Маълум аслни аниқ аслга қиёслаб тушунтириш

حَدَّثَنَا أَصْبَغُ بْنُ الْفَرَجِ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ أَعْرَابِيًّا، أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ امْرَأَتِي وَلَدَتْ غُلاَمًا أَسْوَدَ، وَإِنِّي أَنْكَرْتُهُ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ لَكَ مِنْ إِبِلٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا أَلْوَانُهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ حُمْرٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ فِيهَا مِنْ أَوْرَقَ ‏"‏‏.‏ قَالَ إِنَّ فِيهَا لَوُرْقًا‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَنَّى تُرَى ذَلِكَ جَاءَهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عِرْقٌ نَزَعَهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَلَعَلَّ هَذَا عِرْقٌ نَزَعَهُ ‏"‏‏.‏ وَلَمْ يُرَخِّصْ لَهُ فِي الاِنْتِفَاءِ مِنْهُ‏.‏

Абу Ҳурайра (ривоят қилди): Бир бадавий Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: "Менинг хотиним қора бир ўғил туғди, мен уни (ўзимники эмас деб) инкор қилдим" деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: "Сенда туялар борми?" деди. У: "Ҳа" деди. У: "Уларнинг ранглари қандай?" деди. У: "Қизил" деди. У: "Уларда кулранг (боз) (туя) борми?" деди. У: "Ҳа, уларда кулранглари бор" деди. У: "Бу (кулранг) қаердан келди деб ўйлайсан?" деди. У: "Эй Расулуллаҳ, бир томир (ирқ) уни (ўзига) тортган" деди. У: "Эҳтимол бу (болани) ҳам бир томир (ўзига) тортган" деди ва унга уни (болани) инкор қилишга рухсат бермади.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ امْرَأَةً، جَاءَتْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنَّ أُمِّي نَذَرَتْ أَنْ تَحُجَّ فَمَاتَتْ قَبْلَ أَنْ تَحُجَّ أَفَأَحُجَّ عَنْهَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ حُجِّي عَنْهَا، أَرَأَيْتِ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكِ دَيْنٌ أَكُنْتِ قَاضِيَتَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ فَاقْضُوا الَّذِي لَهُ، فَإِنَّ اللَّهَ أَحَقُّ بِالْوَفَاءِ ‏"‏‏.‏

Ибн Аббос (ривоят қилди): Бир аёл Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: "Менинг онам ҳаж қилишни назр қилган эди, лекин ҳаж қилмас туриб вафот этди. Мен унинг ўрнига ҳаж қилайми?" деди. У: "Ҳа, унинг ўрнига ҳаж қил. Айтинг-чи, агар онангда бир қарз бўлса, уни адо этар мидинг?" деди. У: "Ҳа" деди. У: "Бас, Аллаҳники (ҳақни) адо этинглар, чунки Аллаҳ вафога (адо этилишга) энг ҳақлидир" деди.