وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنْ عَمَّتِهِ، عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ " هَلْ عِنْدَكُمْ شَىْءٌ " . فَقُلْنَا لاَ . قَالَ " فَإِنِّي إِذًا صَائِمٌ " . ثُمَّ أَتَانَا يَوْمًا آخَرَ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أُهْدِيَ لَنَا حَيْسٌ . فَقَالَ " أَرِينِيهِ فَلَقَدْ أَصْبَحْتُ صَائِمًا " . فَأَكَلَ .
Oisha — mo'minlar onasi (rivoyat qildi): Bir kun Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) mening huzurimga kirdi va: «Sizlarda bir narsa bormi?» dedi. Biz: «Yo'q» dedik. U: «Unday bo'lsa, men ro'zador(man)» dedi. Keyin boshqa bir kun bizga keldi; biz: «Ey Rasulullah, bizga hays hadya qilindi» dedik. Bas u: «Uni menga ko'rsat; men ertalab ro'zador bo'lib turgan edim» dedi va yedi.
وَحَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هِشَامٍ الْقُرْدُوسِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، - رضى الله عنه - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ نَسِيَ وَهُوَ صَائِمٌ فَأَكَلَ أَوْ شَرِبَ فَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ فَإِنَّمَا أَطْعَمَهُ اللَّهُ وَسَقَاهُ " .
Abu Hurayra (roziyallahu anhu) aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Kim — ro'zador holda — unutib, yeb yoki ichib qo'ysa, ro'zasini to'ldirsin; chunki uni faqat Allah yedirdi va sug'ordi» dedi.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، بْنِ شَقِيقٍ قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ رضى الله عنها هَلْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ شَهْرًا مَعْلُومًا سِوَى رَمَضَانَ قَالَتْ وَاللَّهِ إِنْ صَامَ شَهْرًا مَعْلُومًا سِوَى رَمَضَانَ حَتَّى مَضَى لِوَجْهِهِ وَلاَ أَفْطَرَهُ حَتَّى يُصِيبَ مِنْهُ .
Abdulloh ibn Shaqiq aytdi: Men Oisha (roziyallahu anho)ga: «Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) ramazondan boshqa ma'lum (butun) bir oyni ro'za tutar midi?» dedim. U: «Allahga qasam, u ramazondan boshqa ma'lum bir oyni — to o'tib ketguncha — to'liq ro'za tutmas, va uni — undan (bir oz) ro'za tutmaguncha — to'liq iftor (tark) ham qilmas edi» dedi.
وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا كَهْمَسٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ - رضى الله عنها - أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ شَهْرًا كُلَّهُ قَالَتْ مَا عَلِمْتُهُ صَامَ شَهْرًا كُلَّهُ إِلاَّ رَمَضَانَ وَلاَ أَفْطَرَهُ كُلَّهُ حَتَّى يَصُومَ مِنْهُ حَتَّى مَضَى لِسَبِيلِهِ صلى الله عليه وسلم .
Abdulloh ibn Shaqiq aytdi: Men Oisha (roziyallahu anho)ga: «Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) butun bir oyni ro'za tutar midi?» dedim. U: «Men uning ramazondan boshqa butun bir oyni ro'za tutganini bilmayman; va uni — undan (bir oz) ro'za tutmaguncha — to'liq iftor (tark) ham qilmas edi — to Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) o'z yo'liga (vafotga) o'tguncha» dedi.
وَحَدَّثَنِي أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، وَهِشَامٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، - قَالَ حَمَّادٌ وَأَظُنُّ أَيُّوبَ قَدْ سَمِعَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، - قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ - رضى الله عنها - عَنْ صَوْمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ كَانَ يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ قَدْ صَامَ قَدْ صَامَ . وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ قَدْ أَفْطَرَ قَدْ أَفْطَرَ - قَالَتْ - وَمَا رَأَيْتُهُ صَامَ شَهْرًا كَامِلاً مُنْذُ قَدِمَ الْمَدِينَةَ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ رَمَضَانَ .
Abdulloh ibn Shaqiq aytdi: Men Oisha (roziyallahu anho)dan Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning ro'zasi haqida so'radim. U: «Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) — ro'za tutar, to biz: ‹Ro'za tutdi, ro'za tutdi (endi ochmaydi)› deganimizcha; va iftor qilar (ro'zani tark etar), to biz: ‹Iftor qildi, iftor qildi (endi tutmaydi)› deganimizcha. (Roviy:) U Madinaga kelganidan beri ramazondan boshqa to'liq bir oyni ro'za tutganini ko'rganim yo'q» dedi.
وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ - رضى الله عنها - بِمِثْلِهِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِي الإِسْنَادِ هِشَامًا وَلاَ مُحَمَّدًا .
Abdulloh ibn Shaqiq aytdi: Men Oisha (roziyallahu anho)dan so'radim — uning misli(da); va (roviy) isnodda Hishom ham, Muhammad ham(ni) zikr qilmadi.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، - رضى الله عنها - أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ لاَ يُفْطِرُ . وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ لاَ يَصُومُ . وَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَكْمَلَ صِيَامَ شَهْرٍ قَطُّ إِلاَّ رَمَضَانَ وَمَا رَأَيْتُهُ فِي شَهْرٍ أَكْثَرَ مِنْهُ صِيَامًا فِي شَعْبَانَ .
Oisha — mo'minlar onasi (roziyallahu anho) aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) ro'za tutar, to biz: ‹U iftor qilmaydi› deganimizcha; va iftor qilar, to biz: ‹U ro'za tutmaydi› deganimizcha. Va men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning ramazondan boshqa biror oyni to'liq ro'za tutganini hech ko'rmadim; va men uni biror oyda — sha'bondagidan ko'proq ro'za tutgan holda ko'rmadim.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، جَمِيعًا عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، - عَنِ ابْنِ أَبِي لَبِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ - رضى الله عنها - عَنْ صِيَامِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ كَانَ يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ قَدْ صَامَ . وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ قَدْ أَفْطَرَ . وَلَمْ أَرَهُ صَائِمًا مِنْ شَهْرٍ قَطُّ أَكْثَرَ مِنْ صِيَامِهِ مِنْ شَعْبَانَ كَانَ يَصُومُ شَعْبَانَ كُلَّهُ كَانَ يَصُومُ شَعْبَانَ إِلاَّ قَلِيلاً .
Abu Salama aytdi: Men Oisha (roziyallahu anho)dan Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning ro'zasi haqida so'radim. U: «U ro'za tutar, to biz: ‹Ro'za tutdi› deganimizcha; va iftor qilar, to biz: ‹Iftor qildi› deganimizcha. Va men uni biror oyda — sha'bondagi ro'zasidan ko'proq ro'zador holda ko'rmadim; u butun sha'bonni ro'za tutar edi; u sha'bonni — ozginadan boshqa(qismidan tashqari) — ro'za tutar edi» dedi.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ يَحْيَى بْنِ، أَبِي كَثِيرٍ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ لَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الشَّهْرِ مِنَ السَّنَةِ أَكْثَرَ صِيَامًا مِنْهُ فِي شَعْبَانَ وَكَانَ يَقُولُ " خُذُوا مِنَ الأَعْمَالِ مَا تُطِيقُونَ فَإِنَّ اللَّهَ لَنْ يَمَلَّ حَتَّى تَمَلُّوا " . وَكَانَ يَقُولُ " أَحَبُّ الْعَمَلِ إِلَى اللَّهِ مَا دَاوَمَ عَلَيْهِ صَاحِبُهُ وَإِنْ قَلَّ " .
Oisha (roziyallahu anho) aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) yilning (biror) oyida — sha'bondagidan ko'proq ro'zador bo'lgan emas edi; va u: «Amallardan o'zingiz qodir bo'ladiganini olinglar; chunki Allah siz zerikmaguningizcha (savobingiz uzilishidan) zerikmaydi» der edi. Hamda u: «Allahga eng sevimli amel — egasi unga davom etgan(uni doimiy qilgan) amel, garchi u oz bo'lsa ham» der edi.
حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ مَا صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَهْرًا كَامِلاً قَطُّ غَيْرَ رَمَضَانَ . وَكَانَ يَصُومُ إِذَا صَامَ حَتَّى يَقُولَ الْقَائِلُ لاَ وَاللَّهِ لاَ يُفْطِرُ . وَيُفْطِرُ إِذَا أَفْطَرَ حَتَّى يَقُولَ الْقَائِلُ لاَ وَاللَّهِ لاَ يَصُومُ .
Ibn Abbos (roziyallahu anhumo) aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) ramazondan boshqa biror to'liq oyni hech ro'za tutgan emas edi. U ro'za tutsa, ro'za tutar ediki, aytuvchi: ‹Yo'q, Allahga qasam, u iftor qilmaydi› der edi; va iftor qilsa, iftor qilar ediki, aytuvchi: ‹Yo'q, Allahga qasam, u ro'za tutmaydi› der edi.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ عَنْ غُنْدَرٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَقَالَ شَهْرًا مُتَتَابِعًا مُنْذُ قَدِمَ الْمَدِينَةَ
(Bu hadis) Shu'ba(dan) Abu Bishr(dan) shu isnodda (rivoyat qilindi); u: «Madinaga kelganidan beri ketma-ket (to'liq) bir oy(ni)» dedi.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ سَأَلْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ عَنْ صَوْمِ، رَجَبٍ - وَنَحْنُ يَوْمَئِذٍ فِي رَجَبٍ - فَقَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ - رضى الله عنهما - يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ لاَ يُفْطِرُ . وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ لاَ يَصُومُ .
Usmon ibn Hakim al-Ansoriy aytdi: Men Sa'id ibn Jubayrdan rajab ro'zasi haqida so'radim — biz o'sha kun rajabda edik. U: «Men Ibn Abbos (roziyallahu anhumo)ni: ‹Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) ro'za tutar, to biz: u iftor qilmaydi, deganimizcha; va iftor qilar, to biz: u ro'za tutmaydi, deganimizcha› deb aytayotgan holda eshitdim» dedi.
وَحَدَّثَنِيهِ عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، ح وَحَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، كِلاَهُمَا عَنْ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ . بِمِثْلِهِ .
(Bu hadis) Usmon ibn Hakim(dan) shu isnodda — uning misli(da rivoyat qilindi).
وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَابْنُ أَبِي خَلَفٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، رضى الله عنه ح. وَحَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَصُومُ حَتَّى يُقَالَ قَدْ صَامَ قَدْ صَامَ . وَيُفْطِرُ حَتَّى يُقَالَ قَدْ أَفْطَرَ قَدْ أَفْطَرَ .
Anas (roziyallahu anhu) (rivoyat qildi)ki: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) ro'za tutar, to: ‹Ro'za tutdi, ro'za tutdi› deyilguncha; va iftor qilar, to: ‹Iftor qildi, iftor qildi› deyilguncha.
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ وَهْبٍ، يُحَدِّثُ عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ، شِهَابٍ ح وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ أُخْبِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ يَقُولُ لأَقُومَنَّ اللَّيْلَ وَلأَصُومَنَّ النَّهَارَ مَا عِشْتُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " آنْتَ الَّذِي تَقُولُ ذَلِكَ " . فَقُلْتُ لَهُ قَدْ قُلْتُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنَّكَ لاَ تَسْتَطِيعُ ذَلِكَ فَصُمْ وَأَفْطِرْ وَنَمْ وَقُمْ وَصُمْ مِنَ الشَّهْرِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَإِنَّ الْحَسَنَةَ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا وَذَلِكَ مِثْلُ صِيَامِ الدَّهْرِ " . قَالَ قُلْتُ فَإِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ يَوْمًا وَأَفْطِرْ يَوْمَيْنِ " . قَالَ قُلْتُ فَإِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " صُمْ يَوْمًا وَأَفْطِرْ يَوْمًا وَذَلِكَ صِيَامُ دَاوُدَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - وَهُوَ أَعْدَلُ الصِّيَامِ " . قَالَ قُلْتُ فَإِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو رضى الله عنهما لأَنْ أَكُونَ قَبِلْتُ الثَّلاَثَةَ الأَيَّامَ الَّتِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَهْلِي وَمَالِي .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallahu anhumo) aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga — uning: «Yashar ekanman, albatta kechani (to'liq) qoim turar(ibodat qilar)man va kunduzni (to'liq) ro'za tutaman» deyayotgani — xabar qilindi. Bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Buni aytayotgan senmisan?» dedi. Men unga: «Uni aytdim, ey Rasulullah» dedim. Bas Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Albatta sen bunga qodir bo'lmaysan; bas ro'za tut va iftor qil; uxla va (ibodatga) tur; va oydan uch kun ro'za tut — chunki hasana o'n baravaridir; va bu — butun dahr (yil bo'yi) ro'zasi misli(dir)» dedi. Men: «Men bundan afzalini qila olaman» dedim. U: «Bir kun ro'za tut, ikki kun iftor qil» dedi. Men: «Men bundan afzalini qila olaman, ey Rasulullah» dedim. U: «Bir kun ro'za tut, bir kun iftor qil — bu Dovud (alayhissalom)ning ro'zasi(dir) va u ro'zalarning eng o'rtachasi(adolatlisi)dir» dedi. Men: «Men bundan afzalini qila olaman» dedim. Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Bundan afzal(i) yo'q» dedi. Abdulloh ibn Amr (roziyallahu anhumo): «Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) aytgan o'sha uch kunni qabul qilgan bo'lishim — menga ahlim va molimdan sevimliroqdir» dedi.
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الرُّومِيُّ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، - وَهُوَ ابْنُ عَمَّارٍ - حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ انْطَلَقْتُ أَنَا وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، حَتَّى نَأْتِيَ أَبَا سَلَمَةَ فَأَرْسَلْنَا إِلَيْهِ رَسُولاً فَخَرَجَ عَلَيْنَا وَإِذَا عِنْدَ بَابِ دَارِهِ مَسْجِدٌ - قَالَ - فَكُنَّا فِي الْمَسْجِدِ حَتَّى خَرَجَ إِلَيْنَا . فَقَالَ إِنْ تَشَاءُوا أَنْ تَدْخُلُوا وَإِنْ تَشَاءُوا أَنْ تَقْعُدُوا هَا هُنَا . - قَالَ - فَقُلْنَا لاَ بَلْ نَقْعُدُ هَا هُنَا فَحَدِّثْنَا . قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ - رضى الله عنهما - قَالَ كُنْتُ أَصُومُ الدَّهْرَ وَأَقْرَأُ الْقُرْآنَ كُلَّ لَيْلَةٍ - قَالَ - فَإِمَّا ذُكِرْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَإِمَّا أَرْسَلَ إِلَىَّ فَأَتَيْتُهُ فَقَالَ لِي " أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَصُومُ الدَّهْرَ وَتَقْرَأُ الْقُرْآنَ كُلَّ لَيْلَةٍ " . قُلْتُ بَلَى يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَلَمْ أُرِدْ بِذَلِكَ إِلاَّ الْخَيْرَ . قَالَ " فَإِنَّ بِحَسْبِكَ أَنْ تَصُومَ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ " . قُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " فَإِنَّ لِزَوْجِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَلِزَوْرِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَلِجَسَدِكَ عَلَيْكَ حَقًّا - قَالَ - فَصُمْ صَوْمَ دَاوُدَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّهُ كَانَ أَعْبَدَ النَّاسِ " . قَالَ قُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَمَا صَوْمُ دَاوُدَ قَالَ " كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا " . قَالَ " وَاقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي كُلِّ شَهْرٍ " . قَالَ قُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ قَالَ " فَاقْرَأْهُ فِي كُلِّ عِشْرِينَ " . قَالَ قُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ قَالَ " فَاقْرَأْهُ فِي كُلِّ عَشْرٍ " . قَالَ قُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " فَاقْرَأْهُ فِي كُلِّ سَبْعٍ وَلاَ تَزِدْ عَلَى ذَلِكَ . فَإِنَّ لِزَوْجِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَلِزَوْرِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَلِجَسَدِكَ عَلَيْكَ حَقًّا " . قَالَ فَشَدَّدْتُ فَشُدِّدَ عَلَىَّ . قَالَ وَقَالَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّكَ لاَ تَدْرِي لَعَلَّكَ يَطُولُ بِكَ عُمْرٌ " . قَالَ فَصِرْتُ إِلَى الَّذِي قَالَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا كَبِرْتُ وَدِدْتُ أَنِّي كُنْتُ قَبِلْتُ رُخْصَةَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallahu anhumo) aytdi: Men dahrni (doimiy) ro'za tutar va har kecha Qur'anni (xatm qilib) o'qir edim. Bas yo men Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga zikr qilindi m, yo u menga (odam) jo'natdi; men unga keldim. U menga: «Sen dahrni ro'za tutib, har kecha Qur'anni o'qiydiganing menga xabar berilmadimi?» dedi. Men: «Ha, ey Allahning Nabiysi; men bu bilan faqat yaxshilikni ko'zladi m» dedim. U: «Sen uchun har oydan uch kun ro'za tutishing yetarli» dedi. Men: «Ey Allahning Nabiysi, men bundan afzalini qila olaman» dedim. U: «Albatta zavjangning sen zimmangda haqqi bor, mehmoningning sen zimmangda haqqi bor, tanangning sen zimmangda haqqi bor; bas Allahning Nabiysi Dovud (sollallahu alayhi vasallam)ning ro'zasini tut — chunki u odamlarning eng obid(ibodatli)si edi» dedi. Men: «Ey Allahning Nabiysi, Dovudning ro'zasi nima?» dedim. U: «U bir kun ro'za tutar, bir kun iftor qilar edi» dedi. Va u: «Qur'anni har oyda (xatm qil)» dedi. Men: «Ey Allahning Nabiysi, men bundan afzalini qila olaman» dedim. U: «Unday bo'lsa, uni har yigirma (kun)da (xatm qil)» dedi. Men: «Ey Allahning Nabiysi, men bundan afzalini qila olaman» dedim. U: «Unday bo'lsa, uni har o'n (kun)da (xatm qil)» dedi. Men: «Ey Allahning Nabiysi, men bundan afzalini qila olaman» dedim. U: «Unday bo'lsa, uni har yetti (kun)da (xatm qil) va bundan oshirma; chunki zavjangning sen zimmangda haqqi bor, mehmoningning sen zimmangda haqqi bor, tanangning sen zimmangda haqqi bor» dedi. (Abdulloh:) Bas men qattiqlik qildim, men ham qattiqlikka solindim. Va Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) menga: «Albatta sen bilmaysan — ehtimol umring uzayar» dedi. (Abdulloh:) Bas men Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) menga aytgan holatga (qaytdim); qarib qolganimda, Allahning Nabiysi (sollallahu alayhi vasallam)ning ruxsatini qabul qilgan bo'lishimni orzu qildim.
وَحَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ يَحْيَى، بْنِ أَبِي كَثِيرٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ وَزَادَ فِيهِ بَعْدَ قَوْلِهِ " مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ " " فَإِنَّ لَكَ بِكُلِّ حَسَنَةٍ عَشْرَ أَمْثَالِهَا فَذَلِكَ الدَّهْرُ كُلُّهُ " . وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ قُلْتُ وَمَا صَوْمُ نَبِيِّ اللَّهِ دَاوُدَ قَالَ " نِصْفُ الدَّهْرِ " . وَلَمْ يَذْكُرْ فِي الْحَدِيثِ مِنْ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ شَيْئًا وَلَمْ يَقُلْ " وَإِنَّ لِزَوْرِكَ عَلَيْكَ حَقًّا " . وَلَكِنْ قَالَ " وَإِنَّ لِوَلَدِكَ عَلَيْكَ حَقًّا " .
(Bu hadis) Husayn al-Mu'allim — Yahyo ibn Abu Kasir(dan) shu isnodda (rivoyat qilindi) va uning «har oydan uch kun» degan so'zidan keyin (shu) ziyodani (qo'shdi): «chunki sen uchun har bir hasanaga o'n baravar bor; bas bu — butun dahr(yil)dir». Va hadisda: «Men: ‹Allahning Nabiysi Dovudning ro'zasi nima?› dedim. U: ‹Dahrning yarmi (yil kunlarining yarmi)› dedi» dedi; va hadisda Qur'an qiroatidan hech narsa zikr qilmadi va: «mehmoningning sen zimmangda haqqi bor» demadi, balki: «farzandingning sen zimmangda haqqi bor» dedi.
حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، مَوْلَى بَنِي زُهْرَةَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ - وَأَحْسِبُنِي قَدْ سَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ أَبِي سَلَمَةَ، - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، - رضى الله عنهما - قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي كُلِّ شَهْرٍ " . قَالَ قُلْتُ إِنِّي أَجِدُ قُوَّةً . قَالَ " فَاقْرَأْهُ فِي عِشْرِينَ لَيْلَةً " . قَالَ قُلْتُ إِنِّي أَجِدُ قُوَّةً . قَالَ " فَاقْرَأْهُ فِي سَبْعٍ وَلاَ تَزِدْ عَلَى ذَلِكَ " .
Abdulloh ibn Amr (roziyallahu anhumo) aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) menga: «Qur'anni har oyda (xatm qil) o'qi» dedi. Men: «Men quvvat topyapman» dedim. U: «Unday bo'lsa, uni yigirma kechada (xatm qil) o'qi» dedi. Men: «Men quvvat topyapman» dedim. U: «Unday bo'lsa, uni yetti (kun)da o'qi va bundan oshirma» dedi.
وَحَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، قِرَاءَةً قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنِ ابْنِ الْحَكَمِ بْنِ ثَوْبَانَ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، - رضى الله عنهما - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَبْدَ اللَّهِ لاَ تَكُنْ بِمِثْلِ فُلاَنٍ كَانَ يَقُومُ اللَّيْلَ فَتَرَكَ قِيَامَ اللَّيْلِ " .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallahu anhumo) aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «Ey Abdulloh, falon kishi kabi bo'lma — u kechani (ibodatda) qoim turar edi, keyin kecha qiyomini tark etdi» dedi.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً، يَزْعُمُ أَنَّ أَبَا الْعَبَّاسِ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، - رضى الله عنهما - يَقُولُ بَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنِّي أَصُومُ أَسْرُدُ وَأُصَلِّي اللَّيْلَ فَإِمَّا أَرْسَلَ إِلَىَّ وَإِمَّا لَقِيتُهُ فَقَالَ " أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَصُومُ وَلاَ تُفْطِرُ وَتُصَلِّي اللَّيْلَ فَلاَ تَفْعَلْ فَإِنَّ لِعَيْنِكَ حَظًّا وَلِنَفْسِكَ حَظًّا وَلأَهْلِكَ حَظًّا . فَصُمْ وَأَفْطِرْ وَصَلِّ وَنَمْ وَصُمْ مِنْ كُلِّ عَشْرَةِ أَيَّامٍ يَوْمًا وَلَكَ أَجْرُ تِسْعَةٍ " . قَالَ إِنِّي أَجِدُنِي أَقْوَى مِنْ ذَلِكَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ . قَالَ " فَصُمْ صِيَامَ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ " . قَالَ وَكَيْفَ كَانَ دَاوُدُ يَصُومُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ " كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا وَلاَ يَفِرُّ إِذَا لاَقَى " . قَالَ مَنْ لِي بِهَذِهِ يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ عَطَاءٌ فَلاَ أَدْرِي كَيْفَ ذَكَرَ صِيَامَ الأَبَدِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ صَامَ مَنْ صَامَ الأَبَدَ لاَ صَامَ مَنْ صَامَ الأَبَدَ لاَ صَامَ مَنْ صَامَ الأَبَدَ " .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallahu anhumo) aytdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ga — men ketma-ket ro'za tutib, kechani namoz o'qiydiganim — yetdi. Bas yo u menga (odam) jo'natdi, yo men uni uchratdim; u: «Sen — iftor qilmay (ketma-ket) ro'za tutib, kechani namoz o'qiydiganing menga xabar berilmadimi? Bunday qilma; chunki ko'zingning ulushi (haqqi) bor, nafsingning ulushi bor, ahlingning ulushi bor. Bas ro'za tut va iftor qil, namoz o'qi va uxla; va har o'n kundan bir kun ro'za tut — senga (qolgan) to'qqiztaning ajri (ham) bor» dedi. U: «Men o'zimni bundan kuchliroq topyapman, ey Allahning Nabiysi» dedi. U: «Unday bo'lsa, Dovud (alayhissalom)ning ro'zasini tut» dedi. U: «Dovud qanay ro'za tutar edi, ey Allahning Nabiysi?» dedi. U: «U bir kun ro'za tutar, bir kun iftor qilar edi va (dushman bilan) uchrashganida qochmas edi» dedi. U: «Bunga (Dovud darajasiga) men kim bo'libman, ey Allahning Nabiysi?» dedi. Ato: «Men u (Nabiy) abadiy ro'zani qanay zikr qilganini bilmayman» dedi. Bas Nabiy (sollallahu alayhi vasallam): «Abadiy (umrbod) ro'za tutgan kishi ro'za tutgan emas; abadiy ro'za tutgan ro'za tutgan emas; abadiy ro'za tutgan ro'za tutgan emas» dedi.