باب قَوْلِهِ {وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلاَ يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا} الْعُقُوبَةَ
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ، وَسُلَيْمَانُ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مَيْسَرَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ،. قَالَ وَحَدَّثَنِي وَاصِلٌ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلْتُ ـ أَوْ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ أَىُّ الذَّنْبِ عِنْدَ اللَّهِ أَكْبَرُ قَالَ " أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهْوَ خَلَقَكَ ". قُلْتُ ثُمَّ أَىٌّ قَالَ " ثُمَّ أَنْ تَقْتُلَ وَلَدَكَ خَشْيَةَ أَنْ يَطْعَمَ مَعَكَ". قُلْتُ ثُمَّ أَىٌّ قَالَ " أَنْ تُزَانِيَ بِحَلِيلَةِ جَارِكَ ". قَالَ وَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ تَصْدِيقًا لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم {وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ}
Мусаддад бизга айтди, Яҳё бизга айтди, у Суфёндан, деди: Менга Мансур ва Сулаймон айтдилар, у Абу Воилдан, у Абу Майсарадан, у Абдуллаҳдан; ва деди: Менга Восил айтди, у Абу Воилдан, у Абдуллаҳ розияллаҳу анҳудан: У айтди: Мен сўрадим — ёки: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан сўралди — «Аллаҳ ҳузурида қайси гуноҳ энг катта?» У деди: «Сени яратган Аллаҳга тенг (шерик) қилишинг.» Мен: «Кейин қайси?» дедим. У деди: «Кейин ўғлингни — у сен билан бирга таом ейишидан қўрқиб — ўлдиришинг.» Мен: «Кейин қайси?» дедим. У деди: «Қўшнинг хотини билан зино қилишинг.» У айтди: Шунда бу оят Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг сўзини тасдиқлаб нозил бўлди: «Ва улар Аллаҳга бошқа бирор илоҳни тенг тутмайдилар, Аллаҳ ҳаром қилган жонни — ҳақ (қасос) билан бўлмаса — ўлдирмайдилар ва зино қилмайдилар.»
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي الْقَاسِمُ بْنُ أَبِي بَزَّةَ، أَنَّهُ سَأَلَ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ هَلْ لِمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا مِنْ تَوْبَةٍ فَقَرَأْتُ عَلَيْهِ {وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ}. فَقَالَ سَعِيدٌ قَرَأْتُهَا عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ كَمَا قَرَأْتَهَا عَلَىَّ. فَقَالَ هَذِهِ مَكِّيَّةٌ نَسَخَتْهَا آيَةٌ مَدَنِيَّةٌ، الَّتِي فِي سُورَةِ النِّسَاءِ.
Иброҳим ибн Мусо бизга айтди, Ҳишом ибн Юсуф бизга хабар берди, Ибн Журайж уларга хабар берди, деди: Менга ал-Қосим ибн Абу Базза хабар берди, у Саид ибн Жубайрдан сўради: «Мўминни қасддан ўлдирган кишига тавба борми?» Мен унга: «Аллаҳ ҳаром қилган жонни — ҳақ билан бўлмаса — ўлдирмайдилар» (оятини) ўқиб бердим. Саид деди: «Мен уни Ибн Аббосга сен менга ўқиганингдек ўқиб бердим. У: «Бу — маккий (оят). Уни маданий оят — Нисо сурасидаги (оят) — бекор қилди» деди.»
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ النُّعْمَانِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْكُوفَةِ فِي قَتْلِ الْمُؤْمِنِ، فَرَحَلْتُ فِيهِ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ، فَقَالَ نَزَلَتْ فِي آخِرِ مَا نَزَلَ وَلَمْ يَنْسَخْهَا شَىْءٌ.
Муҳаммад ибн Башшор менга айтди, Ғундар бизга айтди, Шуъба бизга айтди, у ал-Муғийра ибн ан-Нуъмондан, у Саид ибн Жубайрдан: У айтди: Куфа аҳли мўминни ўлдириш ҳақида ихтилоф қилди. Мен у ҳақда Ибн Аббоснинг олдига сафар қилдим. У деди: «У (оят) энг охирги нозил бўлганлардан нозил бўлди, уни ҳеч нарса бекор қилмади.»
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى {فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ} قَالَ لاَ تَوْبَةَ لَهُ. وَعَنْ قَوْلِهِ جَلَّ ذِكْرُهُ {لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ} قَالَ كَانَتْ هَذِهِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ.
Одам бизга айтди, Шуъба бизга айтди, Мансур бизга айтди, у Саид ибн Жубайрдан: У айтди: Мен Ибн Аббос розияллаҳу анҳумодан Аллаҳ таолонинг «Унинг жазоси жаҳаннамдур» деган сўзи ҳақида сўрадим. У деди: «Унга тавба йўқ.» Ва Аллаҳ — зикри улуғ — нинг «Аллаҳга бошқа бирор илоҳни тенг тутмайдилар» деган сўзи ҳақида: У деди: «Бу жоҳилият ҳақида (нозил бўлган).»