حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْبَيْتَ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ وَبِلاَلٌ، فَأَطَالَ ثُمَّ خَرَجَ، وَكُنْتُ أَوَّلَ النَّاسِ دَخَلَ عَلَى أَثَرِهِ فَسَأَلْتُ بِلاَلاً أَيْنَ صَلَّى قَالَ بَيْنَ الْعَمُودَيْنِ الْمُقَدَّمَيْنِ.
Muso ibn Ismoil bizga aytdi: Juvayriya bizga aytdi, Nofi'dan, u Ibn Umardan: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Bayt (Ka'ba) ichiga kirdilar, Usoma ibn Zayd, Usmon ibn Talha va Bilol (birga edi), uzoq turdilar, so'ng chiqdilar. Men u zotning ortidan kirgan birinchi odam bo'ldim. Biloldan: ‹Qayerda namoz o'qidilar?› deb so'radim. U: ‹Oldingi ikki ustun orasida›, dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْكَعْبَةَ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَبِلاَلٌ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ الْحَجَبِيُّ فَأَغْلَقَهَا عَلَيْهِ وَمَكَثَ فِيهَا، فَسَأَلْتُ بِلاَلاً حِينَ خَرَجَ مَا صَنَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ جَعَلَ عَمُودًا عَنْ يَسَارِهِ، وَعَمُودًا عَنْ يَمِينِهِ، وَثَلاَثَةَ أَعْمِدَةٍ وَرَاءَهُ، وَكَانَ الْبَيْتُ يَوْمَئِذٍ عَلَى سِتَّةِ أَعْمِدَةٍ، ثُمَّ صَلَّى. وَقَالَ لَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنِي مَالِكٌ وَقَالَ عَمُودَيْنِ عَنْ يَمِينِهِ.
Abdulloh ibn Yusuf bizga aytdi: Molik bizga xabar berdi, Nofi'dan, u Abdulloh ibn Umardan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Ka'baga kirdilar, Usoma ibn Zayd, Bilol va Usmon ibn Talha Hajabiy (birga edi). U (Usmon) eshikni u zotga berkitdi, u zot unda turdilar. Bilol chiqqanda undan: ‹Nabiy sollallahu alayhi vasallam nima qildilar?› deb so'radim. U: ‹Bir ustunni chap tomonlariga, bir ustunni o'ng tomonlariga, uchta ustunni orqalariga qildilar — Bayt o'sha kuni olti ustun ustida edi — so'ng namoz o'qidilar›, dedi. Ismoil bizga aytdi: Molik menga aytdi va: ‹Ikki ustunni o'ng tomonlariga (qildilar)›, dedi.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ، كَانَ إِذَا دَخَلَ الْكَعْبَةَ مَشَى قِبَلَ وَجْهِهِ حِينَ يَدْخُلُ، وَجَعَلَ الْبَابَ قِبَلَ ظَهْرِهِ، فَمَشَى حَتَّى يَكُونَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجِدَارِ الَّذِي قِبَلَ وَجْهِهِ قَرِيبًا مِنْ ثَلاَثَةِ أَذْرُعٍ، صَلَّى يَتَوَخَّى الْمَكَانَ الَّذِي أَخْبَرَهُ بِهِ بِلاَلٌ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِيهِ. قَالَ وَلَيْسَ عَلَى أَحَدِنَا بَأْسٌ إِنْ صَلَّى فِي أَىِّ نَوَاحِي الْبَيْتِ شَاءَ.
Ibrohim ibn Munzir bizga aytdi: Abu Zamra bizga aytdi: Muso ibn Uqba bizga aytdi, Nofi'dan: Abdulloh Ka'baga kirsa, kirishi bilan yuzi tomonga yurardi, eshikni orqasi tomonga qilardi. U yurib, o'zi bilan yuzi qarshisidagi devor orasi taxminan uch tirsak qolguncha borardi, Bilol unga xabar bergan — Nabiy sollallahu alayhi vasallam namoz o'qigan — joyni izlab namoz o'qirdi. U dedi: Bizdan biror kishi Bayt (Ka'ba)ning qaysi tomonida istasa namoz o'qisa, zarari yo'q.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يُعَرِّضُ رَاحِلَتَهُ فَيُصَلِّي إِلَيْهَا. قُلْتُ أَفَرَأَيْتَ إِذَا هَبَّتِ الرِّكَابُ. قَالَ كَانَ يَأْخُذُ هَذَا الرَّحْلَ فَيُعَدِّلُهُ فَيُصَلِّي إِلَى آخِرَتِهِ ـ أَوْ قَالَ مُؤَخَّرِهِ ـ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ يَفْعَلُهُ.
Muhammad ibn Abu Bakr Muqaddamiy bizga aytdi: Mu'tamir bizga aytdi, Ubaydullohdan, u Nofi'dan, u Ibn Umardan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan: U zot ulovini ko'ndalang qo'yib, unga (qaratib) namoz o'qirdilar. Men: ‹Ulov (qo'zg'alib) ketsa-chi?› dedim. U: ‹U zot bu egar-yukni olib, to'g'irlab, uning orqa qismiga (qaratib) namoz o'qirdilar — yoki ‹oxiriga› dedi›, dedi. Ibn Umar roziyallahu anhu ham shunday qilardi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَعَدَلْتُمُونَا بِالْكَلْبِ وَالْحِمَارِ لَقَدْ رَأَيْتُنِي مُضْطَجِعَةً عَلَى السَّرِيرِ، فَيَجِيءُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَيَتَوَسَّطُ السَّرِيرَ فَيُصَلِّي، فَأَكْرَهُ أَنْ أُسَنِّحَهُ فَأَنْسَلُّ مِنْ قِبَلِ رِجْلَىِ السَّرِيرِ حَتَّى أَنْسَلَّ مِنْ لِحَافِي.
Usmon ibn Abu Shayba bizga aytdi: Jarir bizga aytdi, Mansurdan, u Ibrohimdan, u Asvaddan, u Oishadan: U dedi: Sizlar bizni it va eshakka tenglashtirdingizmi? Men o'zimni karavotda yotgan ko'rganman, Nabiy sollallahu alayhi vasallam kelib, karavot o'rtasiga (qaratib) namoz o'qirdilar. Men u zotga ro'para bo'lishni yoqtirmasdim, karavotning oyoq tomonidan sirg'alib, lihofim (ko'rpam) ichidan chiqib ketardim.
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَحَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ الْعَدَوِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ السَّمَّانُ قَالَ رَأَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ يُصَلِّي إِلَى شَىْءٍ يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاسِ، فَأَرَادَ شَابٌّ مِنْ بَنِي أَبِي مُعَيْطٍ أَنْ يَجْتَازَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَدَفَعَ أَبُو سَعِيدٍ فِي صَدْرِهِ، فَنَظَرَ الشَّابُّ فَلَمْ يَجِدْ مَسَاغًا إِلاَّ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَعَادَ لِيَجْتَازَ فَدَفَعَهُ أَبُو سَعِيدٍ أَشَدَّ مِنَ الأُولَى، فَنَالَ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ، ثُمَّ دَخَلَ عَلَى مَرْوَانَ فَشَكَا إِلَيْهِ مَا لَقِيَ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ، وَدَخَلَ أَبُو سَعِيدٍ خَلْفَهُ عَلَى مَرْوَانَ فَقَالَ مَا لَكَ وَلاِبْنِ أَخِيكَ يَا أَبَا سَعِيدٍ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ إِلَى شَىْءٍ يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاسِ، فَأَرَادَ أَحَدٌ أَنْ يَجْتَازَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَلْيَدْفَعْهُ، فَإِنْ أَبَى فَلْيُقَاتِلْهُ، فَإِنَّمَا هُوَ شَيْطَانٌ ".
Abu Ma'mar bizga aytdi: Abdulvoris bizga aytdi: Yunus bizga aytdi, Humayd ibn Hiloldan, u Abu Solihdan, Abu Sa'id aytdi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedilar... Va Odam ibn Abu Iyos bizga aytdi: Sulaymon ibn Mug'iyra bizga aytdi: Humayd ibn Hilol Adaviy bizga aytdi: Abu Solih Sammon bizga aytdi: U dedi: Men juma kuni Abu Sa'id Xudriyni odamlardan o'zini to'sadigan bir narsa tomon namoz o'qiyotganini ko'rdim. Banu Abu Mu'aytdan bir yigit uning oldidan o'tmoqchi bo'ldi, Abu Sa'id uning ko'kragiga turtib qaytardi. Yigit qaradi, o'tishga uning oldidan boshqa yo'l topmadi, yana o'tmoqchi bo'ldi, Abu Sa'id uni birinchisidan qattiqroq turtdi. Yigit Abu Sa'idni so'kdi, so'ng Marvonning oldiga kirib, Abu Sa'iddan ko'rgan ishini shikoyat qildi. Abu Sa'id ham uning ortidan Marvonning oldiga kirdi. (Marvon): ‹Senga va jiyaningga nima bo'ldi, ey Abu Sa'id?› dedi. U: ‹Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamni: ‹Sizdan biringiz odamlardan o'zini to'sadigan bir narsa tomon namoz o'qisa, kimdir uning oldidan o'tmoqchi bo'lsa, uni qaytarsin. Agar bosh tortsa, u bilan urishsin (qattiq qarshilik qilsin), chunki u faqat shaytondir›, deganlarini eshitganman›, dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ، أَرْسَلَهُ إِلَى أَبِي جُهَيْمٍ يَسْأَلُهُ مَاذَا سَمِعَ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَارِّ بَيْنَ يَدَىِ الْمُصَلِّي فَقَالَ أَبُو جُهَيْمٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ يَعْلَمُ الْمَارُّ بَيْنَ يَدَىِ الْمُصَلِّي مَاذَا عَلَيْهِ لَكَانَ أَنْ يَقِفَ أَرْبَعِينَ خَيْرًا لَهُ مِنْ أَنْ يَمُرَّ بَيْنَ يَدَيْهِ ". قَالَ أَبُو النَّضْرِ لاَ أَدْرِي أَقَالَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا أَوْ شَهْرًا أَوْ سَنَةً.
Abdulloh ibn Yusuf bizga aytdi: Molik bizga xabar berdi, Umar ibn Ubaydullohning ozodi Abun-Nazrdan, u Busr ibn Sa'iddan: Zayd ibn Xolid uni Abu Juhaymning oldiga — namoz o'quvchining oldidan o'tuvchi haqida Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan nima eshitganini so'rash uchun — yubordi. Abu Juhaym dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Agar namoz o'quvchining oldidan o'tuvchi unga (qancha gunoh) borligini bilganida, uning oldidan o'tishdan ko'ra qirq (vaqt) turib qolish unga yaxshiroq bo'lardi», dedilar. Abun-Nazr dedi: ‹Qirq kun› dedilarmi, ‹oy›mi yoki ‹yil›mi, bilmayman.