَهْىَ الَّتِي كَانَتْ تُسَامِينِي، فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِالْوَرَعِ. قَالَ وَحَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، مِثْلَهُ. قَالَ وَحَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، مِثْلَهُ.
Bizga Abur-Robi' Sulaymon ibn Dovud rivoyat qildi — uning ba'zisini menga Ahmad tushuntirdi — bizga Fulayh ibn Sulaymon rivoyat qildi, u Ibn Shihob Zuhriydan, u Urva ibn Zubayr, Said ibn Musayyab, Alqama ibn Vaqqos Laysiy va Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utbadan, u Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning xotini Oishadan (roziyallahu anho) — ifk (bo'hton) ahli unga aytgan narsani aytganda va Allah uni undan poklaganda. Zuhriy dedi: Ularning hammasi menga uning (Oishaning) hadisidan bir qismni rivoyat qildi, ba'zisi ba'zisidan ko'ra yodda saqlovchiroq va uni hikoya qilishda mustahkamroq edi. Men ularning har biridan — u menga Oishadan rivoyat qilgan hadisni — yodlab oldim, ularning hadisining ba'zisi ba'zisini tasdiqlaydi. Ular gumon qildilarki, Oisha dedi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) bir safarga chiqmoqchi bo'lganida, xotinlari orasida qur'a tashlar edi, ularning qaysibirining qur'asi chiqsa, u bilan birga chiqar edi. U bir g'azotda biz orasida qur'a tashladi, mening qur'am chiqdi, men u bilan birga chiqdim — bu hijob (parda) tushganidan keyin edi. Men hovdajda (kajavada) ko'tarilar va unga tushir ilar edim. Biz yo'l yurdik, toki Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) o'sha g'azotidan bo'shab, qaytganda va Madinaga yaqinlashganda, bir kecha (yo'lga) chiqishni e'lon qildi. Men ular ko'chishni e'lon qilganda turdim va yurib, qo'shindan o'tib ketdim. Hojatimni ado etganimda, ko'chga (yukga) qaytdim va ko'ksimni paypasladi m, qarasam jaz' (tirnoqsimon tosh)dan mening marjonim uzilib (tushib) qoldi. Men qaytib, marjonimni izladi m, uni izlash meni ushlab qoldi. Meni ko'taradigan (xizmatchi)lar kelib, mening hovdajimni ko'tardi va men minadigan tuyamga yukladilar — ular meni uning ichida deb o'ylar edilar. O'sha vaqtda ayollar yengil edilar, og'irlashmagan va ularni go'sht qoplamagan edi, faqat ozgina taom yer edilar. Qavm uni (hovdajni) ko'targanda uning og'irligini g'alati ko'rmadilar va uni ko'tardilar. Men yosh kanizak edim. Ular tuyani yo'lga soldi va yurib ketdi. Men qo'shin o'tib ketganidan keyin marjonimni topdim va ularning manziliga keldim, unda hech kim yo'q edi. Men o'zim bo'lgan manzilimga keldim va ular meni yo'qotib, menga qaytadi deb o'yladi m. Men o'tirgan paytim ko'zlarim meni yengdi va uxlab qoldim. Safvon ibn Mu'attal Sulamiy, so'ng Zakvoniy qo'shinning orqasida edi. U mening manzilim oldiga ertalab keldi va uxlayotgan bir inson qorasini ko'rdi va mening oldimga keldi — u meni hijobdan oldin ko'rgan edi. Men uning «inna lillah« (istirjo')i bilan — u tuyasini cho'ktirgan paytida — uyg'ondim. U uning (tuyaning) qo'lini bosdi (cho'ktirdi), men unga mindim. U meni — tuyani yetaklab — olib ketdi, toki biz qo'shinga — ular peshin issig'ida tushib (dam olayotgan)da — yetib keldik. Halok bo'lgan halok bo'ldi. Ifkni (bo'htonni) boshqargan esa Abdulloh ibn Ubay ibn Salul edi. Biz Madinaga keldik, men unda bir oy kasal bo'ldim. Odamlar ifk ahlining so'zidan (tarqatib) gapir ardilar, kasalligimda meni shubhaga solgan narsa — men Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)dan, men kasal bo'lganimda undan ko'radigan mehribon (lutf)ni ko'rmas edim. U faqat kirib, salom berar, so'ng: «U (ayol) qanday?» der edi. Men buning hech narsasini sezmas edim, toki men sog'aygunimda. Men va Umm Mistah Manosi' (hojatxona) tomonga — bizning hojatga chiqadigan joyimizga — chiqdik, biz faqat kechasi (har) kechaga (bir marta) chiqar edik, bu — biz uylarimizga yaqin hojatxonalar qura olmaganimizdan oldin edi, bizning ishimiz — sahroda (hojat) qiluvchi dastlabki arablar ishi kabi edi. Men va Umm Mistah binti Abu Ruhm yurib bordik. U o'z to'nida qoqildi va: Mistah halok bo'lsin, dedi. Men unga: Sen nima yomon (so'z) aytding, Badrda qatnashgan bir kishini so'kyapsanmi? dedim. U: Ey jonim, ular nima deganini eshitmadingmi? dedi va menga ifk ahlining so'zini xabar berdi. Men kasalimga (yana) kasal qo'shdim. Uyimga qaytganimda, Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) mening oldimga kirdi, salom berdi va: «U (ayol) qanday?» dedi. Men: Menga ota-onam oldiga (borishga) izn ber, dedim — men o'shanda xabarni ulardan aniqlamoqchi edim. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) menga izn berdi. Men ota-onam oldiga keldim va onamga: Odamlar nimani gapiryapti? dedim. U: Ey qizcham, bu ishni o'zingga yengil qil, Allahga qasamki, bir kishining huzurida uni sevadigan chiroyli bir ayol bo'lib, uning kundoshlari bo'lsa, ular unga (gap) ko'paytirmasdan qolmas edilar (kam bo'libdi), dedi. Men: Subhanallah! Odamlar bu haqda (rostan) gapiryaptimi? dedim. Men o'sha kechani — toki tong otguncha — ko'z yoshim to'xtamasdan va uyqu (surma) surib olmasdan o'tkazdim. So'ng tong otdi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) — vahiy kech qolganda — Ali ibn Abu Tolib va Usoma ibn Zaydni o'z ahli (xotini)ni ajrash haqida ular bilan maslahatlashish uchun chaqirdi. Usoma esa o'z ko'nglida ularga bo'lgan mehrini bilgan narsa bilan unga ishora (maslahat) berdi. Usoma: (U) sening ahling, yo Rasulullah, biz, Allahga qasamki, faqat yaxshilikni bilamiz, dedi. Ali ibn Abu Tolib esa: Yo Rasulullah, Allah senga tor qilmagan, undan boshqa ayollar ko'p. Kanizakdan so'ra, u senga rost (gapni) aytadi, dedi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) Barirani chaqirib: «Ey Barira, unda seni shubhaga soladigan biror narsa ko'rdingmi?» dedi. Barira: Yo'q, seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men undan — uning yosh kanizak bo'lib, xamirdan uxlab qolishi, dojin (uy hayvon)ning kelib uni yeyishidan boshqa — qoralaydigan biror ishni ko'rmadim, dedi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) o'sha kuni turib, Abdulloh ibn Ubay ibn Salul(ning ishi)dan uzr (oqlanishni) so'radi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Menga oilam haqida ozori yetgan bir kishdan kim meni uzrli (oqlaydi)? Allahga qasamki, men oilam haqida faqat yaxshilikni bildim. Ular bir kishini zikr qildilar, men u haqda ham faqat yaxshilikni bildim, u faqat men bilan birga oilamga kirar edi», dedi. Sa'd ibn Muoz turib: Yo Rasulullah, men, Allahga qasamki, seni undan uzrli (oqlayman). Agar u Avsdan bo'lsa, biz uning bo'ynini uramiz; agar bizning Xazraj birodarlarimizdan bo'lsa, sen bizga buyurasan, biz unda buyrug'ingni ado etamiz, dedi. Sa'd ibn Ubada turdi — u Xazrajning boshlig'i, undan oldin solih kishi edi, lekin uni hamiyat (g'urur) tutdi — va: Yolg'on aytding, Allahning umriga qasamki, uni o'ldirmaysan va bunga qodir bo'lmaysan, dedi. Usayd ibn Huzayr turib: Yolg'on aytding, Allahning umriga qasamki, biz uni albatta o'ldiramiz, sen esa munofiqsan, munofiqlar tomonidan kurashyapsan, dedi. Ikki qabila — Avs va Xazraj — ko'tarildi, hatto (urishishga) qasd qildilar. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) minbarda edi, u tushdi va ularni tinchitdi, toki ular jim bo'ldi va u (ham) jim bo'ldi. Men o'sha kunim — ko'z yoshim to'xtamasdan va uyqu surmasdan — yig'ladim. Ota-onam mening oldimda ertalab (qoldi). Men ikki kecha va bir kun yig'ladim, hatto yig'i mening jigarimni yoradi deb o'yladi m. U ikkalasi mening oldimda o'tirgan va men yig'layotgan paytim, Ansordan bir ayol izn so'rady, men unga izn berdim, u men bilan o'tirib yig'ladi. Biz shu holda turganimizda, Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) kirib o'tirdi — u men haqimda aytilgan(bo'hton) aytilgan kundan beri shungaca mening oldimda o'tirmagan edi va bir oy o'tdi, mening ishim haqida unga hech narsa vahiy qilinmagan edi. U tashahhud aytdi, so'ng: «Ey Oisha, menga sen haqda shunday-shunday (gap) yetdi. Agar sen pok bo'lsang, Allah seni tezda poklaydi; agar bir (gunohga) yo'l qo'ygan bo'lsang, Allahdan mag'firat so'ra va Unga tavba qil, chunki banda gunohini iqror qilib, so'ng tavba qilsa, Allah uning tavbasini qabul qiladi», dedi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) so'zini tugatganda, mening ko'z yoshim qisqardi (to'xtadi), hatto undan bir tomchini ham sezmadim. Men otamga: Men tomondan Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga javob ber, dedim. U: Allahga qasamki, men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga nima deyishni bilmayman, dedi. Men onamga: Men tomondan Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga, u aytgan narsaga javob ber, dedim. U: Allahga qasamki, men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga nima deyishni bilmayman, dedi. Men yosh kanizak edim, Qur'andan ko'p (oyat) o'qimas edim. Men: Allahga qasamki, men bilamanki, sizlar odamlar gapirayotgan narsani eshitdingiz, u ko'nglingizda joylashdi va siz uni tasdiqladi ngiz. Agar men sizga: Men pokman, desam — Allah biladi men pokman — sizlar buni meni tasdiqlamaysiz; agar men sizga bir ishni iqror qilsam — Allah biladi men pokman — albatta meni tasdiqlaysiz. Allahga qasamki, men o'zimga va sizga — Yusufning otasi: «Endi chiroyli sabr (qilaman), siz ta'riflayotgan narsaga qarshi Allahdan yordam so'raladi« degan paytidan boshqa — misol topmayman, dedim. So'ng to'shagimga burildim, men Allah meni poklaydi deb umid qilar edim, lekin Allahga qasamki, men o'z ishimda vahiy nozil bo'lishini gumon qilmagan edim. Men o'z nazarimda — mening ishimda Qur'an bilan gapirilishdan — kichikroq (haqirroq) edim. Lekin men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) tushida Allah meni poklaydigan bir tush ko'rishini umid qilar edim. Allahga qasamki, u o'z majlisidan turmadi va uy ahlidan hech kim chiqmadi, toki unga (vahiy) nozil qilindi. Uni o'shanda tutadigan narsa — sovuq kunda ham undan marvarid (donalari) kabi ter to'kiladigan (vahiyning og'irligi) — tutdi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)dan (vahiy holati) ko'tarilganda, u kular edi. U gapirgan birinchi kalom — menga: «Ey Oisha, Allahga hamd ayt, Allah seni pokladi», dedi. Onam menga: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga (minnatdorchilik bilan) tur, dedi. Men: Yo'q, Allahga qasamki, men unga turmayman va faqat Allahga hamd aytaman, dedim. Shunda Allah taolo: «Albatta ifk (bo'hton)ni keltirganlar — sizdan bir guruh» — (degan) oyatlarni nozil qildi. Allah mening pokligimda buni nozil qilganida, Abu Bakr Siddiq (roziyallahu anhu) — u Mistah ibn Usosaga, unga qarindoshligi sababli infoq qilar edi — Allahga qasamki, men Mistahga, u Oisha haqida aytgan narsadan keyin, aslo biror narsa infoq qilmayman, dedi. Shunda Allah taolo: «Sizdan fazl va keng (rizq) egalari... infoq qilmaslikka qasam ichmasinlar» — «G'afurun Rohiym« so'ziga qadar (nozil qildi). Abu Bakr: Albatta, Allahga qasamki, men Allahning meni mag'firat qilishini yaxshi ko'raman, dedi va Mistahga berib turgan (infoqni) qaytardi. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) Zaynab binti Jahshdan mening ishim haqida so'rar edi. U: «Ey Zaynab, nima bilding, nima ko'rding?» dedi. U: Yo Rasulullah, men qulog'im va ko'zimni (yolg'ondan) saqlayman, Allahga qasamki, men undan faqat yaxshilikni bildim, dedi. U — meni (Oishani) tenglashmoqchi (raqobat qiluvchi) bo'lgan (ayol) edi, Allah uni vara' (taqvo) bilan saqladi. U (Fulayh) dedi: Bizga Fulayh, Hishom ibn Urvadan, u Urvadan, u Oisha va Abdulloh ibn Zubayrdan shuning mislini rivoyat qildi. U dedi: Bizga Fulayh, Robi'a ibn Abu Abdurrohman va Yahyo ibn Saiddan, u Qosim ibn Muhammad ibn Abu Bakrdan shuning mislini rivoyat qildi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ أَثْنَى رَجُلٌ عَلَى رَجُلٍ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ وَيْلَكَ قَطَعْتَ عُنُقَ صَاحِبِكَ قَطَعْتَ عُنُقَ صَاحِبِكَ مِرَارًا ثُمَّ قَالَ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَادِحًا أَخَاهُ لَا مَحَالَةَ فَلْيَقُلْ أَحْسِبُ فُلَانًا وَاللَّهُ حَسِيبُهُ وَلَا أُزَكِّي عَلَى اللَّهِ أَحَدًا أَحْسِبُهُ كَذَا وَكَذَا إِنْ كَانَ يَعْلَمُ ذَلِكَ مِنْهُ
Bizga Muhammad ibn Salom rivoyat qildi, bizga Abdulvahhob xabar berdi, bizga Xolid Hazzo rivoyat qildi, u Abdurrohman ibn Abu Bakradan, u otasidan, u dedi: Bir kishi Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning huzurida bir kishini maqtadi. U: «Voy senga! Sen sherigingnin bo'ynini kesding, sherigingnin bo'ynini kesding» — bir necha marta (dedi). So'ng: «Sizlardan kim birodarini maqtashga majbur bo'lsa, «Falonchini shunday deb hisoblayman, Allah uning hisobini oluvchidir, men Allahga (qarshi) hech kimni poklamayman« desin — agar u unda shuni bilsa (qo'shsin): uni shunday-shunday deb hisoblayman», dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ صَبَّاحٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يُثْنِي عَلَى رَجُلٍ، وَيُطْرِيهِ فِي مَدْحِهِ فَقَالَ " أَهْلَكْتُمْ ـ أَوْ قَطَعْتُمْ ـ ظَهْرَ الرَّجُلِ ".
Bizga Muhammad ibn Sabboh rivoyat qildi, bizga Ismoil ibn Zakariyo rivoyat qildi, bizga Burayd ibn Abdulloh rivoyat qildi, u Abu Burdadan, u Abu Musodan (roziyallahu anhu), u dedi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) bir kishini boshqa bir kishini maqtab, maqtashda haddan oshayotganini eshitdi va dedi: «Sizlar (o'sha) kishining beli(orqasi)ni halok qildingiz — yoki: kesdingiz».
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَرَضَهُ يَوْمَ أُحُدٍ وَهْوَ ابْنُ أَرْبَعَ عَشْرَةَ سَنَةً، فَلَمْ يُجِزْنِي، ثُمَّ عَرَضَنِي يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَأَنَا ابْنُ خَمْسَ عَشْرَةَ فَأَجَازَنِي. قَالَ نَافِعٌ فَقَدِمْتُ عَلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ وَهْوَ خَلِيفَةٌ، فَحَدَّثْتُهُ هَذَا الْحَدِيثَ، فَقَالَ إِنَّ هَذَا لَحَدٌّ بَيْنَ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ. وَكَتَبَ إِلَى عُمَّالِهِ أَنْ يَفْرِضُوا لِمَنْ بَلَغَ خَمْسَ عَشْرَةَ.
Bizga Ubaydulloh ibn Said rivoyat qildi, bizga Abu Usoma rivoyat qildi, u dedi: Menga Ubaydulloh rivoyat qildi, u dedi: Menga Nofe' rivoyat qildi, u dedi: Menga Ibn Umar (roziyallahu anhumo) rivoyat qildi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) uni Uhud kuni — u o'n to'rt yoshli — (jangga) ko'rik(taqdim qildi), menga ruxsat bermadi. So'ng meni Xandaq kuni — men o'n besh yoshli — ko'rik qildi va menga ruxsat berdi. Nofe' dedi: Men Umar ibn Abdulaziz oldiga keldim — u xalifa edi — va unga bu hadisni rivoyat qildim. U: Bu — kichik bilan katta orasidagi chegara (had)dir, dedi va o'z amaldorlariga: Kim o'n besh(yosh)ga yetsa, unga (jangchi sifatida nafaqa) belgilasinlar, deb yozdi.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " غُسْلُ يَوْمِ الْجُمُعَةِ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ ".
Bizga Ali ibn Abdulloh rivoyat qildi, bizga Sufyon rivoyat qildi, bizga Safvon ibn Sulaym rivoyat qildi, u Ato ibn Yasordan, u Abu Said Xudriydan (roziyallahu anhu) — uni Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga yetkazar edi — u dedi: «Juma kunining g'usli har bir balog'atga yetgan (ehtilom ko'radigan) kishiga vojibdir».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ، لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ". قَالَ فَقَالَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ فِيَّ وَاللَّهِ كَانَ ذَلِكَ، كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ مِنَ الْيَهُودِ أَرْضٌ فَجَحَدَنِي، فَقَدَّمْتُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلَكَ بَيِّنَةٌ ". قَالَ قُلْتُ لاَ. قَالَ فَقَالَ لِلْيَهُودِيِّ " احْلِفْ ". قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذًا يَحْلِفَ وَيَذْهَبَ بِمَالِي. قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى {إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً} إِلَى آخِرِ الآيَةِ.
Bizga Muhammad rivoyat qildi, bizga Abu Muoviya xabar berdi, u A'mashdan, u Shaqiqdan, u Abdullohdan (roziyallahu anhu), u dedi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) dedi: «Kim bir musulmon kishining molini (haqsiz) qirqib olish uchun — qasamida fojir bo'lib — qasam ichsa, Allahga, U undan g'azabli holda yo'liqadi». U dedi: Ash'as ibn Qays dedi: Allahga qasamki, bu men haqimda edi. Men bilan yahudiylardan bir kishi orasida yer (nizosi) bor edi, u (haqimni) inkor qildi. Men uni Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga keltirdim. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) menga: «Senda dalil (bayyina) bormi?» dedi. Men: Yo'q, dedim. Shunda u yahudiyga: «Qasam ich», dedi. Men: Yo Rasulullah, unda u qasam ichib, molimni olib ketadi, dedim. Shunda Allah taolo: «Albatta Allahga bergan ahdlari va qasamlarini oz bahoga sotadiganlar» — oyat oxiriga qadar (nozil qildi).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ، لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ". قَالَ فَقَالَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ فِيَّ وَاللَّهِ كَانَ ذَلِكَ، كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ مِنَ الْيَهُودِ أَرْضٌ فَجَحَدَنِي، فَقَدَّمْتُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلَكَ بَيِّنَةٌ ". قَالَ قُلْتُ لاَ. قَالَ فَقَالَ لِلْيَهُودِيِّ " احْلِفْ ". قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذًا يَحْلِفَ وَيَذْهَبَ بِمَالِي. قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى {إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً} إِلَى آخِرِ الآيَةِ.
Bizga Muhammad rivoyat qildi, bizga Abu Muoviya xabar berdi, u A'mashdan, u Shaqiqdan, u Abdullohdan (roziyallahu anhu), u dedi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) dedi: «Kim bir musulmon kishining molini (haqsiz) qirqib olish uchun — qasamida fojir bo'lib — qasam ichsa, Allahga, U undan g'azabli holda yo'liqadi». U dedi: Ash'as ibn Qays dedi: Allahga qasamki, bu men haqimda edi. Men bilan yahudiylardan bir kishi orasida yer (nizosi) bor edi, u (haqimni) inkor qildi. Men uni Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga keltirdim. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) menga: «Senda dalil (bayyina) bormi?» dedi. Men: Yo'q, dedim. Shunda u yahudiyga: «Qasam ich», dedi. Men: Yo Rasulullah, unda u qasam ichib, molimni olib ketadi, dedim. Shunda Allah taolo: «Albatta Allahga bergan ahdlari va qasamlarini oz bahoga sotadiganlar» — oyat oxiriga qadar (nozil qildi).
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كَتَبَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِالْيَمِينِ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ.
Bizga Abu Nuaym rivoyat qildi, bizga Nofe' ibn Umar rivoyat qildi, u Ibn Abu Mulaykadan, u dedi: Ibn Abbos (roziyallahu anhumo) (xat) yozdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) qasam (yamin)ni — da'vo qilingan (javobgar) ustida — hukm qildi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ يَسْتَحِقُّ بِهَا مَالاً لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ، ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ {إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ} إِلَى {عَذَابٌ أَلِيمٌ}. ثُمَّ إِنَّ الأَشْعَثَ بْنَ قَيْسٍ خَرَجَ إِلَيْنَا فَقَالَ مَا يُحَدِّثُكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَحَدَّثْنَاهُ بِمَا، قَالَ، فَقَالَ صَدَقَ لَفِيَّ أُنْزِلَتْ، كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ خُصُومَةٌ فِي شَىْءٍ، فَاخْتَصَمْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " شَاهِدَاكَ أَوْ يَمِينُهُ ". فَقُلْتُ لَهُ إِنَّهُ إِذًا يَحْلِفُ وَلاَ يُبَالِي. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ يَسْتَحِقُّ بِهَا مَالاً وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ". فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ، ثُمَّ اقْتَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ.
Bizga Usmon ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Jarir rivoyat qildi, u Mansurdan, u Abu Voildan, u dedi: Abdulloh dedi: Kim bir molni qo'lga kiritish uchun qasam ichsa, Allahga, U undan g'azabli holda yo'liqadi. So'ng Allah buni tasdiqlab: «Albatta Allahga bergan ahdlari va qasamlarini» — «alamli azob«ga qadar (oyatini) nozil qildi. So'ng Ash'as ibn Qays bizning oldimizga chiqib: Abu Abdurrohman sizlarga nima rivoyat qilayapti? dedi. Biz unga aytdik. U: Rost aytdi, men haqimda nozil bo'lgan. Men bilan bir kishi orasida biror narsada nizo bor edi, biz Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga muxosama qildik. U: «Ikki guvohing yoki uning qasami», dedi. Men: Unda u (yolg'on) qasam ichadi va parvo qilmaydi, dedim. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam): «Kim bir molni qo'lga kiritish uchun — qasamida fojir bo'lib — qasam ichsa, Allahga, U undan g'azabli holda yo'liqadi», dedi. Shunda Allah buni tasdiqladi, so'ng bu oyatni o'qidi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ يَسْتَحِقُّ بِهَا مَالاً لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ، ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ {إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ} إِلَى {عَذَابٌ أَلِيمٌ}. ثُمَّ إِنَّ الأَشْعَثَ بْنَ قَيْسٍ خَرَجَ إِلَيْنَا فَقَالَ مَا يُحَدِّثُكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَحَدَّثْنَاهُ بِمَا، قَالَ، فَقَالَ صَدَقَ لَفِيَّ أُنْزِلَتْ، كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ خُصُومَةٌ فِي شَىْءٍ، فَاخْتَصَمْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " شَاهِدَاكَ أَوْ يَمِينُهُ ". فَقُلْتُ لَهُ إِنَّهُ إِذًا يَحْلِفُ وَلاَ يُبَالِي. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ يَسْتَحِقُّ بِهَا مَالاً وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ". فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ، ثُمَّ اقْتَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ.
Bizga Usmon ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Jarir rivoyat qildi, u Mansurdan, u Abu Voildan, u dedi: Abdulloh dedi: Kim bir molni qo'lga kiritish uchun qasam ichsa, Allahga, U undan g'azabli holda yo'liqadi. So'ng Allah buni tasdiqlab: «Albatta Allahga bergan ahdlari va qasamlarini» — «alamli azob«ga qadar (oyatini) nozil qildi. So'ng Ash'as ibn Qays bizning oldimizga chiqib: Abu Abdurrohman sizlarga nima rivoyat qilayapti? dedi. Biz unga aytdik. U: Rost aytdi, men haqimda nozil bo'lgan. Men bilan bir kishi orasida biror narsada nizo bor edi, biz Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga muxosama qildik. U: «Ikki guvohing yoki uning qasami», dedi. Men: Unda u (yolg'on) qasam ichadi va parvo qilmaydi, dedim. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam): «Kim bir molni qo'lga kiritish uchun — qasamida fojir bo'lib — qasam ichsa, Allahga, U undan g'azabli holda yo'liqadi», dedi. Shunda Allah buni tasdiqladi, so'ng bu oyatni o'qidi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ، قَذَفَ امْرَأَتَهُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِشَرِيكِ بْنِ سَحْمَاءَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْبَيِّنَةُ أَوْ حَدٌّ فِي ظَهْرِكَ ". فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَا رَأَى أَحَدُنَا عَلَى امْرَأَتِهِ رَجُلاً يَنْطَلِقُ يَلْتَمِسُ الْبَيِّنَةَ فَجَعَلَ يَقُولُ " الْبَيِّنَةَ وَإِلاَّ حَدٌّ فِي ظَهْرِكَ ". فَذَكَرَ حَدِيثَ اللِّعَانِ.
Bizga Muhammad ibn Bashshor rivoyat qildi, bizga Ibn Abu Adiy rivoyat qildi, u Hishomdan, bizga Ikrima rivoyat qildi, u Ibn Abbosdan (roziyallahu anhumo): Hilol ibn Umayya o'z xotinini Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning huzurida Sharik ibn Sahmo bilan (zinoda) qazf (ayb) qildi. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam): «Dalil (bayyina) yoki orqangga had (jazo)», dedi. U: Yo Rasulullah, birortamiz xotini ustida bir erkak(zinokorni) ko'rsa, dalil izlab ketadimi? dedi. U esa: «Dalil, aks holda orqangga had», deyaverdi. So'ng (roviy) li'on (la'natlashish) hadisini zikr qildi.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ، وَلاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ، وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ رَجُلٌ عَلَى فَضْلِ مَاءٍ بِطَرِيقٍ يَمْنَعُ مِنْهُ ابْنَ السَّبِيلِ، وَرَجُلٌ بَايَعَ رَجُلاً لاَ يُبَايِعُهُ إِلاَّ لِلدُّنْيَا، فَإِنْ أَعْطَاهُ مَا يُرِيدُ وَفَى لَهُ، وَإِلاَّ لَمْ يَفِ لَهُ، وَرَجُلٌ سَاوَمَ رَجُلاً بِسِلْعَةٍ بَعْدَ الْعَصْرِ، فَحَلَفَ بِاللَّهِ لَقَدْ أُعْطِيَ بِهِ كَذَا وَكَذَا، فَأَخَذَهَا ".
Bizga Ali ibn Abdulloh rivoyat qildi, bizga Jarir ibn Abdulhamid rivoyat qildi, u A'mashdan, u Abu Solihdan, u Abu Hurayradan (roziyallahu anhu), u dedi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) dedi: «Uch (toifa) borki, Allah ular bilan gaplashmaydi, ularga (rahmat bilan) boqmaydi, ularni poklamaydi va ularga alamli azob bor: yo'lda ortiqcha suvi bo'lib, uni yo'lovchidan (ibnus-sabildan) to'sgan kishi; bir kishiga — faqat dunyo uchun — bay'at bergan kishi, agar u istagan(narsa)ni bersa, unga vafo qiladi, aks holda unga vafo qilmaydi; va asrdan keyin bir kishi bilan bir molni savdolashib, Allahga — unga shuncha-shuncha berildi deb — qasam ichgan va u (xaridor) uni olgan kishi».
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالاً لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ".
Bizga Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Abdulvohid rivoyat qildi, u A'mashdan, u Abu Voildan, u Ibn Mas'uddan (roziyallahu anhu), u Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)dan, u dedi: «Kim bir molni (haqsiz) qirqib olish uchun qasam ichsa, Allahga, U undan g'azabli holda yo'liqadi».
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَرَضَ عَلَى قَوْمٍ الْيَمِينَ فَأَسْرَعُوا، فَأَمَرَ أَنْ يُسْهَمَ بَيْنَهُمْ فِي الْيَمِينِ أَيُّهُمْ يَحْلِفُ.
Bizga Ishoq ibn Nasr rivoyat qildi, bizga Abdurrazzoq rivoyat qildi, bizga Ma'mar xabar berdi, u Hammomdan, u Abu Hurayradan (roziyallahu anhu): Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) bir qavmga qasam(ichish)ni taklif qildi, ular shoshildilar (hammasi qasam ichishga). U ular orasida qasamda — qaysisi qasam ichishi haqida — qur'a tashlashni buyurdi.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا الْعَوَّامُ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ أَبُو إِسْمَاعِيلَ السَّكْسَكِيُّ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ أَقَامَ رَجُلٌ سِلْعَتَهُ فَحَلَفَ بِاللَّهِ لَقَدْ أُعْطِيَ بِهَا مَا لَمْ يُعْطَهَا فَنَزَلَتْ {إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً} وَقَالَ ابْنُ أَبِي أَوْفَى النَّاجِشُ آكِلُ رِبًا خَائِنٌ.
Menga Ishoq rivoyat qildi, bizga Yazid ibn Horun xabar berdi, bizga Avvom xabar berdi, u dedi: Menga Ibrohim Abu Ismoil Saksakiy rivoyat qildi, u Abdulloh ibn Abu Avfoni (roziyallahu anhumo) shunday deyayotganini eshitdi: Bir kishi o'z molini (sotishga) tikladi (qo'ydi) va Allahga — unga berilmagan (narsa) berildi deb — qasam ichdi. Shunda: «Albatta Allahga bergan ahdlari va qasamlarini oz bahoga sotadiganlar» (oyati) nozil bo'ldi. Ibn Abu Avfo dedi: Najsh qiluvchi (narxni ko'taruvchi) — ribo yeguvchi, xoin(dir).
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ كَاذِبًا لِيَقْتَطِعَ مَالَ رَجُلٍ ـ أَوْ قَالَ أَخِيهِ ـ لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ". وَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ فِي الْقُرْآنِ {إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً} الآيَةَ. فَلَقِيَنِي الأَشْعَثُ فَقَالَ مَا حَدَّثَكُمْ عَبْدُ اللَّهِ الْيَوْمَ، قُلْتُ كَذَا وَكَذَا. قَالَ فِيَّ أُنْزِلَتْ.
Bizga Bishr ibn Xolid rivoyat qildi, bizga Muhammad ibn Ja'far rivoyat qildi, u Shu'badan, u Sulaymondan, u Abu Voildan, u Abdullohdan (roziyallahu anhu), u Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)dan, u dedi: «Kim bir kishining — yoki: birodarining — molini (haqsiz) qirqib olish uchun yolg'onchi holda qasam ichsa, Allahga, U undan g'azabli holda yo'liqadi». Allah buni Qur'anda tasdiqlab (oyatni) nozil qildi: «Albatta Allahga bergan ahdlari va qasamlarini oz bahoga sotadiganlar». Menga Ash'as duch keldi va: Abdulloh sizga bugun nima rivoyat qildi? dedi. Men: Shunday-shunday, dedim. U: Men haqimda nozil bo'lgan, dedi.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ كَاذِبًا لِيَقْتَطِعَ مَالَ رَجُلٍ ـ أَوْ قَالَ أَخِيهِ ـ لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ". وَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ فِي الْقُرْآنِ {إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً} الآيَةَ. فَلَقِيَنِي الأَشْعَثُ فَقَالَ مَا حَدَّثَكُمْ عَبْدُ اللَّهِ الْيَوْمَ، قُلْتُ كَذَا وَكَذَا. قَالَ فِيَّ أُنْزِلَتْ.
Bizga Bishr ibn Xolid rivoyat qildi, bizga Muhammad ibn Ja'far rivoyat qildi, u Shu'badan, u Sulaymondan, u Abu Voildan, u Abdullohdan (roziyallahu anhu), u Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)dan, u dedi: «Kim bir kishining — yoki: birodaring molini (haqsiz) qirqib olish uchun yolg'onchi holda qasam ichsa, Allahga, U undan g'azabli holda yo'liqadi». Allah buni Qur'anda tasdiqlab (oyatni) nozil qildi: «Albatta Allahga bergan ahdlari va qasamlarini oz bahoga sotadiganlar». Menga Ash'as duch keldi va: Abdulloh sizga bugun nima rivoyat qildi? dedi. Men: Shunday-shunday, dedim. U: Men haqimda nozil bo'lgan, dedi.