Payg'ambar va sahobalar fazilatlari

Sahihul Buxoriy · 151 hadis · 2/8-sahifa

كتاب المناقب

3350-hadis

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَخِي عَبْدُ الْحَمِيدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ يَلْقَى إِبْرَاهِيمُ أَبَاهُ آزَرَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَعَلَى وَجْهِ آزَرَ قَتَرَةٌ وَغَبَرَةٌ، فَيَقُولُ لَهُ إِبْرَاهِيمُ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ لاَ تَعْصِنِي فَيَقُولُ أَبُوهُ فَالْيَوْمَ لاَ أَعْصِيكَ‏.‏ فَيَقُولُ إِبْرَاهِيمُ يَا رَبِّ، إِنَّكَ وَعَدْتَنِي أَنْ لاَ تُخْزِيَنِي يَوْمَ يُبْعَثُونَ، فَأَىُّ خِزْىٍ أَخْزَى مِنْ أَبِي الأَبْعَدِ فَيَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى إِنِّي حَرَّمْتُ الْجَنَّةَ عَلَى الْكَافِرِينَ، ثُمَّ يُقَالُ يَا إِبْرَاهِيمُ مَا تَحْتَ رِجْلَيْكَ فَيَنْظُرُ فَإِذَا هُوَ بِذِيخٍ مُلْتَطِخٍ، فَيُؤْخَذُ بِقَوَائِمِهِ فَيُلْقَى فِي النَّارِ ‏"‏‏.‏

Ismoil ibn Abdulloh bizga aytdi, u dedi: Akam Abdulhamid menga xabar berdi, Ibn Abu Zi'bdan, Sa'id Maqburiydan, Abu Hurayra roziyallahu anhudan, Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan, u dedi: «Ibrohim qiyomat kuni otasi Ozarni uchratadi, Ozarning yuzida qoramtir chang (zulmat) bo'ladi. Ibrohim unga: ‹Senga, menga osiy bo'lma, demaganmidim?!›, deydi. Otasi: ‹Bugun senga osiy bo'lmayman›, deydi. Ibrohim: ‹Ey Rabbim, Sen menga, ular qayta tiriltirilgan kuni meni xor qilmasligingni va'da qilganding; uzoq (rahmatdan yiroq) otamdan ko'ra ko'proq qanday xorlik bo'ladi?!›, deydi. Allah taolo: ‹Men jannatni kofirlarga harom qilganman›, deydi. So'ng: ‹Ey Ibrohim, oyoqlaring tagida nima (bor)?›, deyiladi. U qarasa, birdan u (otasi) qon-junga belangan bir kaftor (sirtlon) (qiyofasida); uning oyoqlaridan ushlab, do'zaxga tashlanadi».

3351-hadis

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّ بُكَيْرًا، حَدَّثَهُ عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْبَيْتَ فَوَجَدَ فِيهِ صُورَةَ إِبْرَاهِيمَ وَصُورَةَ مَرْيَمَ فَقَالَ ‏ "‏ أَمَا لَهُمْ، فَقَدْ سَمِعُوا أَنَّ الْمَلاَئِكَةَ لاَ تَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ صُورَةٌ، هَذَا إِبْرَاهِيمُ مُصَوَّرٌ فَمَا لَهُ يَسْتَقْسِمُ ‏"‏‏.‏

Yahyo ibn Sulaymon bizga aytdi, u dedi: Ibn Vahb menga aytdi, u dedi: Amr menga xabar berdi, Bukayr unga Kuraybdan — Ibn Abbosning ozod qilgan quli — Ibn Abbos roziyallahu anhumodan aytdi, u dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Bayt (Ka'ba)ga kirdi va unda Ibrohimning surati va Maryamning suratini topdi. U: «Ularga nima bo'ldi?! Ular farishtalar ichida surat bo'lgan uyga kirmaydi deb eshitganlar-ku. Mana Ibrohim — surat qilingan; unga nima bo'ldiki, fol ochib turibdi (rasmida azlomlar bilan)?!», dedi.

3352-hadis

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا رَأَى الصُّوَرَ فِي الْبَيْتِ لَمْ يَدْخُلْ، حَتَّى أَمَرَ بِهَا فَمُحِيَتْ، وَرَأَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ ـ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ ـ بِأَيْدِيهِمَا الأَزْلاَمُ فَقَالَ ‏ "‏ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ، وَاللَّهِ إِنِ اسْتَقْسَمَا بِالأَزْلاَمِ قَطُّ ‏"‏‏.‏

Ibrohim ibn Muso bizga aytdi, Hishom bizga xabar berdi, Ma'mardan, Ayyubdan, Ikrimadan, Ibn Abbos roziyallahu anhumodan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Baytda suratlarni ko'rganda, kirmadi, toki ular (haqida) buyurdi va ular o'chirildi. U Ibrohim va Ismoil alayhimassalomni — qo'llarida azlomlar (fol o'qlari) bilan — (rasmda) ko'rdi va: «Allah ularni (rasmkashlarni) halok qilsin! Allahga qasamki, ular ikkisi hech qachon azlomlar bilan fol ochmagan-ku», dedi.

3353-hadis

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَنْ أَكْرَمُ النَّاسِ قَالَ ‏"‏ أَتْقَاهُمْ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا لَيْسَ عَنْ هَذَا نَسْأَلُكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَيُوسُفُ نَبِيُّ اللَّهِ ابْنُ نَبِيِّ اللَّهِ ابْنِ نَبِيِّ اللَّهِ ابْنِ خَلِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لَيْسَ عَنْ هَذَا نَسْأَلُكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَعَنْ مَعَادِنِ الْعَرَبِ تَسْأَلُونَ خِيَارُهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ خِيَارُهُمْ فِي الإِسْلاَمِ إِذَا فَقُهُوا ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو أُسَامَةَ وَمُعْتَمِرٌ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Ali ibn Abdulloh bizga aytdi, Yahyo ibn Sa'id bizga aytdi, Ubaydulloh bizga aytdi, u dedi: Sa'id ibn Abu Sa'id menga aytdi, otasidan, Abu Hurayra roziyallahu anhudan: «Ey Rasulullah, odamlarning eng karamlisi kim?», deyildi. U: «Eng taqvodori», dedi. Ular: «Biz sendan bu haqida so'ramayotgan edik», dedilar. U: «Bo'lmasa, Yusuf — Allahning payg'ambari, Allahning payg'ambari (Ya'qub)ning o'g'li, Allahning payg'ambari (Is'hoq)ning o'g'li, Allahning xalili (Ibrohim)ning o'g'li», dedi. Ular: «Biz sendan bu haqda ham so'ramayotgan edik», dedilar. U: «Bo'lmasa, siz arablarning ma'danlari (asilzodalari) haqida so'rayapsizlar(mi)? Johiliyatda ularning yaxshilari Islomda ham yaxshilaridir — agar (diynni) chuqur bilsalar (faqih bo'lsalar)», dedi. Abu Usoma va Mu'tamir Ubaydullohdan, Sa'iddan, Abu Hurayradan, Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan (dedilar).

3354-hadis

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا عَوْفٌ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا سَمُرَةُ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَتَانِي اللَّيْلَةَ آتِيَانِ، فَأَتَيْنَا عَلَى رَجُلٍ طَوِيلٍ، لاَ أَكَادُ أَرَى رَأْسَهُ طُولاً، وَإِنَّهُ إِبْرَاهِيمُ صلى الله عليه وسلم ‏"‏‏.‏

Mu'ammal bizga aytdi, Ismoil bizga aytdi, Avf bizga aytdi, Abu Rajo bizga aytdi, Samura bizga aytdi, u dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Bu kecha menga ikki keluvchi keldi, biz uzun bo'yli bir kishiga keldik — uzunligidan uning boshini ko'rolmas edim — u Ibrohim sollallahu alayhi vasallamdir».

3355-hadis

حَدَّثَنِي بَيَانُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا النَّضْرُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ وَذَكَرُوا لَهُ الدَّجَّالَ بَيْنَ عَيْنَيْهِ مَكْتُوبٌ كَافِرٌ أَوْ ك ف ر‏.‏ قَالَ لَمْ أَسْمَعْهُ وَلَكِنَّهُ قَالَ ‏ "‏ أَمَّا إِبْرَاهِيمُ فَانْظُرُوا إِلَى صَاحِبِكُمْ، وَأَمَّا مُوسَى فَجَعْدٌ آدَمُ عَلَى جَمَلٍ أَحْمَرَ مَخْطُومٍ بِخُلْبَةٍ، كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ انْحَدَرَ فِي الْوَادِي ‏"‏‏.‏

Bayon ibn Amr menga aytdi, Nazr bizga aytdi, Ibn Avn bizga xabar berdi, Mujohiddan, u Ibn Abbos roziyallahu anhumoni eshitdi — unga Dajjol haqida, ikki ko'zi orasida ‹kofir› yoki ‹k-f-r› deb yozilgan deb eslatdilar. U: «Men buni eshitmadim, lekin u (Nabiy): ‹Ibrohimga kelsak — o'z sohibingizga (menga) qaranglar (men unga o'xshayman); Musoga kelsak — jingalak sochli, bug'doyrang, qizil tuyada — uni tola (arqon) bilan jilovlangan — go'yo men uni vodiyga tushib borayotganini ko'rib turibman›, dedi», dedi.

3356-hadis

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقُرَشِيُّ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اخْتَتَنَ إِبْرَاهِيمُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ وَهْوَ ابْنُ ثَمَانِينَ سَنَةً بِالْقَدُّومِ ‏"‏‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ ‏"‏ بِالْقَدُومِ ‏"‏‏.‏ مُخَفَّفَةً‏.‏ تَابَعَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ‏.‏ تَابَعَهُ عَجْلاَنُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ‏.‏ وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ‏.‏

Qutayba ibn Sa'id bizga aytdi, Mug'ira ibn Abdurahmon Qurashiy bizga aytdi, Abuz-Zinoddan, A'rajdan, Abu Hurayra roziyallahu anhudan, u dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Ibrohim alayhissalom sekson yoshda ekanida, qaddum (bolta) bilan xatna qildi». Abul-Yamon bizga aytdi, Shu'ayb bizga xabar berdi, Abuz-Zinod bizga aytdi: «bil-qadum» (yengil o'qib). Unga Abdurahmon ibn Is'hoq Abuz-Zinoddan mutoba'at qildi. Unga Ajlon Abu Hurayradan mutoba'at qildi. Buni Muhammad ibn Amr Abu Salamadan rivoyat qildi.

3357-hadis

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ تَلِيدٍ الرُّعَيْنِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لَمْ يَكْذِبْ إِبْرَاهِيمُ إِلاَّ ثَلاَثًا ‏"‏‏.‏

Sa'id ibn Talid Ru'ayniy bizga aytdi, Ibn Vahb bizga xabar berdi, u dedi: Jarir ibn Hozim menga xabar berdi, Ayyubdan, Muhammaddan, Abu Hurayra roziyallahu anhudan, u dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Ibrohim faqat uch (marta) yolg'on (ko'rinishida gap) aytdi».

3358-hadis

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَحْبُوبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمْ يَكْذِبْ إِبْرَاهِيمُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ إِلاَّ ثَلاَثَ كَذَبَاتٍ ثِنْتَيْنِ مِنْهُنَّ فِي ذَاتِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ، قَوْلُهُ ‏{‏إِنِّي سَقِيمٌ ‏}‏ وَقَوْلُهُ ‏{‏بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هَذَا‏}‏، وَقَالَ بَيْنَا هُوَ ذَاتَ يَوْمٍ وَسَارَةُ إِذْ أَتَى عَلَى جَبَّارٍ مِنَ الْجَبَابِرَةِ فَقِيلَ لَهُ إِنَّ هَا هُنَا رَجُلاً مَعَهُ امْرَأَةٌ مِنْ أَحْسَنِ النَّاسِ، فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ، فَسَأَلَهُ عَنْهَا‏.‏ فَقَالَ مَنْ هَذِهِ قَالَ أُخْتِي، فَأَتَى سَارَةَ قَالَ يَا سَارَةُ، لَيْسَ عَلَى وَجْهِ الأَرْضِ مُؤْمِنٌ غَيْرِي وَغَيْرُكِ، وَإِنَّ هَذَا سَأَلَنِي، فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّكِ أُخْتِي فَلاَ تُكَذِّبِينِي‏.‏ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا، فَلَمَّا دَخَلَتْ عَلَيْهِ ذَهَبَ يَتَنَاوَلُهَا بِيَدِهِ، فَأُخِذَ فَقَالَ ادْعِي اللَّهَ لِي وَلاَ أَضُرُّكِ‏.‏ فَدَعَتِ اللَّهَ فَأُطْلِقَ، ثُمَّ تَنَاوَلَهَا الثَّانِيَةَ، فَأُخِذَ مِثْلَهَا أَوْ أَشَدَّ فَقَالَ ادْعِي اللَّهَ لِي وَلاَ أَضُرُّكِ‏.‏ فَدَعَتْ فَأُطْلِقَ‏.‏ فَدَعَا بَعْضَ حَجَبَتِهِ فَقَالَ إِنَّكُمْ لَمْ تَأْتُونِي بِإِنْسَانٍ، إِنَّمَا أَتَيْتُمُونِي بِشَيْطَانٍ‏.‏ فَأَخْدَمَهَا هَاجَرَ فَأَتَتْهُ، وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي، فَأَوْمَأَ بِيَدِهِ مَهْيَا قَالَتْ رَدَّ اللَّهُ كَيْدَ الْكَافِرِ ـ أَوِ الْفَاجِرِ ـ فِي نَحْرِهِ، وَأَخْدَمَ هَاجَرَ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ تِلْكَ أُمُّكُمْ يَا بَنِي مَاءِ السَّمَاءِ‏.‏

Muhammad ibn Mahbub bizga aytdi, Hammod ibn Zayd bizga aytdi, Ayyubdan, Muhammaddan, Abu Hurayra roziyallahu anhudan, u dedi: Ibrohim alayhissalom faqat uch (marta) yolg'on (so'z) aytdi, ulardan ikkisi Allah azza va jalla zoti (dini) yo'lida edi: uning ‹Men kasalman› degan so'zi va ‹Balki uni mana shu (butlarning) kattasi qildi› degan so'zi. (Yana) u dedi: U bir kuni Sora bilan (ketayotganida), zo'ravonlardan bir zo'ravon (podshoh)ning (yurtiga) keldi. Unga: «Bu yerda bir kishi bor, yonida odamlarning eng go'zalidan bir ayol bor», deyildi. U (podshoh) unga (odam) yubordi va undan u (ayol) haqida so'radi. U: «Bu kim?», dedi. (Ibrohim): «Singlim», dedi. So'ng Soroning oldiga kelib: «Ey Soro, yer yuzida mendan va sendan boshqa mo'min yo'q; bu (podshoh) mendan so'radi, men sening singlim ekaningni unga aytdim, bas, meni yolg'onga chiqarma», dedi. So'ng (podshoh) unga (odam) yubordi, u uning oldiga kirganida, (podshoh) qo'li bilan unga tegmoqchi bo'ldi-yu, (qo'li) tutilib qoldi (qotdi). U: «Men uchun Allahga duo qil, men senga zarar yetkazmayman», dedi. U Allahga duo qildi, u qo'yib yuborildi. So'ng ikkinchi marta unga (tegmoqchi bo'lib) cho'zildi, oldingidek yoki qattiqroq tutilib qoldi. U: «Men uchun Allahga duo qil, men senga zarar yetkazmayman», dedi. U duo qildi, u qo'yib yuborildi. So'ng (podshoh) ba'zi eshikbonlarini chaqirib: «Sizlar menga insonni keltirmadingiz, balki menga bir shaytonni keltirdingiz», dedi va unga (Soroga) Hojarni xizmatkor qilib berdi. U (Soro) Ibrohimning oldiga keldi, u namoz o'qib turgan edi. U qo'li bilan: «Ahvol nima (qandai bo'ldi)?», deb ishora qildi. U: «Allah kofir — yoki: fojir — ning makrini o'z bo'g'ziga qaytardi va Hojarni xizmatkor qilib berdi», dedi. Abu Hurayra dedi: «Mana shu sizlarning onangiz, ey osmon suvining (yomg'ir bilan tirikchilik qiluvchi) farzandlari».

3359-hadis

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، أَوِ ابْنُ سَلاَمٍ عَنْهُ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أُمِّ شَرِيكٍ ـ رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِقَتْلِ الْوَزَغِ وَقَالَ ‏ "‏ كَانَ يَنْفُخُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏"‏‏.‏

Ubaydulloh ibn Muso — yoki Ibn Salom undan — bizga aytdi, Ibn Jurayj bizga xabar berdi, Abdulhamid ibn Jubayrdan, Sa'id ibnul-Musayyabdan, Umm Sharik roziyallahu anhodan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam kaltakesakni o'ldirishga buyurdi va: «U Ibrohim alayhissalomga (olovni) purkar (puflar) edi», dedi.

3360-hadis

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا نَزَلَتِ ‏{‏الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ‏}‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّنَا لاَ يَظْلِمُ نَفْسَهُ قَالَ ‏"‏ لَيْسَ كَمَا تَقُولُونَ ‏{‏لَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ‏}‏ بِشِرْكٍ، أَوَلَمْ تَسْمَعُوا إِلَى قَوْلِ لُقْمَانَ لاِبْنِهِ ‏{‏يَا بُنَىَّ لاَ تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ ‏}‏‏"‏‏.‏

Umar ibn Hafs ibn G'iyos bizga aytdi, otam bizga aytdi, A'mash bizga aytdi, u dedi: Ibrohim menga aytdi, Alqamadan, Abdulloh roziyallahu anhudan, u dedi: ‹Iymon keltirganlar va o'z iymonlarini zulm bilan aralashtirmaganlar› (oyati) nozil bo'lganida, biz: «Ey Rasulullah, qaysi birimiz o'z nafsiga zulm qilmaydi?», dedik. U: «Sizlar o'ylaganday emas; ‹o'z iymonlarini zulm bilan aralashtirmaganlar› — shirk bilan (aralashtirmaganlar demakdir). Luqmonning o'g'liga aytgan so'zini eshitmadingizmi: ‹Ey o'g'ilcham, Allahga shirk keltirma, albatta shirk katta zulmdir›?!», dedi.

3361-hadis

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا بِلَحْمٍ فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ يَجْمَعُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ، فَيُسْمِعُهُمُ الدَّاعِي، وَيُنْفِدُهُمُ الْبَصَرُ، وَتَدْنُو الشَّمْسُ مِنْهُمْ ـ فَذَكَرَ حَدِيثَ الشَّفَاعَةِ ـ فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُونَ أَنْتَ نَبِيُّ اللَّهِ وَخَلِيلُهُ مِنَ الأَرْضِ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ‏.‏ فَيَقُولُ ـ فَذَكَرَ كَذَبَاتِهِ ـ نَفْسِي نَفْسِي اذْهَبُوا إِلَى مُوسَى ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ أَنَسٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Is'hoq ibn Ibrohim ibn Nasr bizga aytdi, Abu Usoma bizga aytdi, Abu Hayyondan, Abu Zur'adan, Abu Hurayra roziyallahu anhudan, u dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallamga bir kuni go'sht keltirildi, u dedi: «Albatta, Allah qiyomat kuni avvalgilar va keyingilarni bitta tekislikda jamlaydi: chaqiruvchi ularga (ovozini) eshittirar, ko'z ularning (hammasini) qamrar va quyosh ularga yaqinlashar» — so'ng shafoat hadisini eslatdi — «Ular Ibrohimning oldiga kelib: ‹Sen Allahning payg'ambari va yer (ahli)dan Uning xalilisan, bizga Rabbing huzurida shafoat qil›, deydilar. U: (so'ng o'z ‹yolg'on›larini eslatdi): ‹Nafsim, nafsim! Musoga boring›, deydi». Unga Anas Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan mutoba'at qildi.

3362-hadis

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ، لَوْلاَ أَنَّهَا عَجِلَتْ لَكَانَ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا ‏"‏‏.‏ قَالَ الأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَمَّا كَثِيرُ بْنُ كَثِيرٍ فَحَدَّثَنِي قَالَ إِنِّي وَعُثْمَانَ بْنَ أَبِي سُلَيْمَانَ جُلُوسٌ مَعَ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، فَقَالَ مَا هَكَذَا حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ أَقْبَلَ إِبْرَاهِيمُ بِإِسْمَاعِيلَ وَأُمِّهِ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ وَهْىَ تُرْضِعُهُ، مَعَهَا شَنَّةٌ ـ لَمْ يَرْفَعْهُ ـ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ‏.‏

Ahmad ibn Sa'id Abu Abdulloh menga aytdi, Vahb ibn Jarir bizga aytdi, otasidan, Ayyubdan, Abdulloh ibn Sa'id ibn Jubayrdan, otasidan, Ibn Abbos roziyallahu anhumodan, Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan, u dedi: «Allah Ismoilning onasiga rahm qilsin! Agar u shoshilmaganida, Zamzam oquvchi buloq bo'lar edi». Ansoriy dedi: Ibn Jurayj bizga aytdi: Kasir ibn Kasirga kelsak, u menga aytdi, u dedi: Men va Usmon ibn Abu Sulaymon Sa'id ibn Jubayr bilan o'tirgan edik. U: «Menga Ibn Abbos bunday aytmadi», dedi: U dedi: Ibrohim Ismoil va uning onasi alayhimussalom bilan (Makkaga) keldi — u (ona) uni emizar edi, yonida bir mesh (suv idishi) bor edi — uni marfu' qilmadi (Nabiyga ko'tarmadi) — so'ng Ibrohim uni va o'g'li Ismoilni keltirdi.

3363-hadis

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ، لَوْلاَ أَنَّهَا عَجِلَتْ لَكَانَ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا ‏"‏‏.‏ قَالَ الأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَمَّا كَثِيرُ بْنُ كَثِيرٍ فَحَدَّثَنِي قَالَ إِنِّي وَعُثْمَانَ بْنَ أَبِي سُلَيْمَانَ جُلُوسٌ مَعَ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، فَقَالَ مَا هَكَذَا حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ أَقْبَلَ إِبْرَاهِيمُ بِإِسْمَاعِيلَ وَأُمِّهِ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ وَهْىَ تُرْضِعُهُ، مَعَهَا شَنَّةٌ ـ لَمْ يَرْفَعْهُ ـ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ‏.‏

Ahmad ibn Sa'id Abu Abdulloh menga aytdi, Vahb ibn Jarir bizga aytdi, otasidan, Ayyubdan, Abdulloh ibn Sa'id ibn Jubayrdan, otasidan, Ibn Abbos roziyallahu anhumodan, Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan, u dedi: «Allah Ismoilning onasiga rahm qilsin! Agar u shoshilmaganida, Zamzam oquvchi buloq bo'lar edi». Ansoriy dedi: Ibn Jurayj bizga aytdi: Kasir ibn Kasirga kelsak, u menga aytdi, u dedi: Men va Usmon ibn Abu Sulaymon Sa'id ibn Jubayr bilan o'tirgan edik. U: «Menga Ibn Abbos bunday aytmadi», dedi: U dedi: Ibrohim Ismoil va uning onasi alayhimussalom bilan (Makkaga) keldi — u (ona) uni emizar edi, yonida bir mesh (suv idishi) bor edi — uni marfu' qilmadi — so'ng Ibrohim uni va o'g'li Ismoilni keltirdi.

3364-hadis

وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ،، يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ، اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ، ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ، وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهْىَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ، فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ، وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ، وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ، فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ، وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ، ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلاَ شَىْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا، وَجَعَلَ لاَ يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ آللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَتْ إِذًا لاَ يُضَيِّعُنَا‏.‏ ثُمَّ رَجَعَتْ، فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لاَ يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ، ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ، فَقَالَ ‏{‏رَبَّنَا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ‏}‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{‏يَشْكُرُونَ‏}‏‏.‏ وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ، وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ، حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا، وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى ـ أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ ـ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ، فَوَجَدَتِ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الأَرْضِ يَلِيهَا، فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتِ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا، فَهَبَطَتْ مِنَ، الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتِ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا، ثُمَّ سَعَتْ سَعْىَ الإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ، حَتَّى جَاوَزَتِ الْوَادِيَ، ثُمَّ أَتَتِ الْمَرْوَةَ، فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا، فَلَمْ تَرَ أَحَدًا، فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ ـ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَذَلِكَ سَعْىُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا ‏"‏‏.‏ ـ فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا، فَقَالَتْ صَهٍ‏.‏ تُرِيدَ نَفْسَهَا، ثُمَّ تَسَمَّعَتْ، فَسَمِعَتْ أَيْضًا، فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ، إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ‏.‏ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ، عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ، فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ ـ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ ـ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ، فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا، وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنَ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا، وَهْوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ ـ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ ـ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنَ الْمَاءِ ـ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا ‏"‏‏.‏ ـ قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا، فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لاَ تَخَافُوا الضَّيْعَةَ، فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ، يَبْنِي هَذَا الْغُلاَمُ، وَأَبُوهُ، وَإِنَّ اللَّهَ لاَ يُضِيعُ أَهْلَهُ‏.‏ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنَ الأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ، تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ، فَكَانَتْ كَذَلِكَ، حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ ـ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ ـ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ، فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا‏.‏ فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ، لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ، فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ، فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ، فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ، فَأَقْبَلُوا، قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ، وَلَكِنْ لاَ حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ، وَهْىَ تُحِبُّ الإِنْسَ ‏"‏ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ، فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ، وَشَبَّ الْغُلاَمُ، وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ، وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ، فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ، وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ، فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ، بَعْدَ مَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ، فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ، فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا‏.‏ ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ، نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ‏.‏ فَشَكَتْ إِلَيْهِ‏.‏ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلاَمَ، وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ‏.‏ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ، كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا، فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ، جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا، فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ، وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ‏.‏ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَىْءٍ قَالَتْ نَعَمْ، أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلاَمَ، وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ‏.‏ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ‏.‏ فَطَلَّقَهَا، وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى، فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ، فَلَمْ يَجِدْهُ، فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ، فَسَأَلَهَا عَنْهُ‏.‏ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا‏.‏ قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ، وَهَيْئَتِهِمْ‏.‏ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ‏.‏ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتِ اللَّحْمُ‏.‏ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتِ الْمَاءُ‏.‏ فَقَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ، وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَهُمَا لاَ يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلاَّ لَمْ يُوَافِقَاهُ‏.‏ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلاَمَ، وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ، فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ، وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ، فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ، فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ‏.‏ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَىْءٍ قَالَتْ نَعَمْ، هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلاَمَ، وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ‏.‏ قَالَ ذَاكِ أَبِي، وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ، أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ‏.‏ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ، وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلاً لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ، فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ، فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ، ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ، إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ‏.‏ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ‏.‏ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ‏.‏ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا‏.‏ وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا‏.‏ قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ، فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ، وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي، حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ، فَقَامَ عَلَيْهِ وَهْوَ يَبْنِي، وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ، وَهُمَا يَقُولاَنِ ‏{‏رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ‏}‏‏.‏ قَالَ فَجَعَلاَ يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ، وَهُمَا يَقُولاَنِ ‏{‏رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ‏}‏‏.‏

Abdulloh ibn Muhammad menga aytdi, Abdurazzoq bizga aytdi, Ma'mar bizga xabar berdi, Ayyub Saxtiyoniydan va Kasir ibn Kasir ibnul-Muttalib ibn Abu Vadoadan — biri ikkinchisidan (rivoyatda) ziyoda qilar — Sa'id ibn Jubayrdan: Ibn Abbos dedi: Ayollar belbog' (mintaq) qilishni dastlab Ismoilning onasidan (boshlab) oldilar — u o'z izini Sorodan yashirish uchun belbog' qilgan edi. So'ng Ibrohim uni va o'g'li Ismoilni — u (ona) uni emizar edi — Baytning yonidagi bir katta daraxt ostiga, Zamzam ustiga, masjidning yuqorisiga olib kelib qo'ydi. O'sha kunlari Makkada hech kim yo'q edi, unda suv ham yo'q edi. U ikkalasini o'sha yerga qo'ydi va ularning yoniga ichida xurmo bo'lgan bir xalta va ichida suv bo'lgan bir mesh qo'ydi. So'ng Ibrohim orqaga burilib jo'nadi. Ismoilning onasi unga ergashib: «Ey Ibrohim, qaerga ketyapsan, bizni mana shu ichida inson ham, hech narsa ham bo'lmagan vodiyda qoldirib?!», dedi. U buni unga bir necha bor takrorladi, u (Ibrohim) esa unga qaramas edi. U: «Senga buni Allah buyurdimi?», dedi. U: «Ha», dedi. U: «Bo'lmasa, U bizni zoe qilmaydi», dedi va qaytdi. Ibrohim jo'nadi, toki Saniyaga — ular uni ko'rmaydigan joyga — yetganida, yuzini Baytga qaratdi, so'ng mana shu kalimalar bilan duo qildi va ikki qo'lini ko'tardi: «Rabbimiz, men zurriyotimdan ba'zisini ekinsiz vodiyda makon qildim...» — ‹shukur qilishlari uchun› (gacha yetdi). Ismoilning onasi Ismoilni emizar va o'sha suvdan ichar edi, toki meshdagi (suv) tugadi, u chanqadi va o'g'li ham chanqadi. U o'g'lining (chanqoqdan) tipirchilab (yo: yumalab) yotganini ko'rdi, unga qarashni yoqtirmagani uchun (chetga) jo'nadi. U Safoni o'ziga eng yaqin tog' deb topdi, unga chiqdi, so'ng vodiyga qarab biror kimsa ko'rinarmikin deb (qaradi), lekin hech kimsani ko'rmadi. So'ng Safodan tushdi, vodiyga yetganida, ko'ylagining etagini ko'tardi, so'ng charchagan insonning yugurishi kabi yugurdi, toki vodiydan o'tdi. Keyin Marvaga keldi, unga chiqdi va biror kimsa ko'rinarmikin deb qaradi, lekin hech kimsani ko'rmadi. Buni yetti marta qildi — Ibn Abbos dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Mana shu — odamlarning ular ikkisi orasida sa'u qilishidir», dedi. — U Marvaga chiqganida bir ovoz eshitdi va: «Jim!», dedi — o'ziga (qarata). So'ng (yana) quloq soldi, yana eshitdi va: «Eshittirding; agar yoningda yordam bo'lsa (qutqar)», dedi. Birdan u Zamzam o'rni yonida farishta (Jibril)ni (ko'rdi). U tovoni bilan — yoki: qanoti bilan — (yerni) qazdi, toki suv ko'rindi. U (ona) uni hovuzlab (atrofini to'sib) va qo'li bilan «mana bunday» qilib, suvdan o'z meshiga hovuchlay boshladi, u esa hovuchlaganidan keyin (yana) qaynab chiqar edi — Ibn Abbos dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Allah Ismoilning onasiga rahm qilsin! Agar u Zamzamni (o'z holiga) qoldirganida — yoki: suvdan hovuchlamaganida — Zamzam oquvchi buloq bo'lar edi», dedi. — U ichdi va o'g'lini emizdi. Farishta unga: «Zoe bo'lishdan qo'rqmang, chunki mana shu yerda Allahning Bayti (bo'ladi)ki, uni mana shu bola va otasi quradi; Allah uning ahlini zoe qilmaydi», dedi. Bayt yerdan tepalikdek ko'tarilgan edi, unga sel kelar va uning o'ng-chap (tomonini) yuvar edi. U shu holda edi, toki ularning yonidan Jurhumdan bir to'da — yoki Jurhumdan bir xonadon ahli — Kado yo'lidan kelib o'tdi. Ular Makkaning pastiga tushdi va bir qush(ning suv ustida) aylanayotganini ko'rdi. Ular: «Bu qush albatta suv atrofida aylanmoqda; biz bu vodiyni bilamiz, unda suv yo'q edi», dedilar. So'ng bir-ikki elchi yubordilar, birdan ular suvni (topdilar). Qaytib, ularga suv haqida xabar berdilar, ular keldilar. (Nabiy) dedi: Ismoilning onasi suv yonida edi. Ular: «Sening yoningda tushishimizga izn berasanmi?», dedilar. U: «Ha, lekin suvda sizlarga haq yo'q», dedi. Ular: «Ha (rozi)», dedilar. Ibn Abbos dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Mana shu — Ismoilning onasiga ma'qul keldi, u inson (suhbatini) yaxshi ko'rar edi», dedi. Ular tushdilar, ahllariga (odam) yubordilar, ular ham birga tushdilar, toki unda ulardan bir necha xonadon ahli bo'ldi. Bola voyaga yetdi, ulardan arabchani o'rgandi; u voyaga yetganida ularning eng yoqimlisi va eng yoqgani bo'ldi. Balog'atga yetganida ular uni o'zlaridan bir ayolga uylantirdilar. Ismoilning onasi vafot etdi. So'ng Ibrohim Ismoil uylanganidan keyin o'z qoldirganlarini ko'rgani keldi, lekin Ismoilni topmadi. Uning xotinidan u haqida so'radi. U: «Biz uchun (rizq) izlab chiqdi», dedi. So'ng ularning turmushi va ahvolini so'radi. U: «Biz yomon (ahvolda)miz, biz tanglik va qiyinchilikda(miz)», deb undan shikoyat qildi. U: «Ering kelsa, unga salomimni yetkaz va unga ayt: eshigining ostonasini o'zgartirsin», dedi. Ismoil kelganida, go'yo bir narsani sezdi-yu, dedi: «Sizlarga biror kishi keldimi?», dedi. U: «Ha, bizga falon-falon chol keldi va sen haqingda so'radi, men unga xabar berdim; turmushimizni so'radi, men unga tanglik va qiyinchilikda ekanimizni aytdim», dedi. U: «Senga bir narsa vasiyat qildimi?», dedi. U: «Ha, menga senga salomini yetkazishni buyurdi va: ‹Eshigining ostonasini o'zgartirsin› deydi», dedi. U: «U mening otam, va u menga sen bilan ajrashishni buyurdi. Ahlinga qo'shil», dedi. Uni taloq qildi va ulardan boshqa (ayol)ga uylandi. Ibrohim ulardan Allah xohlagancha (vaqt) uzoqda turdi, so'ng keyin ularga keldi, lekin uni topmadi. Xotinining oldiga kirdi, undan u haqida so'radi. U: «Biz uchun (rizq) izlab chiqdi», dedi. U: «Qandaysizlar?», dedi va ularning turmushi va ahvolini so'radi. U: «Biz yaxshilik va kengchilikda(miz)», deb Allahga hamd aytdi. U: «Taomingiz nima?», dedi. U: «Go'sht», dedi. U: «Ichimligingiz nima?», dedi. U: «Suv», dedi. U: «Allahim, ularga go'sht va suvda baraka ber», dedi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «O'sha kunlari ularda don (ekin) yo'q edi; agar bo'lganida, ular uchun unda ham duo qilar edi», dedi. (Nabiy) dedi: Bu ikkisi (go'sht va suv) Makkadan boshqa joyda biror kishiga (asosiy taom bo'lsa) unga muvofiq kelmaydi (zarar qilmay turolmaydi). (Ibrohim) dedi: «Ering kelsa, unga salomimi yetkaz va unga buyurki, eshigining ostonasini mahkam tutsin (saqlasin)», dedi. Ismoil kelganida: «Sizlarga biror kishi keldimi?», dedi. U: «Ha, bizga chiroyli ko'rinishli bir chol keldi», deb uni maqtadi, «sen haqingda so'radi, men unga xabar berdim; turmushimizni so'radi, men unga yaxshilikda ekanimizni aytdim», dedi. U: «Senga bir narsa vasiyat qildimi?», dedi. U: «Ha, u senga salomini yetkazmoqda va senga eshigining ostonasini mahkam tutishni buyurmoqda», dedi. U: «U mening otam, sen esa ostonasan; u menga seni (nikohda) saqlashni buyurdi», dedi. So'ng ulardan Allah xohlagancha (vaqt) uzoqda turdi, keyin shundan so'ng keldi, Ismoil esa Zamzamga yaqin bir katta daraxt ostida o'ziga o'q yo'nar edi. Uni ko'rganda, unga (qarab) turdi, ular ota o'g'ilga, o'g'il otaga qilgandek (mehribonchilik) qildilar. So'ng: «Ey Ismoil, albatta Allah menga bir ish buyurdi», dedi. U: «Rabbing buyurgan(ish)ni qil», dedi. U: «Sen menga yordam berasanmi?», dedi. U: «Senga yordam beraman», dedi. U: «Albatta, Allah menga mana shu yerda bir Bayt qurishni buyurdi», dedi va atrofidan ko'tarilgan bir tepalikka ishora qildi. (Nabiy) dedi: O'sha paytda ular Baytning poydevorlarini ko'tardilar. Ismoil tosh keltirar, Ibrohim qurar edi, toki bino ko'tarilganida (Ibrohim) mana shu toshni (Maqomni) keltirib, uni unga qo'ydi; u (Ibrohim) uning ustiga turib qurar, Ismoil esa unga tosh uzatar edi, ikkisi: «Rabbimiz, bizdan qabul qil, albatta Sen Eshituvchi, Biluvchisan», der edilar. (Nabiy) dedi: Ikkisi qura boshladi, toki Bayt atrofida aylandilar, ular: «Rabbimiz, bizdan qabul qil, albatta Sen Eshituvchi, Biluvchisan», der edilar.

3365-hadis

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا كَانَ بَيْنَ إِبْرَاهِيمَ وَبَيْنَ أَهْلِهِ مَا كَانَ، خَرَجَ بِإِسْمَاعِيلَ وَأُمِّ إِسْمَاعِيلَ، وَمَعَهُمْ شَنَّةٌ فِيهَا مَاءٌ، فَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تَشْرَبُ مِنَ الشَّنَّةِ فَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ، فَوَضَعَهَا تَحْتَ دَوْحَةٍ، ثُمَّ رَجَعَ إِبْرَاهِيمُ إِلَى أَهْلِهِ، فَاتَّبَعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ، حَتَّى لَمَّا بَلَغُوا كَدَاءً نَادَتْهُ مِنْ وَرَائِهِ يَا إِبْرَاهِيمُ إِلَى مَنْ تَتْرُكُنَا قَالَ إِلَى اللَّهِ‏.‏ قَالَتْ رَضِيتُ بِاللَّهِ‏.‏ قَالَ فَرَجَعَتْ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنَ الشَّنَّةِ وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا، حَتَّى لَمَّا فَنِيَ الْمَاءُ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا‏.‏ قَالَ فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتِ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ هَلْ تُحِسُّ أَحَدًا فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا، فَلَمَّا بَلَغَتِ الْوَادِيَ سَعَتْ وَأَتَتِ الْمَرْوَةَ فَفَعَلَتْ ذَلِكَ أَشْوَاطًا، ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ ـ تَعْنِي الصَّبِيَّ ـ فَذَهَبَتْ فَنَظَرَتْ، فَإِذَا هُوَ عَلَى حَالِهِ كَأَنَّهُ يَنْشَغُ لِلْمَوْتِ، فَلَمْ تُقِرَّهَا نَفْسُهَا، فَقَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا، فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتِ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا، حَتَّى أَتَمَّتْ سَبْعًا، ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ، فَإِذَا هِيَ بِصَوْتٍ فَقَالَتْ أَغِثْ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ خَيْرٌ‏.‏ فَإِذَا جِبْرِيلُ، قَالَ فَقَالَ بِعَقِبِهِ هَكَذَا، وَغَمَزَ عَقِبَهُ عَلَى الأَرْضِ، قَالَ فَانْبَثَقَ الْمَاءُ، فَدَهَشَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَعَلَتْ تَحْفِزُ‏.‏ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ تَرَكَتْهُ كَانَ الْمَاءُ ظَاهِرًا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنَ الْمَاءِ، وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا ـ قَالَ ـ فَمَرَّ نَاسٌ مِنْ جُرْهُمَ بِبَطْنِ الْوَادِي، فَإِذَا هُمْ بِطَيْرٍ، كَأَنَّهُمْ أَنْكَرُوا ذَاكَ، وَقَالُوا مَا يَكُونُ الطَّيْرُ إِلاَّ عَلَى مَاءٍ‏.‏ فَبَعَثُوا رَسُولَهُمْ، فَنَظَرَ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ، فَأَتَاهُمْ فَأَخْبَرَهُمْ فَأَتَوْا إِلَيْهَا، فَقَالُوا يَا أُمَّ إِسْمَاعِيلَ، أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَكُونَ مَعَكِ أَوْ نَسْكُنَ مَعَكِ فَبَلَغَ ابْنُهَا فَنَكَحَ فِيهِمُ امْرَأَةً، قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي‏.‏ قَالَ فَجَاءَ فَسَلَّمَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتِ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ‏.‏ قَالَ قُولِي لَهُ إِذَا جَاءَ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ‏.‏ فَلَمَّا جَاءَ أَخْبَرَتْهُ قَالَ أَنْتِ ذَاكِ فَاذْهَبِي إِلَى أَهْلِكِ‏.‏ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي‏.‏ قَالَ فَجَاءَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتِ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ، فَقَالَتْ أَلاَ تَنْزِلُ فَتَطْعَمَ وَتَشْرَبَ فَقَالَ وَمَا طَعَامُكُمْ وَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ طَعَامُنَا اللَّحْمُ، وَشَرَابُنَا الْمَاءُ‏.‏ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي طَعَامِهِمْ وَشَرَابِهِمْ‏.‏ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَرَكَةٌ بِدَعْوَةِ إِبْرَاهِيمَ ‏"‏‏.‏ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي‏.‏ فَجَاءَ فَوَافَقَ إِسْمَاعِيلَ مِنْ وَرَاءِ زَمْزَمَ، يُصْلِحُ نَبْلاً لَهُ، فَقَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ، إِنَّ رَبَّكَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ لَهُ بَيْتًا‏.‏ قَالَ أَطِعْ رَبَّكَ‏.‏ قَالَ إِنَّهُ قَدْ أَمَرَنِي أَنْ تُعِينَنِي عَلَيْهِ‏.‏ قَالَ إِذًا أَفْعَلَ‏.‏ أَوْ كَمَا قَالَ‏.‏ قَالَ فَقَامَا فَجَعَلَ إِبْرَاهِيمُ يَبْنِي، وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ، وَيَقُولاَنِ ‏{‏رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ‏}‏ قَالَ حَتَّى ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ وَضَعُفَ الشَّيْخُ عَلَى نَقْلِ الْحِجَارَةِ، فَقَامَ عَلَى حَجَرِ الْمَقَامِ، فَجَعَلَ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ، وَيَقُولاَنِ ‏{‏رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ‏}‏‏.‏

Abdulloh ibn Muhammad bizga aytdi, Abu Omir Abdulmalik ibn Amr bizga aytdi, u dedi: Ibrohim ibn Nofi' bizga aytdi, Kasir ibn Kasirdan, Sa'id ibn Jubayrdan, Ibn Abbos roziyallahu anhumodan, u dedi: Ibrohim bilan uning ahli orasida bo'lgan (voqea) bo'lganida, u Ismoil va Ismoilning onasi bilan chiqdi, ular bilan birga ichida suv bo'lgan bir mesh bor edi. Ismoilning onasi meshdan ichar, suti bolasiga oqar (ko'payar) edi, toki Makkaga keldi. U (Ibrohim) uni bir katta daraxt ostiga qo'ydi, so'ng Ibrohim o'z ahliga qaytdi. Ismoilning onasi unga ergashdi, toki Kadoga yetilanda, ortidan unga nido qildi: «Ey Ibrohim, bizni kimga tashlab ketyapsan?». U: «Allahga», dedi. U: «Allahga rozi bo'ldim», dedi. (Nabiy) dedi: U qaytdi, meshdan ichar, suti bolasiga oqar edi, toki suv tuganda: «Borib qaraysam, balki birovni sezarman», dedi. (Nabiy) dedi: U borib Safoga chiqdi, qaradi va biror kimsani sezarmikan deb qaradi, lekin hech kimsani sezmadi. Vodiyga yetganida yugurdi va Marvaga keldi, buni bir necha gal qildi. So'ng: «Borib (bolam) nima qildi (ko'ray)», dedi — bolani nazarda tutib. Borib qaradi, birdan u o'z holida, go'yo o'lim (talvasasi)dan hiqillab turgan edi. Nafsi unga qaror topmadi. U: «Borib qaraysam, balki birovni sezarman», dedi va borib Safoga chiqdi, qaradi va (yana) qaradi, lekin hech kimsani sezmadi, toki yettini to'liq qildi. So'ng: «Borib (bolam) nima qildi (ko'ray)», dedi, birdan bir ovoz eshitdi va: «Yordam ber, agar yoningda yaxshilik bo'lsa!», dedi. Birdan Jibril (edi). (Nabiy) dedi: U tovoni bilan «mana bunday» qildi va tovonini yerga bosdi. (Nabiy) dedi: Suv otilib chiqdi. Ismoilning onasi hayratga tushdi va (suvni) g'ujghon (to'play) boshladi. (Nabiy) dedi: Abul-Qosim sollallahu alayhi vasallam: «Agar uni (o'z holiga) qoldirganida, suv (yer) ustida (oqib) zohir bo'lar edi», dedi. (Nabiy) dedi: U suvdan icha boshladi, suti bolasiga oqar edi. (Nabiy) dedi: Jurhumdan bir necha kishi vodiyning ichidan o'tdi, birdan ular bir qushni (ko'rdi), go'yo buni inkor qildilar va: «Qush faqat suv ustida bo'ladi», dedilar. Ular o'z elchisini yubordi, u qaradi, birdan ular suvni (topdi). U ularga kelib xabar berdi, ular unga keldilar va: «Ey Ismoilning onasi, biz sen bilan birga bo'lishimizga — yoki sen bilan birga makon qilishimizga — izn berasanmi?», dedilar. Uning o'g'li balog'atga yetdi, ular ichida bir ayolga uylandi. (Nabiy) dedi: So'ng Ibrohimga (qaytish) ma'qul keldi va ahliga: «Men o'z qoldirganlarimni ko'rgani boraman», dedi. (Nabiy) dedi: U kelib salom berdi va: «Ismoil qaerda?», dedi. Xotini: «Ovga ketdi», dedi. U: «Unga ayt, kelsa, eshigining ostonasini o'zgartirsin», dedi. (Ismoil) kelganida, u unga xabar berdi. U: «Sen o'sha (ostona)san, ahlinga borgin (taloqsan)», dedi. (Nabiy) dedi: So'ng (yana) Ibrohimga ma'qul keldi va ahliga: «Men qoldirganlarimni ko'rgani boraman», dedi. (Nabiy) dedi: U kelib: «Ismoil qaerda?», dedi. Xotini: «Ovga ketdi», dedi va: «Tushib, taom va ichimlik yemaysizmi?», dedi. U: «Taomingiz nima, ichimligingiz nima?», dedi. U: «Taomimiz go'sht, ichimligimiz suv», dedi. U: «Allahim, ularning taomi va ichimligida baraka ber», dedi. (Nabiy) dedi: Abul-Qosim sollallahu alayhi vasallam: «Bu Ibrohimning duosi sababli baraka(dir)», dedi. (Nabiy) dedi: So'ng (yana) Ibrohimga ma'qul keldi va ahliga: «Men qoldirganlarimni ko'rgani boraman», dedi. U kelib Ismoilni Zamzam ortida o'ziga o'q tuzatayotgan holda topdi va: «Ey Ismoil, albatta Rabbing menga O'ziga bir Bayt qurishni buyurdi», dedi. U: «Rabbingga itoat qil», dedi. U: «U menga sen menga unda yordam berishingni buyurdi», dedi. U: «Bo'lmasa, qilaman» — yoki shunga o'xshash dedi. (Nabiy) dedi: Ular ikkisi turdi, Ibrohim qurar, Ismoil unga tosh uzatar edi, ikkisi: «Rabbimiz, bizdan qabul qil, albatta Sen Eshituvchi, Biluvchisan», der edilar. (Nabiy) dedi: Toki bino ko'tarildi va chol toshlarni ko'tarib (tashishda) zaiflashdi, u Maqom toshi ustiga turdi va (Ismoil) unga toshlarni uzata boshladi, ular ikkisi: «Rabbimiz, bizdan qabul qil, albatta Sen Eshituvchi, Biluvchisan», der edilar.

3366-hadis

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَىُّ مَسْجِدٍ وُضِعَ فِي الأَرْضِ أَوَّلُ قَالَ ‏"‏ الْمَسْجِدُ الْحَرَامُ ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ ثُمَّ أَىٌّ قَالَ ‏"‏ الْمَسْجِدُ الأَقْصَى ‏"‏‏.‏ قُلْتُ كَمْ كَانَ بَيْنَهُمَا قَالَ ‏"‏ أَرْبَعُونَ سَنَةً، ثُمَّ أَيْنَمَا أَدْرَكَتْكَ الصَّلاَةُ بَعْدُ فَصَلِّهْ، فَإِنَّ الْفَضْلَ فِيهِ ‏"‏‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga aytdi, Abdulvohid bizga aytdi, A'mash bizga aytdi, Ibrohim Taymiy bizga aytdi, otasidan, u dedi: Abu Zarr roziyallahu anhuni eshitdim, u dedi: Men: «Ey Rasulullah, yer yuziga eng avval qo'yilgan masjid qaysi?», dedim. U: «Masjidul-Harom», dedi. Men: «So'ng qaysi?», dedim. U: «Masjidul-Aqso», dedi. Men: «Ular ikkisi orasida qancha (vaqt) bor edi?», dedim. U: «Qirq yil; so'ng, qaerda seni namoz (vaqti) tutsa, o'shanda namoz o'qiyver, chunki fazl (savob) undadir», dedi.

3367-hadis

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَلَعَ لَهُ أُحُدٌ فَقَالَ ‏ "‏ هَذَا جَبَلٌ يُحِبُّنَا وَنُحِبُّهُ، اللَّهُمَّ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ حَرَّمَ مَكَّةَ، وَإِنِّي أُحَرِّمُ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا ‏"‏‏.‏ رَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abdulloh ibn Maslama bizga aytdi, Molikdan, Amr ibn Abu Amrdan — Muttalibning ozod qilgan quli — Anas ibn Molik roziyallahu anhudan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga Uhud ko'rindi, u: «Bu — bizni sevadigan va biz sevadigan tog'; Allahim, albatta Ibrohim Makkani harom qildi, men esa uning (Madinaning) ikki chegarasi orasini harom qilaman», dedi. Buni Abdulloh ibn Zayd Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildi.

3368-hadis

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ ابْنَ أَبِي بَكْرٍ، أَخْبَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنهم ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَلَمْ تَرَىْ أَنَّ قَوْمَكِ بَنَوُا الْكَعْبَةَ اقْتَصَرُوا عَنْ قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلاَ تَرُدُّهَا عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لَوْلاَ حِدْثَانُ قَوْمِكِ بِالْكُفْرِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لَئِنْ كَانَتْ عَائِشَةُ سَمِعَتْ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أُرَى أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَرَكَ اسْتِلاَمَ الرُّكْنَيْنِ اللَّذَيْنِ يَلِيَانِ الْحِجْرَ إِلاَّ أَنَّ الْبَيْتَ لَمْ يُتَمَّمْ عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ‏.‏ وَقَالَ إِسْمَاعِيلُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ‏.‏

Abdulloh ibn Yusuf bizga aytdi, Molik bizga xabar berdi, Ibn Shihobdan, Solim ibn Abdullohdan: Ibn Abu Bakr Abdulloh ibn Umarga xabar berdi, Oisha roziyallahu anhodan — Nabiy sollallahu alayhi vasallamning xotini: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam unga: «Bilmadingmi, sening qavming Ka'bani qurganda Ibrohim poydevorlaridan qisqartirdilar (kichiklashtirdilar)?!», dedi. Men: «Ey Rasulullah, uni Ibrohimning poydevorlariga qaytarmaysanmi?», dedim. U: «Sening qavming (Islomga kirishda) kufrga yaqin (yangi) bo'lmaganida (qaytarar edim)», dedi. Abdulloh ibn Umar dedi: Agar Oisha buni Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan eshitgan bo'lsa, men Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Hijrga yaqin ikki ruknni istilom qilishni (silashni) tark etganini, faqat Bayt Ibrohim poydevorlari ustida to'liq tugatilmagani sababli (deb) o'ylayman. Ismoil: «Abdulloh ibn Muhammad ibn Abu Bakr» dedi.

3369-hadis

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ، أَخْبَرَنِي أَبُو حُمَيْدٍ السَّاعِدِيُّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُمْ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Yusuf bizga aytdi, Molik ibn Anas bizga xabar berdi, Abdulloh ibn Abu Bakr ibn Muhammad ibn Amr ibn Hazmdan, otasidan, Amr ibn Sulaym Zuraqiydan: Abu Humayd Soidiy roziyallahu anhu menga xabar berdiki, ular: «Ey Rasulullah, senga qanday salovot aytamiz?», dedilar. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «‹Allahumma salli alaa Muhammadin va azvojihi va zurriyyatihi, kamaa sallayta alaa aali Ibrohima, va baarik alaa Muhammadin va azvojihi va zurriyyatihi, kamaa baarakta alaa aali Ibrohima, innaka Hamiydun Majiyd (Allahim, Muhammadga, uning xotinlari va zurriyotiga — Ibrohim oilasiga salovot aytganing kabi — salovot ayt; va Muhammadga, uning xotinlari va zurriyotiga — Ibrohim oilasiga baraka berganing kabi — baraka ber; albatta Sen Hamiyd, Majiydsan)›, denglar», dedi.