باب السَّمَرِ فِي الْفِقْهِ وَالْخَيْرِ بَعْدَ الْعِشَاءِ
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ انْتَظَرْنَا الْحَسَنَ وَرَاثَ عَلَيْنَا حَتَّى قَرُبْنَا مِنْ وَقْتِ قِيَامِهِ، فَجَاءَ فَقَالَ دَعَانَا جِيرَانُنَا هَؤُلاَءِ. ثُمَّ قَالَ قَالَ أَنَسٌ نَظَرْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ حَتَّى كَانَ شَطْرُ اللَّيْلِ يَبْلُغُهُ، فَجَاءَ فَصَلَّى لَنَا، ثُمَّ خَطَبَنَا فَقَالَ " أَلاَ إِنَّ النَّاسَ قَدْ صَلَّوْا ثُمَّ رَقَدُوا، وَإِنَّكُمْ لَمْ تَزَالُوا فِي صَلاَةٍ مَا انْتَظَرْتُمُ الصَّلاَةَ ". قَالَ الْحَسَنُ وَإِنَّ الْقَوْمَ لاَ يَزَالُونَ بِخَيْرٍ مَا انْتَظَرُوا الْخَيْرَ. قَالَ قُرَّةُ هُوَ مِنْ حَدِيثِ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Абдуллаҳ ибн Саббоҳ бизга айтди: Абу Али Ҳанафий бизга айтди: Қурра ибн Холид бизга айтди: У деди: Биз Ҳасанни кутдик, у бизга кеч келди, ҳатто унинг (кечки) қиём вақтига яқинлашдик. У келиб: ‹Мана бу қўшниларимиз бизни (меҳмонга) чақирдилар›, деди. Сўнг деди: Анас деди: Биз бир кечаси Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни тун ярмига етгунча кутдик. У зот келиб бизга намоз ўқиб бердилар, сўнг бизга хутба қилиб: «Огоҳ бўлинглар! Албатта одамлар намоз ўқиб ухлаб қолдилар, сизлар эса намозни кутганингиз учун доим намозда (саналдингиз)», дедилар. Ҳасан деди: Қавм яхшиликни кутар экан, доим яхшиликдадирлар. Қурра деди: Бу Анаснинг Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан (ривоят қилган) ҳадисидандир.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْعِشَاءِ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ، فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَرَأَيْتَكُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ فَإِنَّ رَأْسَ مِائَةٍ لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ الْيَوْمَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ أَحَدٌ ". فَوَهِلَ النَّاسُ فِي مَقَالَةِ رَسُولِ اللَّهِ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ إِلَى مَا يَتَحَدَّثُونَ مِنْ هَذِهِ الأَحَادِيثِ عَنْ مِائَةِ سَنَةٍ، وَإِنَّمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ الْيَوْمَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ " يُرِيدُ بِذَلِكَ أَنَّهَا تَخْرِمُ ذَلِكَ الْقَرْنَ.
Абул-Ямон бизга айтди: Шуъайб бизга хабар берди, Зуҳрийдан: Салим ибн Абдуллаҳ ибн Умар ва Абу Бакр ибн Абу Ҳасма менга айтдилар, Абдуллаҳ ибн Умар деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам умрларининг охирида бизга хуфтон намозини ўқидилар. Салом берганларида Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам туриб: «Мана шу кечангизни кўрдингизми? Албатта юз (йил)нинг бошида бугун ер юзида бўлганлардан бирор киши қолмайди», дедилар. Одамлар Расулуллаҳ алайҳиссаломнинг бу сўзларини — юз йил ҳақида гапирадиган ўша (нотўғри) ривоятларга — янглиш тушундилар. Ҳолбуки Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бугун ер юзида бўлганлардан бирор киши қолмайди», деганлар, бу билан ўша аср (авлод) тугайди, деб назарда тутган эдилар.