Қуръаннинг тартибланиши

Qur'an fazilatlari · 4 ҳадис

باب تَأْلِيفِ الْقُرْآنِ

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ وَأَخْبَرَنِي يُوسُفُ بْنُ مَاهَكَ، قَالَ إِنِّي عِنْدَ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ ـ رضى الله عنها ـ إِذْ جَاءَهَا عِرَاقِيٌّ فَقَالَ أَىُّ الْكَفَنِ خَيْرٌ قَالَتْ وَيْحَكَ وَمَا يَضُرُّكَ قَالَ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَرِينِي مُصْحَفَكِ‏.‏ قَالَتْ لِمَ قَالَ لَعَلِّي أُوَلِّفُ الْقُرْآنَ عَلَيْهِ فَإِنَّهُ يُقْرَأُ غَيْرَ مُؤَلَّفٍ‏.‏ قَالَتْ وَمَا يَضُرُّكَ أَيَّهُ قَرَأْتَ قَبْلُ، إِنَّمَا نَزَلَ أَوَّلَ مَا نَزَلَ مِنْهُ سُورَةٌ مِنَ الْمُفَصَّلِ فِيهَا ذِكْرُ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ حَتَّى إِذَا ثَابَ النَّاسُ إِلَى الإِسْلاَمِ نَزَلَ الْحَلاَلُ وَالْحَرَامُ، وَلَوْ نَزَلَ أَوَّلَ شَىْءٍ لاَ تَشْرَبُوا الْخَمْرَ‏.‏ لَقَالُوا لاَ نَدَعُ الْخَمْرَ أَبَدًا‏.‏ وَلَوْ نَزَلَ‏.‏ لاَ تَزْنُوا‏.‏ لَقَالُوا لاَ نَدَعُ الزِّنَا أَبَدًا‏.‏ لَقَدْ نَزَلَ بِمَكَّةَ عَلَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم وَإِنِّي لَجَارِيَةٌ أَلْعَبُ ‏{‏بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ‏}‏ وَمَا نَزَلَتْ سُورَةُ الْبَقَرَةِ وَالنِّسَاءِ إِلاَّ وَأَنَا عِنْدَهُ‏.‏ قَالَ فَأَخْرَجَتْ لَهُ الْمُصْحَفَ فَأَمْلَتْ عَلَيْهِ آىَ السُّوَرِ‏.‏

Иброҳим ибн Мусо, Ҳишом ибн Юсуфдан: Ибн Журайж уларга хабар берди: Менга Юсуф ибн Моҳак хабар берди: Мен мўминлар онаси Оиша (розияллаҳу анҳо)нинг ҳузурида эдим, шунда унга бир ироқлик келиб: Қайси кафан яхши? деди. У: Вой сенга, у сенга нима зарар қилади? деди. У: Эй мўминлар онаси, менга мушафингни кўрсат, деди. У: Нега? деди. У: Эҳтимол мен Қуръанни унга қараб тартибга соларман, чунки у тартибсиз ўқилади, деди. У: Уни қайси бирини олдин ўқисанг ҳам, сенга нима зарар? Ундан биринчи нозил бўлгани муфассал (суралар)дан бир сура эди, унда жаннат ва дўзах зикри бор эди. То одамлар Исломга қайтганларида (мустаҳкамланганида) ҳалол ва ҳаром нозил бўлди. Агар биринчи бўлиб: Хамр ичманглар, деб нозил бўлганида, улар: Биз хамрни ҳеч қачон тарк қилмаймиз, дер эдилар. Агар: Зино қилманглар, деб нозил бўлганида, улар: Биз зинони ҳеч қачон тарк қилмаймиз, дер эдилар. Маккада Муҳаммад соллаллаҳу алайҳи васалламга — мен ўйнаб юрган қизча эдим — «Йўқ, қиёмат уларга ваъда қилинган вақтдир, қиёмат эса даҳшатлироқ ва аччиқроқдир» (ояти) нозил бўлган эди. Бақара ва Нисо суралари фақат мен у кишининг (завжаси) бўлганимда нозил бўлди, деди. Шунда у унга мушафни чиқариб, сураларнинг оятларини (тартибини) унга айтиб (ёздирди).

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ يَزِيدَ، سَمِعْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ، يَقُولُ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ وَالْكَهْفِ وَمَرْيَمَ وَطَهَ وَالأَنْبِيَاءِ إِنَّهُنَّ مِنَ الْعِتَاقِ الأُوَلِ وَهُنَّ مِنْ تِلاَدِي‏.‏

Одам, Шуъбадан, у Абу Ишоқдан: Абдураҳмон ибн Язидни эшитдим: Ибн Масъудни эшитдим: У Бани Исроил (Исро), Каҳф, Марям, Тоҳа ва Анбиё (суралари) ҳақида: Албатта улар аввалги (қадимги) тоза (суралар)дандир ва улар менинг эски (ёдлаганларим)дандир, деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَنْبَأَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، سَمِعَ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ تَعَلَّمْتُ ‏{‏سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ‏}‏ قَبْلَ أَنْ يَقْدَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Абул Валид, Шуъбадан: Бизга Абу Ишоқ хабар берди: Барони (розияллаҳу анҳу) эшитди: Мен «Саббиҳисма роббика» (сурасини) Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам (Мадинага) келишидан олдин ўрганган эдим.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَدْ عَلِمْتُ النَّظَائِرَ الَّتِي كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَؤُهُنَّ اثْنَيْنِ اثْنَيْنِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ‏.‏ فَقَامَ عَبْدُ اللَّهِ وَدَخَلَ مَعَهُ عَلْقَمَةُ وَخَرَجَ عَلْقَمَةُ فَسَأَلْنَاهُ فَقَالَ عِشْرُونَ سُورَةً مِنْ أَوَّلِ الْمُفَصَّلِ عَلَى تَأْلِيفِ ابْنِ مَسْعُودٍ آخِرُهُنَّ الْحَوَامِيمُ حم الدُّخَانُ وَعَمَّ يَتَسَاءَلُونَ‏.‏

Абдон, Абу Ҳамзадан, у Аъмашдан, у Шақиқдан ривоят қилади: Абдуллаҳ айтди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳар бир ракъатда иккита-иккита ўқийдиган назоирларни (жуфтлашган сураларни) биламан. Абдуллаҳ туриб (кетди), Алқама у билан кирди, сўнг Алқама чиқди, биз ундан сўрадик. У: Ибн Масъудннг тартибига кўра муфассалнинг аввалидан йигирма сура — уларнинг охиргиси ҳавомиймлар: Ҳо-Мим Духон ва Амма ятасаалун, деди.