حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ، وَالْيَهُودُ تَصُومُ عَاشُورَاءَ، فَسَأَلَهُمْ، فَقَالُوا هَذَا الْيَوْمُ الَّذِي ظَهَرَ فِيهِ مُوسَى عَلَى فِرْعَوْنَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَحْنُ أَوْلَى بِمُوسَى مِنْهُمْ فَصُومُوهُ ".
Ya'qub ibn Ibrohim menga aytdi, Ravh bizga aytdi, Shu'ba bizga aytdi, Abu Bishr bizga aytdi, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbos roziyallahu anhumodan: U aytdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Madinaga kelganida, yahudiylar Oshuro'ni ro'za tutar edilar. U ulardan so'radi. Ular: «Bu — Muso Fir'avn ustidan g'olib bo'lgan kun» dedilar. Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Biz Musoga ulardan haqliroqmiz, bas, uni ro'za tutinglar.»
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ النَّجَّارِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " حَاجَّ مُوسَى آدَمَ، فَقَالَ لَهُ أَنْتَ الَّذِي أَخْرَجْتَ النَّاسَ مِنَ الْجَنَّةِ بِذَنْبِكَ وَأَشْقَيْتَهُمْ. قَالَ قَالَ آدَمُ يَا مُوسَى أَنْتَ الَّذِي اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِرِسَالَتِهِ وَبِكَلاَمِهِ أَتَلُومُنِي عَلَى أَمْرٍ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي أَوْ قَدَّرَهُ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي ". قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى ".
Qutayba bizga aytdi, Ayyub ibn an-Najjor bizga aytdi, u Yahyo ibn Abu Kasirdan, u Abu Salama ibn Abdurrahmondan, u Abu Hurayra roziyallahu anhudan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan: U dedi: «Muso Odam bilan bahslashdi. Unga: «Sen o'z gunohing bilan odamlarni jannatdan chiqargan va ularni baxtsiz qilgan kishimisan?» dedi. (Nabiy) dedi: Odam: «Ey Muso, sen Allah o'z risolati va kalomi bilan tanlab olgan kishisan. Meni Allah — meni yaratishidan oldin menga yozgan — yoki: meni yaratishidan oldin menga taqdir qilgan — bir ish uchun meni koyaysanmi?» dedi.» Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Shunda Odam Musoni yengdi.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَالْكَهْفُ وَمَرْيَمُ وَطَهَ وَالأَنْبِيَاءُ هُنَّ مِنَ الْعِتَاقِ الأُوَلِ، وَهُنَّ مِنْ تِلاَدِي. وَقَالَ قَتَادَةُ {جُذَاذًا} قَطَّعَهُنَّ. وَقَالَ الْحَسَنُ {فِي فَلَكٍ} مِثْلِ فَلْكَةِ الْمِغْزَلِ {يَسْبَحُونَ} يَدُورُونَ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ {نَفَشَتْ} رَعَتْ {يُصْحَبُونَ} يُمْنَعُونَ. {أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً} قَالَ دِينُكُمْ دِينٌ وَاحِدٌ. وَقَالَ عِكْرِمَةُ. {حَصَبُ} حَطَبُ بِالْحَبَشِيَّةِ. وَقَالَ غَيْرُهُ {أَحَسُّوا} تَوَقَّعُوهُ مِنْ أَحْسَسْتُ. {خَامِدِينَ} هَامِدِينَ. حَصِيدٌ مُسْتَأْصَلٌ يَقَعُ عَلَى الْوَاحِدِ وَالاِثْنَيْنِ وَالْجَمِيعِ. {لاَ يَسْتَحْسِرُونَ} لاَ يُعْيُونَ، وَمِنْهُ حَسِيرٌ، وَحَسَرْتُ بَعِيرِي. عَمِيقٌ بَعِيدٌ. {نُكِسُوا} رُدُّوا. {صَنْعَةَ لَبُوسٍ} الدُّرُوعُ. {تَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ} اخْتَلَفُوا، الْحَسِيسُ وَالْحِسُّ وَالْجَرْسُ وَالْهَمْسُ وَاحِدٌ، وَهْوَ مِنَ الصَّوْتِ الْخَفِيِّ {آذَنَّاكَ} أَعْلَمْنَاكَ {آذَنْتُكُمْ} إِذَا أَعْلَمْتَهُ فَأَنْتَ وَهْوَ عَلَى سَوَاءٍ لَمْ تَغْدِرْ. وَقَالَ مُجَاهِدٌ {لَعَلَّكُمْ تُسْأَلُونَ} تُفْهَمُونَ {ارْتَضَى} رَضِيَ. {التَّمَاثِيلُ} الأَصْنَامُ، السِّجِلُّ الصَّحِيفَةُ.
Muhammad ibn Bashshor bizga aytdi, G'undar bizga aytdi, Shu'ba bizga aytdi, u Abu Ishoqdan, dedi: Men Abdurrahmon ibn Yaziddan eshitdim, u Abdullohdan: U aytdi: Bani Isroil (Isro), Kahf, Maryam, Toho va Anbiyo — ular eski, qadimgilardandur (ilk nozil bo'lganlardan), va ular mening eski mol-mulkimdir (yodlaganlarimdir). Qatoda dedi: «Juzozan» — ularni bo'lak-bo'lak qildi. al-Hasan dedi: «Fi falak» — urchuq g'altagi (charxpalagi) kabi. «Yasbahuna» — aylanadilar. Ibn Abbos dedi: «Nafashat» — o'tladi. «Yushabuna» — man qilinadilar (himoyalanmaydilar). «Ummatukum ummatan vahidatan» — diyningiz bir diyndur. Ikrima dedi: «Hasab» — habashchada o't (yoqilg'i). Boshqasi dedi: «Ahassu» — uni kutdilar, «ahsastu»dan. «Xomidiyn» — so'nib qolguvchilar. «Hasiyd» — ildizidan yulingan, bir, ikki va ko'pga (ham) ishlatiladi. «La yastahsiruna» — charchamaydilar, undan «hasir» va «tuyamni charchatdim». «Amiyq» — uzoq. «Nukisu» — qaytarildilar. «San'ata labus» — sovutlar. «Taqatta'u amrahum» — ixtilof qildilar. «al-hasis», «al-hiss», «al-jars» va «al-hams» — bir, u past (sokin) ovozdandir. «Azannoka» — senga bildirdik. «Azantukum» — uni bildirsang, sen va u barobarsiz, xiyonat qilmading. Mujohid dedi: «La'allakum tus'aluna» — anglaysiz. «Irtazo» — rozi bo'ldi. «at-Tamasiyl» — butlar. «as-Sijill» — sahifa.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ النُّعْمَانِ، شَيْخٍ مِنَ النَّخَعِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ خَطَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنَّكُمْ مَحْشُورُونَ إِلَى اللَّهِ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلاً {كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْدًا عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ} ثُمَّ إِنَّ أَوَّلَ مَنْ يُكْسَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِبْرَاهِيمُ، أَلاَ إِنَّهُ يُجَاءُ بِرِجَالٍ مِنْ أُمَّتِي، فَيُؤْخَذُ بِهِمْ ذَاتَ الشِّمَالِ، فَأَقُولُ يَا رَبِّ أَصْحَابِي فَيُقَالُ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ فَأَقُولُ كَمَا قَالَ الْعَبْدُ الصَّالِحُ {وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ} إِلَى قَوْلِهِ {شَهِيدٌ} فَيُقَالُ إِنَّ هَؤُلاَءِ لَمْ يَزَالُوا مُرْتَدِّينَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ مُنْذُ فَارَقْتَهُمْ ".
Sulaymon ibn Harb bizga aytdi, Shu'ba bizga aytdi, u al-Mug'iyra ibn an-Nu'mon — Naxa'dan bir shayxdan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbos roziyallahu anhumodan: U aytdi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam xutba qilib dedi: «Sizlar Allahga yalang' oyoq, yalang' va xatnasiz holda to'planasiz. «Biz dastlabki xilqatni boshlaganimizdek, uni qaytaramiz — bizning zimmamizdagi va'da, biz albatta (buni) qiluvchilarmiz.» Keyin Qiyomat kuni birinchi kiydiriladigan Ibrohimdur. Ogoh bo'lingki, ummatimdan ba'zi erkaklar keltiriladi, ular chap tomonga olib ketiladi. Men: «Ey Robbim, mening sahobalarim!» deyman. Shunda: «Sen ularning sendan keyin nima ixtiro qilganini bilmaysan» deyiladi. Men solih banda aytganidek: «Men ular ichida bo'lganimda ularga guvoh edim» — «guvoh» so'zigacha (deyman). Shunda: «Bular sen ulardan ayrilganingdan beri ortlariga qaytganlar edilar» deyiladi.»
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَا آدَمُ. يَقُولُ لَبَّيْكَ رَبَّنَا وَسَعْدَيْكَ، فَيُنَادَى بِصَوْتٍ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكَ أَنْ تُخْرِجَ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ بَعْثًا إِلَى النَّارِ. قَالَ يَا رَبِّ وَمَا بَعْثُ النَّارِ قَالَ مِنْ كُلِّ أَلْفٍ ـ أُرَاهُ قَالَ ـ تِسْعَمِائَةٍ وَتِسْعَةً وَتِسْعِينَ فَحِينَئِذٍ تَضَعُ الْحَامِلُ حَمْلَهَا وَيَشِيبُ الْوَلِيدُ {وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ} ". فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَى النَّاسِ حَتَّى تَغَيَّرَتْ وُجُوهُهُمْ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مِنْ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ تِسْعَمِائَةٍ وَتِسْعَةً وَتِسْعِينَ، وَمِنْكُمْ وَاحِدٌ، ثُمَّ أَنْتُمْ فِي النَّاسِ كَالشَّعْرَةِ السَّوْدَاءِ فِي جَنْبِ الثَّوْرِ الأَبْيَضِ، أَوْ كَالشَّعْرَةِ الْبَيْضَاءِ فِي جَنْبِ الثَّوْرِ الأَسْوَدِ، وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ تَكُونُوا رُبُعَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ". فَكَبَّرْنَا ثُمَّ قَالَ " ثُلُثَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ". فَكَبَّرْنَا ثُمَّ قَالَ " شَطْرَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ". فَكَبَّرْنَا. قَالَ أَبُو أُسَامَةَ عَنِ الأَعْمَشِ {تَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى} وَقَالَ مِنْ كُلِّ أَلْفٍ تِسْعَمِائَةٍ وَتِسْعَةً وَتِسْعِينَ. وَقَالَ جَرِيرٌ وَعِيسَى بْنُ يُونُسَ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ {سَكْرَى وَمَا هُمْ بِسَكْرَى}.
Umar ibn Hafs bizga aytdi, otam bizga aytdi, A'mash bizga aytdi, Abu Solih bizga aytdi, u Abu Said al-Xudriydan: U aytdi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Allah aziz va jalil Qiyomat kuni: «Ey Odam» deydi. (Odam): «Labbayk, Robbimiz, sa'dayk» deydi. Shunda bir ovoz bilan nido qilinadi: «Allah senga zurriyotingdan bir bo'linmani do'zaxga chiqarishni buyuradi.» (Odam): «Ey Robbim, do'zax bo'linmasi nima?» deydi. (Allah): «Har mingdan — gumonimcha dedi — to'qqiz yuz to'qson to'qqiz(tasi).» Mana shu paytda homilador homilasini tushiradi, go'dak (sochi) oqaradi. «Sen odamlarni mast holda ko'rasan, holbuki ular mast emas, lekin Allahning azobi qattiqdir.»» Bu odamlarga og'ir keldi, hatto yuzlari o'zgardi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Ya'juj va Ma'jujdan to'qqiz yuz to'qson to'qqiz, sizlardan bitta. Keyin sizlar odamlar ichida oq buqa yonidagi qora tuk kabi, yoki qora buqa yonidagi oq tuk kabidirsiz. Men sizlar jannat ahlining choragi bo'lishingizni umid qilaman.» Biz takbir aytdik. Keyin dedi: «Jannat ahlining uchdan biri.» Biz takbir aytdik. Keyin dedi: «Jannat ahlining yarmi.» Biz takbir aytdik. Abu Usoma A'mashdan: «Odamlarni mast holda ko'rasan, holbuki ular mast emas» dedi. Va: «Har mingdan to'qqiz yuz to'qson to'qqiz» dedi. Jarir, Iso ibn Yunus va Abu Muoviya: «Sakro va ma hum bisakro» dedilar.
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ {وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ} قَالَ كَانَ الرَّجُلُ يَقْدَمُ الْمَدِينَةَ، فَإِنْ وَلَدَتِ امْرَأَتُهُ غُلاَمًا، وَنُتِجَتْ خَيْلُهُ قَالَ هَذَا دِينٌ صَالِحٌ. وَإِنْ لَمْ تَلِدِ امْرَأَتُهُ وَلَمْ تُنْتَجْ خَيْلُهُ قَالَ هَذَا دِينُ سُوءٍ.
Ibrohim ibn al-Horis menga aytdi, Yahyo ibn Abu Bukayr bizga aytdi, Isroil bizga aytdi, u Abu Hasindan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbos roziyallahu anhumodan: U aytdi: «Odamlardan ba'zilari Allahga bir chetda (ikkilangan holda) ibodat qiladi» — u dedi: Bir kishi Madinaga kelar edi. Agar xotini o'g'il tug'sa, oti (qulun) tug'sa, «Bu — yaxshi diyn» derdi. Agar xotini tug'masa, oti ham tug'masa, «Bu — yomon diyn» derdi.
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو هَاشِمٍ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ كَانَ يُقْسِمُ فِيهَا إِنَّ هَذِهِ الآيَةَ {هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ} نَزَلَتْ فِي حَمْزَةَ وَصَاحِبَيْهِ، وَعُتْبَةَ وَصَاحِبَيْهِ يَوْمَ بَرَزُوا فِي يَوْمِ بَدْرٍ رَوَاهُ سُفْيَانُ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ. وَقَالَ عُثْمَانُ عَنْ جَرِيرٍ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ قَوْلَهُ.
Hajjoj ibn Minhol bizga aytdi, Hushaym bizga aytdi, Abu Hoshim bizga xabar berdi, u Abu Mijlazdan, u Qays ibn Uboddan, u Abu Zarr roziyallahu anhudan: U bu (oyat) haqida qasam ichar edi: «Bu — Robbilari haqida bahslashgan ikki xasm (raqib)» (oyati) Hamza va uning ikki sherigi, hamda Utba va uning ikki sherigi haqida — ular Badr kuni (jangga) chiqganlarida nozil bo'ldi. Buni Sufyon Abu Hoshimdan rivoyat qildi. Usmon Jarirdan, u Mansurdan, u Abu Hoshimdan, u Abu Mijlazdan uning so'zini (rivoyat qildi).
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا أَبُو مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَنَا أَوَّلُ، مَنْ يَجْثُو بَيْنَ يَدَىِ الرَّحْمَنِ لِلْخُصُومَةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ. قَالَ قَيْسٌ وَفِيهِمْ نَزَلَتْ {هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ} قَالَ هُمُ الَّذِينَ بَارَزُوا يَوْمَ بَدْرٍ عَلِيٌّ وَحَمْزَةُ وَعُبَيْدَةُ وَشَيْبَةُ بْنُ رَبِيعَةَ وَعُتْبَةُ بْنُ رَبِيعَةَ وَالْوَلِيدُ بْنُ عُتْبَةَ.
Hajjoj ibn Minhol bizga aytdi, Mu'tamir ibn Sulaymon bizga aytdi, dedi: Men otamdan eshitdim, dedi: Abu Mijlaz bizga aytdi, u Qays ibn Uboddan, u Ali ibn Abu Tolib roziyallahu anhudan: U aytdi: Men Qiyomat kuni bahs (xusumat) uchun Rahmon huzurida birinchi tiz cho'kadigan kishiman. Qays dedi: Ular haqida nozil bo'ldi: «Bu — Robbilari haqida bahslashgan ikki xasm.» U dedi: Ular Badr kuni (jangga) chiqganlar: Ali, Hamza, Ubayda, Shayba ibn Rabia, Utba ibn Rabia va al-Valid ibn Utba.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ عُوَيْمِرًا، أَتَى عَاصِمَ بْنَ عَدِيٍّ وَكَانَ سَيِّدَ بَنِي عَجْلاَنَ فَقَالَ كَيْفَ تَقُولُونَ فِي رَجُلٍ وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً، أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَصْنَعُ سَلْ لِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَأَتَى عَاصِمٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسَائِلَ، فَسَأَلَهُ عُوَيْمِرٌ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَرِهَ الْمَسَائِلَ وَعَابَهَا، قَالَ عُوَيْمِرٌ وَاللَّهِ لاَ أَنْتَهِي حَتَّى أَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَجَاءَ عُوَيْمِرٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَجُلٌ وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً، أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَصْنَعُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ الْقُرْآنَ فِيكَ وَفِي صَاحِبَتِكَ ". فَأَمَرَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْمُلاَعَنَةِ بِمَا سَمَّى اللَّهُ فِي كِتَابِهِ، فَلاَعَنَهَا ثُمَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنْ حَبَسْتُهَا فَقَدْ ظَلَمْتُهَا، فَطَلَّقَهَا، فَكَانَتْ سُنَّةً لِمَنْ كَانَ بَعْدَهُمَا فِي الْمُتَلاَعِنَيْنِ، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " انْظُرُوا فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَسْحَمَ أَدْعَجَ الْعَيْنَيْنِ عَظِيمَ الأَلْيَتَيْنِ خَدَلَّجَ السَّاقَيْنِ فَلاَ أَحْسِبُ عُوَيْمِرًا إِلاَّ قَدْ صَدَقَ عَلَيْهَا، وَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أُحَيْمِرَ كَأَنَّهُ وَحَرَةٌ فَلاَ أَحْسِبُ عُوَيْمِرًا، إِلاَّ قَدْ كَذَبَ عَلَيْهَا ". فَجَاءَتْ بِهِ عَلَى النَّعْتِ الَّذِي نَعَتَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ تَصْدِيقِ عُوَيْمِرٍ، فَكَانَ بَعْدُ يُنْسَبُ إِلَى أُمِّهِ.
Ishoq bizga aytdi, Muhammad ibn Yusuf bizga aytdi, al-Avzoiy bizga aytdi, dedi: Menga Zuhriy aytdi, u Sahl ibn Sa'ddan: Uvaymir Osim ibn Adiy — u Banu Ajlonning sayyidi edi — ning oldiga kelib dedi: «Bir kishi xotini bilan (birga) bir erkakni topsa, nima deysizlar? Uni o'ldirsa, sizlar uni (qasos uchun) o'ldirasizmi yoki u qanday qilsin? Men uchun Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan bu haqda so'ra.» Osim Nabiy sollallahu alayhi vasallamning oldiga kelib: «Ey Rasulullah...» dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam (bunday) masalalarni yoqtirmadi. Uvaymir undan so'radi. U: «Rasulullah sollallahu alayhi vasallam masalalarni yoqtirmadi, ularni aybladi» dedi. Uvaymir dedi: «Vallahi, men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan bu haqda so'ramaguncha to'xtamayman.» Uvaymir kelib: «Ey Rasulullah, bir kishi xotini bilan bir erkakni topsa, uni o'ldirsa, sizlar uni o'ldirasizmi yoki u qanday qilsin?» dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Allah sen va xotining haqida Qur'an nozil qildi.» Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ikkalasiga Allah kitobida (zikr) qilgan mulaona (la'natlashish)ni buyurdi. U xotini bilan li'an qildi, keyin dedi: «Ey Rasulullah, agar uni (nikohda) ushlab qolsam, unga zulm qilgan bo'laman.» Shunda uni taloq qildi. Bu mutalaiynlar (la'natlashganlar) haqida undan keyin (kelganlarga) sunnat bo'lib qoldi. Keyin Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Qaranglar, agar u (bola)ni qora, ko'zlari qop-qora, sonlari katta, boldirlari yo'g'on (holda) tug'sa, men Uvaymirni unga nisbatan rost aytgan deb o'ylayman. Agar uni qizgish, go'yo qizil kalamushdek (holda) tug'sa, men Uvaymirni unga nisbatan yolg'on aytgan deb o'ylayman.» U (bola)ni Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ta'riflagan — Uvaymirni rostligini ko'rsatadigan — sifat bilan tug'di. U keyin onasiga nisbat berilar edi.
حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَبُو الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَرَأَيْتَ رَجُلاً رَأَى مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِمَا مَا ذُكِرَ فِي الْقُرْآنِ مِنَ التَّلاَعُنِ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ قُضِيَ فِيكَ وَفِي امْرَأَتِكَ ". قَالَ فَتَلاَعَنَا، وَأَنَا شَاهِدٌ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَفَارَقَهَا فَكَانَتْ سُنَّةً أَنْ يُفَرَّقَ بَيْنَ الْمُتَلاَعِنَيْنِ وَكَانَتْ حَامِلاً، فَأَنْكَرَ حَمْلَهَا وَكَانَ ابْنُهَا يُدْعَى إِلَيْهَا، ثُمَّ جَرَتِ السُّنَّةُ فِي الْمِيرَاثِ أَنْ يَرِثَهَا، وَتَرِثَ مِنْهُ مَا فَرَضَ اللَّهُ لَهَا.
Sulaymon ibn Dovud Abur-Rabi' menga aytdi, Fulayh bizga aytdi, u Zuhriydan, u Sahl ibn Sa'ddan: Bir kishi Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning oldiga kelib dedi: «Ey Rasulullah, bir kishi xotini bilan bir erkakni ko'rsa, uni o'ldirasizmi yoki u qanday qilsin?» Shunda Allah ular haqida Qur'anda zikr qilingan li'an (haqida) nozil qildi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam unga dedi: «Sen va xotining haqida hukm qilindi.» U aytdi: Ular li'an qildilar, men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning oldida guvoh edim. U xotinidan ajrashdi. Bu — mutalaiynlar orasini ajrashish sunnat bo'lib qoldi. U (xotin) homilador edi, u (er) uning homilasini inkor qildi. Uning o'g'li unga (onasiga) nisbat berilar edi. Keyin merosda sunnat joriy bo'ldi: u (o'g'il) unga (onasiga) meros bo'ladi, u (ona) ham undan Allah unga farz qilgan narsani meros oladi.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ، قَذَفَ امْرَأَتَهُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِشَرِيكِ بْنِ سَحْمَاءَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْبَيِّنَةَ أَوْ حَدٌّ فِي ظَهْرِكَ ". فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَا رَأَى أَحَدُنَا عَلَى امْرَأَتِهِ رَجُلاً يَنْطَلِقُ يَلْتَمِسُ الْبَيِّنَةَ. فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْبَيِّنَةَ وَإِلاَّ حَدٌّ فِي ظَهْرِكَ " فَقَالَ هِلاَلٌ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ إِنِّي لَصَادِقٌ، فَلَيُنْزِلَنَّ اللَّهُ مَا يُبَرِّئُ ظَهْرِي مِنَ الْحَدِّ، فَنَزَلَ جِبْرِيلُ، وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ} فَقَرَأَ حَتَّى بَلَغَ {إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ} فَانْصَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا فَجَاءَ هِلاَلٌ، فَشَهِدَ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ ". ثُمَّ قَامَتْ فَشَهِدَتْ فَلَمَّا كَانَتْ عِنْدَ الْخَامِسَةِ وَقَّفُوهَا، وَقَالُوا إِنَّهَا مُوجِبَةٌ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَتَلَكَّأَتْ وَنَكَصَتْ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهَا تَرْجِعُ ثُمَّ قَالَتْ لاَ أَفْضَحُ قَوْمِي سَائِرَ الْيَوْمِ، فَمَضَتْ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَبْصِرُوهَا فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَكْحَلَ الْعَيْنَيْنِ سَابِغَ الأَلْيَتَيْنِ خَدَلَّجَ السَّاقَيْنِ، فَهْوَ لِشَرِيكِ بْنِ سَحْمَاءَ ". فَجَاءَتْ بِهِ كَذَلِكَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَوْلاَ مَا مَضَى مِنْ كِتَابِ اللَّهِ لَكَانَ لِي وَلَهَا شَأْنٌ ".
Muhammad ibn Bashshor menga aytdi, Ibn Abu Adiy bizga aytdi, u Hishom ibn Hassondan, Ikrima bizga aytdi, u Ibn Abbosdan: Hilol ibn Umayya Nabiy sollallahu alayhi vasallamning oldida xotinini Sharik ibn Sahmo bilan (zinoda) aybladi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Dalil (keltir), yoki orqangda had (jazo) bordir.» U dedi: «Ey Rasulullah, birimiz xotini ustida bir erkakni ko'rsa, dalil izlab ketadimi?» Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Dalil, aks holda orqangda had bordir» deya boshladi. Hilol dedi: «Seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men rostgo'yman. Allah albatta mening orqamni haddan oqlaydigan narsani nozil qiladi.» Shunda Jibril tushdi va unga: «Xotinlariga (zino) toshini otadiganlar» (oyatini) nozil qildi. U o'qidi, to «Agar u rostgo'ylardan bo'lsa» so'zigacha yetdi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam (qarab) ketdi, unga (ayolga) kishi yubordi. Hilol kelib guvohlik berdi, Nabiy sollallahu alayhi vasallam esa: «Albatta Allah sizlardan biringiz yolg'onchi ekanini biladi. Sizlardan tavba qiluvchi bormi?» derdi. Keyin u (ayol) turib guvohlik berdi. Beshinchisiga yetganida, uni to'xtatdilar va: «Bu (qasam) vojib qiluvchidir (azobni keltiradi)» dedilar. Ibn Abbos dedi: U tutildi (duduqlandi) va orqaga chekindi, hatto biz u qaytadi deb o'yladik. Keyin: «Men qavmimni butun umrga sharmanda qilmayman» dedi va davom etdi (guvohlik berdi). Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Uni kuzatinglar, agar uni ko'zlari surmali, sonlari to'la, boldirlari yo'g'on (holda) tug'sa, u Sharik ibn Sahmonikidir.» U uni shunday (holda) tug'di. Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Agar Allahning kitobidan o'tgan (hukm) bo'lmaganida, men bilan uning orasida bir ish (jazo) bo'lardi.»
حَدَّثَنَا مُقَدَّمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَمِّي الْقَاسِمُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، وَقَدْ سَمِعَ مِنْهُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَجُلاً، رَمَى امْرَأَتَهُ فَانْتَفَى مِنْ وَلَدِهَا فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَلاَعَنَا كَمَا قَالَ اللَّهُ، ثُمَّ قَضَى بِالْوَلَدِ لِلْمَرْأَةِ وَفَرَّقَ بَيْنَ الْمُتَلاَعِنَيْنِ.
Muqaddam ibn Muhammad ibn Yahyo bizga aytdi, amakim al-Qosim ibn Yahyo bizga aytdi, u Ubaydullohdan — u undan eshitgan — u Nofi'dan, u Ibn Umar roziyallahu anhumodan: Bir kishi xotinini (zinoda) ayblab, uning bolasini inkor qildi — Rasulullah sollallahu alayhi vasallam zamanida. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ikkalasiga buyurdi, ular Allah aytganidek li'an qildilar. Keyin u (Nabiy) bolani ayolga hukm qildi va mutalaiynlar orasini ajratdi.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها – {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ} قَالَتْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ.
Abu Nuaym bizga aytdi, Sufyon bizga aytdi, u Ma'mardan, u Zuhriydan, u Urvadan, u Oisha roziyallahu anhodan: «Uning kattasini (bo'htonni) ko'targan kishi» — u dedi: «Abdulloh ibn Ubay ibn Salul.»
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ حَدِيثِ، عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا، فَبَرَّأَهَا اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكُلٌّ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنَ الْحَدِيثِ، وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا، وَإِنْ كَانَ بَعْضُهُمْ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضٍ الَّذِي حَدَّثَنِي عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ أَقْرَعَ بَيْنَ أَزْوَاجِهِ، فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَهُ، قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا، فَخَرَجَ سَهْمِي، فَخَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا نَزَلَ الْحِجَابُ، فَأَنَا أُحْمَلُ فِي هَوْدَجِي وَأُنْزَلُ فِيهِ فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَتِهِ تِلْكَ وَقَفَلَ، وَدَنَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ قَافِلِينَ آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ، فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ، فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ، فَلَمَّا قَضَيْتُ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى رَحْلِي، فَإِذَا عِقْدٌ لِي مِنْ جَزْعِ ظَفَارِ قَدِ انْقَطَعَ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي وَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ وَأَقْبَلَ الرَّهْطُ الَّذِينَ كَانُوا يَرْحَلُونَ لِي، فَاحْتَمَلُوا هَوْدَجِي، فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِي الَّذِي كُنْتُ رَكِبْتُ، وَهُمْ يَحْسِبُونَ أَنِّي فِيهِ، وَكَانَ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يُثْقِلْهُنَّ اللَّحْمُ، إِنَّمَا تَأْكُلُ الْعُلْقَةَ مِنَ الطَّعَامِ فَلَمْ يَسْتَنْكِرِ الْقَوْمُ خِفَّةَ الْهَوْدَجِ حِينَ رَفَعُوهُ، وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ، فَبَعَثُوا الْجَمَلَ وَسَارُوا، فَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَ مَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ، فَجِئْتُ مَنَازِلَهُمْ، وَلَيْسَ بِهَا دَاعٍ وَلاَ مُجِيبٌ، فَأَمَمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ بِهِ وَظَنَنْتُ أَنَّهُمْ سَيَفْقِدُونِي فَيَرْجِعُونَ إِلَىَّ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ فِي مَنْزِلِي غَلَبَتْنِي عَيْنِي فَنِمْتُ، وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ، فَأَدْلَجَ فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي، فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ، فَأَتَانِي فَعَرَفَنِي حِينَ رَآنِي، وَكَانَ يَرَانِي قَبْلَ الْحِجَابِ، فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ عَرَفَنِي فَخَمَّرْتُ وَجْهِي بِجِلْبَابِي، وَاللَّهِ مَا كَلَّمَنِي كَلِمَةً وَلاَ سَمِعْتُ مِنْهُ كَلِمَةً غَيْرَ اسْتِرْجَاعِهِ، حَتَّى أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ فَوَطِئَ عَلَى يَدَيْهَا فَرَكِبْتُهَا فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِي الرَّاحِلَةَ حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ، بَعْدَ مَا نَزَلُوا مُوغِرِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ، فَهَلَكَ مَنْ هَلَكَ، وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى الإِفْكَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ ابْنَ سَلُولَ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ، فَاشْتَكَيْتُ حِينَ قَدِمْتُ شَهْرًا، وَالنَّاسُ يُفِيضُونَ فِي قَوْلِ أَصْحَابِ الإِفْكِ، لاَ أَشْعُرُ بِشَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ، وَهْوَ يَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لاَ أَعْرِفُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اللَّطَفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَشْتَكِي، إِنَّمَا يَدْخُلُ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ " كَيْفَ تِيكُمْ ". ثُمَّ يَنْصَرِفُ، فَذَاكَ الَّذِي يَرِيبُنِي، وَلاَ أَشْعُرُ حَتَّى خَرَجْتُ بَعْدَ مَا نَقَهْتُ، فَخَرَجَتْ مَعِي أُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ، وَهْوَ مُتَبَرَّزُنَا، وَكُنَّا لاَ نَخْرُجُ إِلاَّ لَيْلاً إِلَى لَيْلٍ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا، وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الأُوَلِ فِي التَّبَرُّزِ قِبَلَ الْغَائِطِ، فَكُنَّا نَتَأَذَّى بِالْكُنُفِ أَنْ نَتَّخِذَهَا عِنْدَ بُيُوتِنَا فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ، وَهْىَ ابْنَةُ أَبِي رُهْمِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ، وَأُمُّهَا بِنْتُ صَخْرِ بْنِ عَامِرٍ خَالَةُ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، وَابْنُهَا مِسْطَحُ بْنُ أُثَاثَةَ، فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ بَيْتِي، قَدْ فَرَغْنَا مِنْ شَأْنِنَا، فَعَثَرَتْ أُمُّ مِسْطَحٍ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ. فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ أَتَسُبِّينَ رَجُلاً شَهِدَ بَدْرًا قَالَتْ أَىْ هَنْتَاهُ، أَوَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالَ قَالَتْ قُلْتُ وَمَا قَالَ فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الإِفْكِ فَازْدَدْتُ مَرَضًا عَلَى مَرَضِي، فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي وَدَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَعْنِي سَلَّمَ ثُمَّ قَالَ " كَيْفَ تِيكُمْ ". فَقُلْتُ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ آتِيَ أَبَوَىَّ قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أُرِيدُ أَنْ أَسْتَيْقِنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا، قَالَتْ فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتُ أَبَوَىَّ فَقُلْتُ لأُمِّي يَا أُمَّتَاهْ، مَا يَتَحَدَّثُ النَّاسُ قَالَتْ يَا بُنَيَّةُ، هَوِّنِي عَلَيْكَ فَوَاللَّهِ، لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةً عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا وَلَهَا ضَرَائِرُ إِلاَّ كَثَّرْنَ عَلَيْهَا. قَالَتْ فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَلَقَدْ تَحَدَّثَ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبَكَيْتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَصْبَحْتُ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ، وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ حَتَّى أَصْبَحْتُ أَبْكِي فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْىُ، يَسْتَأْمِرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ، قَالَتْ فَأَمَّا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَأَشَارَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالَّذِي يَعْلَمُ مِنْ بَرَاءَةِ أَهْلِهِ، وَبِالَّذِي يَعْلَمُ لَهُمْ فِي نَفْسِهِ مِنَ الْوُدِّ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَهْلَكَ، وَمَا نَعْلَمُ إِلاَّ خَيْرًا، وَأَمَّا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَمْ يُضَيِّقِ اللَّهُ عَلَيْكَ وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ، وَإِنْ تَسْأَلِ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ، قَالَتْ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَرِيرَةَ فَقَالَ " أَىْ بَرِيرَةُ، هَلْ رَأَيْتِ عَلَيْهَا مِنْ شَىْءٍ يَرِيبُكِ ". قَالَتْ بَرِيرَةُ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ، إِنْ رَأَيْتُ عَلَيْهَا أَمْرًا أَغْمِصُهُ عَلَيْهَا أَكْثَرَ مِنْ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ، تَنَامُ عَنْ عَجِينِ أَهْلِهَا، فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَعْذَرَ يَوْمَئِذٍ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ ابْنِ سَلُولَ، قَالَتْ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ عَلَى الْمِنْبَرِ " يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ، قَدْ بَلَغَنِي أَذَاهُ فِي أَهْلِ بَيْتِي، فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ خَيْرًا، وَلَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلاً، مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا، وَمَا كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ مَعِي ". فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ الأَنْصَارِيُّ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا أَعْذِرُكَ مِنْهُ، إِنْ كَانَ مِنَ الأَوْسِ، ضَرَبْتُ عُنُقَهُ، وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا مِنَ الْخَزْرَجِ، أَمَرْتَنَا، فَفَعَلْنَا أَمْرَكَ، قَالَتْ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَهْوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ، وَكَانَ قَبْلَ ذَلِكَ رَجُلاً صَالِحًا، وَلَكِنِ احْتَمَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ لِسَعْدٍ كَذَبْتَ، لَعَمْرُ اللَّهِ لاَ تَقْتُلُهُ، وَلاَ تَقْدِرُ عَلَى قَتْلِهِ، فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ وَهْوَ ابْنُ عَمِّ سَعْدٍ، فَقَالَ لِسَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ كَذَبْتَ، لَعَمْرُ اللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ، فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنِ الْمُنَافِقِينَ، فَتَثَاوَرَ الْحَيَّانِ الأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا أَنْ يَقْتَتِلُوا، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُخَفِّضُهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ، قَالَتْ فَمَكُثْتُ يَوْمِي ذَلِكَ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، قَالَتْ فَأَصْبَحَ أَبَوَاىَ عِنْدِي ـ وَقَدْ بَكَيْتُ لَيْلَتَيْنِ وَيَوْمًا لاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ وَلاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ ـ يَظُنَّانِ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي، قَالَتْ فَبَيْنَمَا هُمَا جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي، فَاسْتَأْذَنَتْ عَلَىَّ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَأَذِنْتُ لَهَا، فَجَلَسَتْ تَبْكِي مَعِي، قَالَتْ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ قَالَتْ وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مُنْذُ قِيلَ مَا قِيلَ قَبْلَهَا، وَقَدْ لَبِثَ شَهْرًا، لاَ يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي، قَالَتْ فَتَشَهَّدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ جَلَسَ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ يَا عَائِشَةُ، فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنِي عَنْكِ كَذَا وَكَذَا، فَإِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ، وَإِنْ كُنْتِ أَلْمَمْتِ بِذَنْبٍ فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ، فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اعْتَرَفَ بِذَنْبِهِ ثُمَّ تَابَ إِلَى اللَّهِ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ ". قَالَتْ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقَالَتَهُ، قَلَصَ دَمْعِي حَتَّى مَا أُحِسُّ مِنْهُ قَطْرَةً، فَقُلْتُ لأَبِي أَجِبْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا قَالَ. قَالَ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لأُمِّي أَجِيبِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَتْ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ فَقُلْتُ وَأَنَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ لاَ أَقْرَأُ كَثِيرًا مِنَ الْقُرْآنِ، إِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَقَدْ سَمِعْتُمْ هَذَا الْحَدِيثَ حَتَّى اسْتَقَرَّ فِي أَنْفُسِكُمْ، وَصَدَّقْتُمْ بِهِ فَلَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي بَرِيئَةٌ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ لاَ تُصَدِّقُونِي بِذَلِكَ، وَلَئِنِ اعْتَرَفْتُ لَكُمْ بِأَمْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي مِنْهُ بَرِيئَةٌ لَتُصَدِّقُنِّي، وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لَكُمْ مَثَلاً إِلاَّ قَوْلَ أَبِي يُوسُفَ قَالَ {فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ} قَالَتْ ثُمَّ تَحَوَّلْتُ فَاضْطَجَعْتُ عَلَى فِرَاشِي، قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ، وَأَنَّ اللَّهَ مُبَرِّئِي بِبَرَاءَتِي، وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَنَّ اللَّهَ مُنْزِلٌ فِي شَأْنِي وَحْيًا يُتْلَى، وَلَشَأْنِي فِي نَفْسِي كَانَ أَحْقَرَ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ اللَّهُ فِيَّ بِأَمْرٍ يُتْلَى، وَلَكِنْ كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّوْمِ رُؤْيَا يُبَرِّئُنِي اللَّهُ بِهَا، قَالَتْ فَوَاللَّهِ مَا رَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ خَرَجَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ حَتَّى أُنْزِلَ عَلَيْهِ، فَأَخَذَهُ مَا كَانَ يَأْخُذُهُ مِنَ الْبُرَحَاءِ حَتَّى إِنَّهُ لَيَتَحَدَّرُ مِنْهُ مِثْلُ الْجُمَانِ مِنَ الْعَرَقِ، وَهْوَ فِي يَوْمٍ شَاتٍ مِنْ ثِقَلِ الْقَوْلِ الَّذِي يُنْزَلُ عَلَيْهِ، قَالَتْ فَلَمَّا سُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُرِّيَ عَنْهُ وَهْوَ يَضْحَكُ، فَكَانَتْ أَوَّلُ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا " يَا عَائِشَةُ، أَمَّا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَقَدْ بَرَّأَكِ ". فَقَالَتْ أُمِّي قُومِي إِلَيْهِ. قَالَتْ فَقُلْتُ وَاللَّهِ، لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ، وَلاَ أَحْمَدُ إِلاَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ. وَأَنْزَلَ اللَّهُ {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لاَ تَحْسِبُوهُ} الْعَشْرَ الآيَاتِ كُلَّهَا، فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ هَذَا فِي بَرَاءَتِي قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحِ بْنِ أُثَاثَةَ لِقَرَابَتِهِ مِنْهُ، وَفَقْرِهِ وَاللَّهِ لاَ أُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحٍ شَيْئًا أَبَدًا بَعْدَ الَّذِي قَالَ لِعَائِشَةَ مَا قَالَ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ {وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلاَ تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ} قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى، وَاللَّهِ إِنِّي أُحِبُّ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لِي، فَرَجَعَ إِلَى مِسْطَحٍ النَّفَقَةَ الَّتِي كَانَ يُنْفِقُ عَلَيْهِ، وَقَالَ وَاللَّهِ لاَ أَنْزِعُهَا مِنْهُ أَبَدًا. قَالَتْ عَائِشَةُ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْأَلُ زَيْنَبَ ابْنَةَ جَحْشٍ عَنْ أَمْرِي، فَقَالَ " يَا زَيْنَبُ مَاذَا عَلِمْتِ أَوْ رَأَيْتِ ". فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَحْمِي سَمْعِي وَبَصَرِي، مَا عَلِمْتُ إِلاَّ خَيْرًا. قَالَتْ وَهْىَ الَّتِي كَانَتْ تُسَامِينِي مِنْ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِالْوَرَعِ، وَطَفِقَتْ أُخْتُهَا حَمْنَةُ تُحَارِبُ لَهَا فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ مِنْ أَصْحَابِ الإِفْكِ.
Yahyo ibn Bukayr bizga aytdi, Lays bizga aytdi, u Yunusdan, u Ibn Shihobdan, dedi: Menga Urva ibn az-Zubayr, Said ibn al-Musayyab, Alqama ibn Vaqqos va Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba ibn Mas'ud — Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjasi Oisha roziyallahu anhoning hadisi — ifk ahli unga aytgan narsalarini aytganlarida, Allah uni ular aytgan narsadan oqlagani haqida xabar berdilar. Har biri menga hadisning bir qismini aytdi. Oisha roziyallahu anho aytdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam (safarga) chiqmoqchi bo'lsa, zavjalari orasida qur'a (chek) tashlar edi, qaysisining cheki chiqsa, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam uni o'zi bilan olib chiqar edi. Oisha aytdi: U bir g'azotda oramizda chek tashladi, mening chekim chiqdi, men Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bilan hijob (oyati) nozil bo'lganidan keyin chiqdim. Men hovdajimda ko'tarilar va undan tushirilar edim. Biz yo'l yurdik, to Rasulullah sollallahu alayhi vasallam o'sha g'azotini tugatib qaytganida, biz Madinaga yaqinlashdik. Bir kechasi u jo'nashga e'lon qildi. Jo'nashga e'lon qilganlarida men turdim va yurib qo'shindan o'tib ketdim. Hojatimni bitirgach, yukimning oldiga keldim, qarasam, Zafor jaz'idan (bir xil munchoqdan) ishlangan marjonim uzilibdi. Men marjonimni qidirdim, uni qidirish meni ushlab qoldi. Meni yuklaydigan guruh kelib, hovdajimni ko'tarib, men mingan tuyaga yuklab qo'ydilar — ular meni uning ichida deb o'ylardilar. O'sha vaqtda ayollar yengil edi, ularni go'sht og'irlashtirmagan edi, ozgina ovqat yer edilar. Shuning uchun qavm hovdajni ko'targanida uning yengilligini g'alati ko'rmadilar. Men yosh juvon edim. Ular tuyani jo'natib yurib ketdilar. Men marjonimni qo'shin yurib ketganidan keyin topdim, ularning manzillariga keldim, u yerda na chaqiruvchi, na javob beruvchi bor edi. Men o'zim bo'lgan manzilimni mo'ljallab, ular meni yo'qotib oldimga qaytadilar deb o'yladim. Men manzilimda o'tirganimda, ko'zimga uyqu g'olib bo'lib uxlab qoldim. Safvon ibn al-Mu'attal as-Sulamiy, keyin az-Zakvoniy qo'shin ortida edi, u (kechasi) yurib, tongda mening manzilim oldiga yetib keldi. Uxlab yotgan insonning qorasini ko'rdi va oldimga keldi, meni ko'rganida tanidi — u meni hijobdan oldin ko'rgan edi. Men uning «Inno lillohi...» deganidan, meni taniganida uyg'onib ketdim va yuzimni jilbobim bilan to'sib oldim. Vallahi, u menga bironta so'z aytmadi, men undan «Inno lillohi...»dan boshqa so'z eshitmadim, to u ulovini cho'ktirib, uning oyog'iga bosguncha. Men unga mindim, u meni ulovni yetaklab olib jo'nadi, to qo'shinga — ular issiq peshin chog'ida tushib turgan paytda — yetganimizcha. Shunda halok bo'lgan kishi halok bo'ldi. Ifkni ko'targan kishi Abdulloh ibn Ubay ibn Salul edi. Biz Madinaga keldik, men kelganimda bir oy kasal bo'ldim. Odamlar ifk ahlining so'ziga sho'ng'igan edilar, men bundan hech narsani sezmas edim. Faqat meni kasalligimda shubhaga solgani — men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan kasal bo'lganimda ko'radigan mehribonchiligini ko'rmaganim edi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam oldimga kirib salom bergach, faqat «Bu (qiz) qalay?» derdi, keyin chiqib ketardi. Shu meni shubhaga solardi, men yomonlikni sezmas edim, to tuzalganimdan keyin chiqgunimcha. Men Ummu Mistah bilan Manosi' tomonga chiqdim — bu bizning hojatxonamiz edi, biz faqat kechadan kechagacha (kechalari) chiqar edik, bu uylarimiz yonida hojatxona tutmasimizdan oldin edi. Bizning ahvolimiz hojatda qadimgi arablarning ahvoli kabi edi. Biz uylarimiz yonida hojatxona tutishdan ozor chekar edik. Men va Ummu Mistah — u Abu Ruhm ibn Abdmanofning qizi, onasi Saxr ibn Omirning qizi, Abu Bakr Siddiqning xolasi, o'g'li Mistah ibn Usosa — chiqdik. Men va Ummu Mistah ishimizni bitirgach, uyim tomon keldik. Ummu Mistah o'z to'nida qoqilib: «Mistah halok bo'lsin!» dedi. Men unga: «Naqadar yomon gap aytding! Badrda qatnashgan kishini so'kayapsanmi?» dedim. U: «Ey sodda, u nima deganini eshitmadingmi?» dedi. U aytdi: Men: «U nima dedi?» dedim. U menga ifk ahlining so'zini xabar qildi. Shunda kasalligim ustiga kasal bo'ldim. Uyimga qaytganimda, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam oldimga kirib salom berdi, keyin: «Bu (qiz) qalay?» dedi. Men: «Ota-onam oldiga borishimga ruxsat berasanmi?» dedim — men o'sha paytda xabarni ulardan aniqlamoqchi edim. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam menga ruxsat berdi. Men ota-onamning oldiga kelib, onamga: «Ey onajon, odamlar nima deyishyapti?» dedim. U: «Ey qizginam, o'zingga yengil ol. Vallahi, kamdan-kam go'zal ayol bo'lurki, uni sevadigan er yonida bo'lsa-yu, kundoshlari bo'lsa, ular unga ko'p (bo'hton) qilmasin» dedi. Men: «Subhanallah! Odamlar bu haqda gapiribdimi?» dedim. Men o'sha kechani yig'lab chiqdim, tongga qadar ko'z yoshim to'xtamadi, uyqu ko'zimga surma bo'lmadi. Keyin tongda ham yig'lab turdim. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam vahiy kechikganida Ali ibn Abu Tolib va Usoma ibn Zaydni — ahlini ajratish (taloq) borasida ulardan maslahat so'rab — chaqirdi. Usoma ibn Zayd Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga ahlining pokligi va ko'nglida ular uchun bilgan muhabbatini ishora qilib dedi: «Ey Rasulullah, ahling — biz yaxshilikdan boshqasini bilmaymiz» dedi. Ali ibn Abu Tolib esa dedi: «Ey Rasulullah, Allah senga torlik qilmadi, undan boshqa ayollar ko'p. Cho'rini (Barirani) so'rasang, u senga rost gapiradi.» Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Barirani chaqirib: «Ey Barira, sen unda shubhaga soladigan biror narsa ko'rdingmi?» dedi. Barira: «Yo'q, seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men unda ayblaydigan ishni — u yosh juvon bo'lib, ahlining xamiri ustida uxlab qolib, echki kelib uni yeb ketishidan boshqa — ko'rmadim» dedi. Shunda Rasulullah sollallahu alayhi vasallam o'sha kuni turib, Abdulloh ibn Ubay ibn Saluldan uzr (yordamchi) so'radi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam minbarda turib dedi: «Ey musulmonlar jamoasi, men haqimda ahli baytimda ozor yetkazgani menga yetib kelgan bir kishidan meni kim oqlaydi? Vallahi, men ahlimda yaxshilikdan boshqasini bilmadim. Ular bir kishini (Safvonni) tilga oldilar, men undan ham yaxshilikdan boshqasini bilmadim. U mening uyimga faqat men bilan kirar edi.» Sa'd ibn Muoz al-Ansoriy turib dedi: «Ey Rasulullah, men seni undan oqlayman: agar u Avsdan bo'lsa, bo'ynini uraman, agar birodarlarimiz Xazrajdan bo'lsa, bizga buyur, buyrug'ingni bajaramiz.» Shunda Sa'd ibn Uboda — u Xazrajning sayyidi, shungacha solih kishi edi, lekin uni hamiyat (qabilachilik g'ururi) qoplab oldi — turib Sa'dga: «Yolg'on aytding! Allahga qasamki, uni o'ldirmaysan, uni o'ldirishga qodir ham bo'lmaysan» dedi. Usayd ibn Huzayr — u Sa'dning amakivachchasi — turib Sa'd ibn Ubodaga: «Yolg'on aytding! Allahga qasamki, uni albatta o'ldiramiz. Sen munofiqsan, munofiqlar tarafini olib bahslashyapsan» dedi. Shunda Avs va Xazraj qabilalari qo'zg'olib, jang qilishga shaylandilar, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam minbarda turardi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ularni tinchitishda davom etdi, to ular jim bo'lguncha, u ham jim turdi. Men o'sha kunimni yig'lab o'tkazdim, ko'z yoshim to'xtamadi, uyqu ko'zimga surma bo'lmadi. Ertasiga ota-onam oldimda edi, men ikki kecha va bir kun yig'lagan edim, ko'z yoshim to'xtamas, uyqu ko'zimga surma bo'lmasdi, ular yig'i jigarimni yorib yuboradi deb o'ylardilar. Ular oldimda o'tirganida, men yig'lardim, Ansordan bir ayol mendan ruxsat so'rab kirdi, men unga ruxsat berdim, u men bilan o'tirib yig'ladi. Biz shu holatda turganimizda Rasulullah sollallahu alayhi vasallam oldimizga kirib salom berdi, keyin o'tirdi. U shu so'z aytilganidan beri oldimda o'tirmagan edi, bir oy o'tibdi, mening ishimda unga hech vahy kelmagan edi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam o'tirganida tashahhud aytdi, keyin dedi: «Amma ba'd, ey Oisha, menga sen haqingda shunday-shunday yetib keldi. Agar sen pok bo'lsang, Allah seni tez orada oqlaydi. Agar bir gunohga yo'l qo'ygan bo'lsang, Allahdan mag'firat so'ra va Unga tavba qil. Chunki banda gunohini e'tirof etib, keyin Allahga tavba qilsa, Allah tavbasini qabul qiladi.» Rasulullah sollallahu alayhi vasallam so'zini tugatgach, ko'z yoshim shu qadar qisildiki, undan bir tomchi ham sezmadim. Men otamga: «Aytgan so'ziga Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga men tomondan javob ber» dedim. U: «Vallahi, men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga nima deyishni bilmayman» dedi. Men onamga: «Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga javob ber» dedim. U: «Vallahi, men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga nima deyishni bilmayman» dedi. Shunda men — Qur'andan ko'p o'qiy olmaydigan yosh juvon — dedim: «Vallahi, men bildimki, sizlar bu gapni eshitib, u qalblangizda qaror topib, unga ishongan bo'ldingiz. Agar men sizlarga «pokman» desam — Allah men pok ekanimni biladi — menga bunga ishonmaysiz, agar bir ishni e'tirof etsam — Allah men undan pok ekanimni biladi — menga ishonasiz. Vallahi, men sizlarga faqat Abu Yusufning so'zini misol topaman: «Endi (menga) chiroyli sabr (lozimdir). Siz aytayotgan narsada Allahdan yordam so'raladi.»» Keyin men o'girilib, to'shagimga yotdim. Men o'sha paytda pok ekanimni va Allah meni pokligim bilan oqlashini bilar edim. Lekin vallahi, men Allah men haqimda tilovat qilinadigan vahy nozil qiladi deb o'ylamasdim, mening ishim o'zimcha Allah men haqimda tilovat qilinadigan so'z aytishidan haqirroq edi. Lekin men Rasulullah sollallahu alayhi vasallam uyqusida meni Allah oqlaydigan bir tush ko'rishini umid qilar edim. Vallahi, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam joyidan jilmadi, uy ahlidan ham hech kim chiqmadi, to unga vahy nozil bo'lguncha. Unga odatdagi og'irlik holati keldi, hatto sovuq kun bo'lishiga qaramay marvariddek ter oqdi — bu unga nozil bo'lgan so'zning og'irligidan edi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan u holat ko'tarilganida, u kulayotgan edi. Aytgan birinchi so'zi: «Ey Oisha, Allahga kelsak, U seni oqladi» bo'ldi. Onam menga: «Uning oldiga tur» dedi. Men: «Vallahi, men uning oldiga turmayman, men faqat aziz va jalil Allahga hamd aytaman» dedim. Allah: «Albatta, bo'hton keltirganlar sizlardan bir guruhdir, uni o'zingiz uchun yomon deb o'ylamanglar» — o'n oyatning hammasini nozil qildi. Allah buni mening pokligim haqida nozil qilganida, Abu Bakr Siddiq roziyallahu anhu — u Mistah ibn Usosaga qarindoshligi va kambag'alligi sababli infoq qilar edi — dedi: «Vallahi, Oishaga aytgan so'zidan keyin men Mistahga hech qachon hech narsa bermayman.» Shunda Allah: «Sizlardan fazl va kenglik egalari — qarindoshlar, miskinlar va Allah yo'lida hijrat qilganlarga bermaslikka qasam ichmasinlar. Afv etsinlar va kechirsinlar. Allah sizlarni mag'firat qilishini sevmaysizmi? Allah Mag'firatli, Rahmlidir» (oyatini) nozil qildi. Abu Bakr: «Ha, vallahi, men Allah meni mag'firat qilishini sevaman» dedi va Mistahga qilar edigan infoqini qaytardi, va: «Vallahi, men buni undan hech qachon tortib olmayman» dedi. Oisha aytdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Zaynab bint Jahshdan ham mening ishim haqida so'rab: «Ey Zaynab, sen nimani bilding yoki ko'rding?» dedi. U: «Ey Rasulullah, men quloq va ko'zimni asrayman. Vallahi, men yaxshilikdan boshqasini bilmadim» dedi. U Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning zavjalari ichida men bilan tenglashadigan ayol edi, lekin Allah uni taqvosi bilan saqladi. Uning singlisi Hamna esa uning uchun jang qila boshladi va ifk ahlidan halok bo'lganlar qatorida halok bo'ldi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ أُمِّ رُومَانَ أُمِّ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ لَمَّا رُمِيَتْ عَائِشَةُ خَرَّتْ مَغْشِيًّا عَلَيْهَا.
Muhammad ibn Kasir bizga aytdi, Sulaymon bizga xabar berdi, u Husayndan, u Abu Voildan, u Masruqdan, u Ummu Ruvmon — Oishaning onasidan: U aytdi: Oisha (zinoda) ayblanganida, u hushidan ketib yiqildi.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تَقْرَأُ {إِذْ تَلِقُونَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ}
Ibrohim ibn Muso bizga aytdi, Hishom bizga aytdi, Ibn Jurayj ularga xabar berdi, Ibn Abu Mulayka aytdi: Men Oishani «Iz talaqqavnahu bi-alsinatikum (uni tillaringiz bilan qabul qilardingiz)» deb o'qiganini eshitdim.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ اسْتَأْذَنَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَبْلَ مَوْتِهَا عَلَى عَائِشَةَ، وَهْىَ مَغْلُوبَةٌ قَالَتْ أَخْشَى أَنْ يُثْنِيَ عَلَىَّ. فَقِيلَ ابْنُ عَمِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمِنْ وُجُوهِ الْمُسْلِمِينَ. قَالَتِ ائْذَنُوا لَهُ. فَقَالَ كَيْفَ تَجِدِينَكِ قَالَتْ بِخَيْرٍ إِنِ اتَّقَيْتُ. قَالَ فَأَنْتِ بِخَيْرٍ ـ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ـ زَوْجَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَنْكِحْ بِكْرًا غَيْرَكِ، وَنَزَلَ عُذْرُكِ مِنَ السَّمَاءِ. وَدَخَلَ ابْنُ الزُّبَيْرِ خِلاَفَهُ فَقَالَتْ دَخَلَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَثْنَى عَلَىَّ وَوَدِدْتُ أَنِّي كُنْتُ نِسْيًا مَنْسِيًّا.
Muhammad ibn al-Musanno bizga aytdi, Yahyo bizga aytdi, u Umar ibn Said ibn Abu Husayndan, dedi: Menga Ibn Abu Mulayka aytdi, dedi: Ibn Abbos Oisha vafotidan oldin uning oldiga kirishga izn so'radi, u (Oisha) yengilgan (kasal) edi. U: «Meni maqtab qo'yishidan qo'rqaman» dedi. Unga: «(U) Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning amakivachchasi va musulmonlarning obro'lilaridan» deyildi. U: «Unga izn beringlar» dedi. U (Ibn Abbos) dedi: «O'zingni qanday his qilyapsan?» U: «Agar (Allahdan) qo'rqsam, yaxshi» dedi. U dedi: «Sen — inshaallah — yaxshisan, Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning zavjasi. U sendan boshqa bokira (qiz)ga uylanmadi, sening oqlanishing osmondan nozil bo'ldi.» Ibn az-Zubayr uning ortidan kirdi. U (Oisha) dedi: «Ibn Abbos kirib meni maqtadi, men koshki unutilgan, esdan chiqgan (narsa) bo'lganimda edi (deb orzu qildim).»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنه ـ اسْتَأْذَنَ عَلَى عَائِشَةَ نَحْوَهُ. وَلَمْ يَذْكُرْ نِسْيًا مَنْسِيًّا.
Muhammad ibn al-Musanno bizga aytdi, Abdulvahhob ibn Abdulmajid bizga aytdi, Ibn Avn bizga aytdi, u al-Qosimdan: Ibn Abbos roziyallahu anhu Oishaning oldiga kirishga izn so'radi — shunga o'xshash. Lekin «unutilgan, esdan chiqgan» (so'zini) zikr qilmadi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ جَاءَ حَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ يَسْتَأْذِنُ عَلَيْهَا قُلْتُ أَتَأْذَنِينَ لِهَذَا قَالَتْ أَوَلَيْسَ قَدْ أَصَابَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ. قَالَ سُفْيَانُ تَعْنِي ذَهَابَ بَصَرِهِ. فَقَالَ حَصَانٌ رَزَانٌ مَا تُزَنُّ بِرِيبَةٍ وَتُصْبِحُ غَرْثَى مِنْ لُحُومِ الْغَوَافِلِ قَالَتْ لَكِنْ أَنْتَ. .. .
Muhammad ibn Yusuf bizga aytdi, Sufyon bizga aytdi, u A'mashdan, u Abuz-Zuhodan, u Masruqdan, u Oisha roziyallahu anhodan: U aytdi: Hasson ibn Sobit uning oldig'a kirishga izn so'rab keldi. Men: «Bunga izn berasanmi?» dedim. U: «U ulkan azobga duch kelmadimi?» dedi. Sufyon dedi: Ko'zining ketishini ko'zlaydi. U (Hasson) dedi: «Pokiza, vazmin ayol, hech shubha bilan ayblanmaydi, g'ofil ayollarning go'shtidan (g'iybatidan) och holda tongni qarshilaydi.» U (Oisha): «Lekin sen unday emassan» dedi.