Яқини ўлдирилган киши икки йўлнинг яхшисини танлайди

Diyat kitobi · 2 ҳадис

باب مَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهْوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ خُزَاعَةَ، قَتَلُوا رَجُلاً‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ حَدَّثَنَا حَرْبٌ عَنْ يَحْيَى حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّهُ عَامَ فَتْحِ مَكَّةَ قَتَلَتْ خُزَاعَةُ رَجُلاً مِنْ بَنِي لَيْثٍ بِقَتِيلٍ لَهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْفِيلَ وَسَلَّطَ عَلَيْهِمْ رَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ، أَلاَ وَإِنَّهَا لَمْ تَحِلَّ لأَحَدٍ قَبْلِي، وَلاَ تَحِلُّ لأَحَدٍ بَعْدِي، أَلاَ وَإِنَّمَا أُحِلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، أَلاَ وَإِنَّهَا سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ لاَ يُخْتَلَى شَوْكُهَا، وَلاَ يُعْضَدُ شَجَرُهَا، وَلاَ يَلْتَقِطُ سَاقِطَتَهَا إِلاَّ مُنْشِدٌ، وَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهْوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا يُودَى وَإِمَّا يُقَادُ ‏"‏‏.‏ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ يُقَالُ لَهُ أَبُو شَاهٍ فَقَالَ اكْتُبْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اكْتُبُوا لأَبِي شَاهٍ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَامَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ الإِذْخِرَ، فَإِنَّمَا نَجْعَلُهُ فِي بُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِلاَّ الإِذْخِرَ ‏"‏‏.‏ وَتَابَعَهُ عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ شَيْبَانَ فِي الْفِيلِ، قَالَ بَعْضُهُمْ عَنْ أَبِي نُعَيْمٍ الْقَتْلَ‏.‏ وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ إِمَّا أَنْ يُقَادَ أَهْلُ الْقَتِيلِ‏.‏

Абу Ҳурайра айтди: Макка фатҳ йили Хузоа (қабиласи) Бану Лайсдан бир кишини — жоҳилиятда ўзларининг бир ўлдирилгани (қасди) учун — ўлдирди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туриб: "Албатта Аллаҳ Маккадан филни (фил эгаларини) тўхтатди ва унга Ўз Расулини ҳамда мўминларни ҳоким қилди. Огоҳ бўлинглар, у (Макка) мендан олдин ҳеч кимга ҳалол бўлмаган, мендан кейин ҳам ҳеч кимга ҳалол бўлмайди. Огоҳ бўлинглар, у менга кундузнинг бир соати (учун) ҳалол қилинди (холос). Огоҳ бўлинглар, у — мана шу соатимда — ҳаромдир: унинг тикани юлинмайди, дарахти кесилмайди, тушган (йўқотилган) нарсасини фақат эълон қилувчи (эгасини қидирувчи) олади (холос). Кимнинг ўлдирилгани (қариндоши) бўлса, у икки назар (танлов)нинг яхшисига ҳақли: ё дия (қон пули) олинади, ё қисос қилинади." Яман аҳлидан Абу Шоҳ деган бир киши туриб: "Менга ёзиб беринг, эй Расулуллаҳ" деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Абу Шоҳга ёзинглар" деди. Кейин Қурайшдан бир киши туриб: "Эй Расулуллаҳ, изхир (хушбўй ўт)дан бошқа — чунки биз уни уйларимизда ва қабрларимизда ишлатамиз" деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Изхирдан бошқа (холос)" деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَتْ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ قِصَاصٌ، وَلَمْ تَكُنْ فِيهِمُ الدِّيَةُ فَقَالَ اللَّهُ لِهَذِهِ الأُمَّةِ ‏{‏كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى‏}‏ إِلَى هَذِهِ الآيَةِ ‏{‏فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَىْءٌ‏}‏‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَالْعَفْوُ أَنْ يَقْبَلَ الدِّيَةَ فِي الْعَمْدِ، قَالَ ‏{‏فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ‏}‏ أَنْ يَطْلُبَ بِمَعْرُوفٍ وَيُؤَدِّيَ بِإِحْسَانٍ‏.‏

Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) айтди: "Бани Исроилда қисос бор эди, аммо уларда дия (қон пули) йўқ эди. Аллаҳ бу умматга: «Сизларга ўлдирилганлар(нинг қотили) ҳақида қисос фарз қилинди... биродаридан унга бирор нарса афв қилинса...» (оят) деди." Ибн Аббос: "«Афв» — қасдда (қотилликда) дияни қабул қилишдир. Аллаҳ: «Маъруф билан эргашиш» — (ҳақ эгаси) маъруф билан (дияни) талаб қилиши, (қотил) эҳсон билан адо этишидир, деди."