Одамлар қайтган жойдан қайтиш

Payg'ambarning Qur'an tafsiri · 2 ҳадис

باب ‏ {‏ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ‏} ‏

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَازِمٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ كَانَتْ قُرَيْشٌ وَمَنْ دَانَ دِينَهَا يَقِفُونَ بِالْمُزْدَلِفَةِ، وَكَانُوا يُسَمَّوْنَ الْحُمْسَ، وَكَانَ سَائِرُ الْعَرَبِ يَقِفُونَ بِعَرَفَاتٍ، فَلَمَّا جَاءَ الإِسْلاَمُ أَمَرَ اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَأْتِيَ عَرَفَاتٍ، ثُمَّ يَقِفَ بِهَا ثُمَّ يُفِيضَ مِنْهَا، فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى ‏{‏ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ‏}‏

Али ибн Абдуллаҳ бизға айтди, Муҳаммад ибн Хозим бизға айтди, Ҳишом бизға айтди, у отасидан, у Оиша розияллаҳу анҳодан: Қурайш ва унинг дийнига эргашганлар Муздалифада турар эдилар, уларга Ҳумс дейилар эди. Бошқа араблар эса Арафотда турар эдилар. Ислом келганида, Аллаҳ Набийига соллаллаҳу алайҳи васаллам Арафотга келиб, унда туришни, кейин ундан қайтишни буюрди. Мана шу Аллаҳ таолонинг «Кейин одамлар қайтган жойдан қайтинглар» деган сўзидир.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ يَطَوَّفُ الرَّجُلُ بِالْبَيْتِ مَا كَانَ حَلاَلاً حَتَّى يُهِلَّ بِالْحَجِّ، فَإِذَا رَكِبَ إِلَى عَرَفَةَ فَمَنْ تَيَسَّرَ لَهُ هَدِيَّةٌ مِنَ الإِبِلِ أَوِ الْبَقَرِ أَوِ الْغَنَمِ، مَا تَيَسَّرَ لَهُ مِنْ ذَلِكَ أَىَّ ذَلِكَ شَاءَ، غَيْرَ إِنْ لَمْ يَتَيَسَّرْ لَهُ فَعَلَيْهِ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ، وَذَلِكَ قَبْلَ يَوْمِ عَرَفَةَ، فَإِنْ كَانَ آخِرُ يَوْمٍ مِنَ الأَيَّامِ الثَّلاَثَةِ يَوْمَ عَرَفَةَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ، ثُمَّ لِيَنْطَلِقْ حَتَّى يَقِفَ بِعَرَفَاتٍ مِنْ صَلاَةِ الْعَصْرِ إِلَى أَنْ يَكُونَ الظَّلاَمُ، ثُمَّ لِيَدْفَعُوا مِنْ عَرَفَاتٍ إِذَا أَفَاضُوا مِنْهَا حَتَّى يَبْلُغُوا جَمْعًا الَّذِي يُتَبَرَّرُ فِيهِ، ثُمَّ لِيَذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا، أَوْ أَكْثِرُوا التَّكْبِيرَ وَالتَّهْلِيلَ قَبْلَ أَنْ تُصْبِحُوا ثُمَّ أَفِيضُوا، فَإِنَّ النَّاسَ كَانُوا يُفِيضُونَ، وَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ‏}‏ حَتَّى تَرْمُوا الْجَمْرَةَ‏.‏

Муҳаммад ибн Абу Бакр менга айтди, Фудайл ибн Сулаймон бизға айтди, Мусо ибн Уқба бизға айтди, Курайб менга хабар берди, у Ибн Аббосдан: У айтди: Киши эҳромсиз (ҳалол) ҳолда Байтни тавоф қилаверади, то ҳажга эҳром боғлагунча. У Арафага (йўл олиб) минганида, кимга туя, сигир ёки қўйдан ҳадйи муяссар бўлса — қайсисини хоҳласа, шундан унга муяссар бўлганини (сўяди); илла унга муяссар бўлмаса, унга ҳажда уч кун (рўза) лозим, бу Арафа кунидан олдин (бўлади). Агар уч куннинг охирги куни Арафа куни бўлса, унга гуноҳ йўқ. Кейин жўнаб, аср намозидан то қоронғиликка қадар Арафотда турсин. Кейин Арафотдан қайтганларидан кейин, Жамъга (Муздалифага) етгунларича (секин) қайтсинлар — у ерда (тоат билан) яхшилик қилинади. Кейин Аллаҳни кўп зикр қилсинлар — ёки: тонгга қадар такбир ва таҳлилни кўпайтиринглар. Кейин қайтинглар, чунки одамлар (Арафотдан) қайтар эдилар. Аллаҳ таоло: «Кейин одамлар қайтган жойдан қайтинглар ва Аллаҳдан мағфират сўранглар, албатта Аллаҳ мағфиратли, раҳмлидир» (деган) — то жамрани отгунларича.