حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، أَنَّهُ قَالَ أَقْبَلْتُ أَقُولُ مَنْ يَصْطَرِفُ الدَّرَاهِمَ فَقَالَ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ وَهُوَ عِنْدَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَرِنَا ذَهَبَكَ ثُمَّ ائْتِنَا إِذَا جَاءَ خَادِمُنَا نُعْطِكَ وَرِقَكَ . فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ كَلاَّ وَاللَّهِ لَتُعْطِيَنَّهُ وَرِقَهُ أَوْ لَتَرُدَّنَّ إِلَيْهِ ذَهَبَهُ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْوَرِقُ بِالذَّهَبِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ" .
Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга Лайс ривоят қилди. (ҳ) Бизга Муҳаммад ибн Румҳ ҳам ривоят қилди, бизга Лайс ибн Шиҳобдан, у Молик ибн Авс ибн ал-Ҳадасондан хабар бердики, у деди: Мен келиб: «Дирҳамларни ким алмаштиради?» деярдим. Шунда Талҳа ибн Убайдуллаҳ — у Умар ибн ал-Хаттобнинг ҳузурида эди — деди: «Олтинингни бизга кўрсат, сўнг хизматчимиз келганида бизга кел, биз сенга кумушингни берамиз». Шунда Умар ибн ал-Хаттоб деди: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, сен унга кумушини берасан ёки олтинини унга қайтарасан. Зеро Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: ‹Кумушни олтинга рибо бўлади, қўлма-қўл бўлмаса. Буғдойни буғдойга рибо бўлади, қўлма-қўл бўлмаса. Арпани арпага рибо бўлади, қўлма-қўл бўлмаса. Хурмони хурмога рибо бўлади, қўлма-қўл бўлмаса›».
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ، عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба, Зуҳайр ибн Ҳарб ва Ишоқ ҳам ривоят қилдилар, ибн Уяйнадан, у Зуҳрийдан, ушбу иснод билан.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ كُنْتُ بِالشَّامِ فِي حَلْقَةٍ فِيهَا مُسْلِمُ بْنُ يَسَارٍ فَجَاءَ أَبُو الأَشْعَثِ قَالَ قَالُوا أَبُو الأَشْعَثِ أَبُو الأَشْعَثِ . فَجَلَسَ فَقُلْتُ لَهُ حَدِّثْ أَخَانَا حَدِيثَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ . قَالَ نَعَمْ غَزَوْنَا غَزَاةً وَعَلَى النَّاسِ مُعَاوِيَةُ فَغَنِمْنَا غَنَائِمَ كَثِيرَةً فَكَانَ فِيمَا غَنِمْنَا آنِيَةٌ مِنْ فِضَّةٍ فَأَمَرَ مُعَاوِيَةُ رَجُلاً أَنْ يَبِيعَهَا فِي أَعْطِيَاتِ النَّاسِ فَتَسَارَعَ النَّاسُ فِي ذَلِكَ فَبَلَغَ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ فَقَامَ فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ بِالْفِضَّةِ وَالْبُرِّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرِ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ بِالتَّمْرِ وَالْمِلْحِ بِالْمِلْحِ إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ عَيْنًا بِعَيْنٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى . فَرَدَّ النَّاسُ مَا أَخَذُوا فَبَلَغَ ذَلِكَ مُعَاوِيَةَ فَقَامَ خَطِيبًا فَقَالَ أَلاَ مَا بَالُ رِجَالٍ يَتَحَدَّثُونَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَادِيثَ قَدْ كُنَّا نَشْهَدُهُ وَنَصْحَبُهُ فَلَمْ نَسْمَعْهَا مِنْهُ . فَقَامَ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ فَأَعَادَ الْقِصَّةَ ثُمَّ قَالَ لَنُحَدِّثَنَّ بِمَا سَمِعْنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنْ كَرِهَ مُعَاوِيَةُ - أَوْ قَالَ وَإِنْ رَغِمَ - مَا أُبَالِي أَنْ لاَ أَصْحَبَهُ فِي جُنْدِهِ لَيْلَةً سَوْدَاءَ . قَالَ حَمَّادٌ هَذَا أَوْ نَحْوَهُ.
Бизга Убайдуллаҳ ибн Умар ал-Қаворирий ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Зайд Айюбдан, у Абу Қилобадан ривоят қилди. У деди: Мен Шомда бир ҳалқада эдим, унда Муслим ибн Ясор ҳам бор эди. Шунда Абул-Ашъас келди. У деди: Улар: «Абул-Ашъас, Абул-Ашъас» дедилар. Шунда у ўтирди. Мен унга: «Биродаримизга Убода ибн ас-Сомитнинг ҳадисини ривоят қилиб бер» дедим. У деди: «Ҳа. Биз бир ғазотга чиқдик, одамларга Муовия бошлиқ эди. Биз кўп ўлжалар олдик. Олганларимиз орасида кумушдан бўлган бир идиш ҳам бор эди. Муовия бир кишига уни одамларнинг маошларига (бўлиб бериш учун) сотишни буюрди. Шунда одамлар бунга шошилдилар. Бу Убода ибн ас-Сомитга етди. У туриб деди: ‹Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олтинни олтинга, кумушни кумушга, буғдойни буғдойга, арпани арпага, хурмони хурмога, тузни тузга — баравар-баб-баравар, айнан-баб-айнан бўлмаса — сотишдан қайтарганини эшитдим. Ким ортиқча берса ёки ортиқча олса, у рибо қилибди›. Шунда одамлар олганларини қайтардилар. Бу Муовияга етди. У хатиб бўлиб туриб деди: ‹Огоҳ бўлинглар, баъзи кишиларга нима бўлдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан биз унинг ҳузурида бўлган ва унга ҳамроҳ бўлганимиз ҳолда ундан эшитмаган ҳадисларни ривоят қиладилар?› Шунда Убода ибн ас-Сомит туриб, қиссани қайтадан айтиб, сўнг деди: ‹Албатта биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитганимизни ривоят қиламиз, Муовия ёқтирмаса ҳам — ёки у: хуноб бўлса ҳам, деди. Бир қора кечада ҳам унинг лашкарида унга ҳамроҳ бўлмасликдан парво қилмайман›». Ҳаммод деди: «Бу ёки шунга ўхшаш».
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيِّ، عَنْ أَيُّوبَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ва ибн Абу Умар, иккаласи Абдулваҳҳоб ас-Сақафийдан, у Айюбдан, ушбу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ أَبِي شَيْبَةَ - قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ خَالِدٍ، الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ مِثْلاً بِمِثْلٍ سَوَاءً بِسَوَاءٍ يَدًا بِيَدٍ فَإِذَا اخْتَلَفَتْ هَذِهِ الأَصْنَافُ فَبِيعُوا كَيْفَ شِئْتُمْ إِذَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба, Амр ан-Ноқид ва Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилдилар — лафз ибн Абу Шайбаники — Ишоқ: «Бизга хабар берди» деди, қолган иккаласи: «Бизга ривоят қилди» дедилар, Вакиъ ривоят қилди, бизга Суфён Холид ал-Ҳаззодан, у Абу Қилобадан, у Абул-Ашъасдан, у Убода ибн ас-Сомитдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Олтин олтинга, кумуш кумушга, буғдой буғдойга, арпа арпага, хурмо хурмога, туз тузга — тенг-баб-тенг, баравар-баб-баравар, қўлма-қўл. Бу турлар бир-биридан фарқ қилса, қўлма-қўл бўлгани ҳолда хоҳлаганингизча сотинг».
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُتَوَكِّلِ النَّاجِيُّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ مِثْلاً بِمِثْلٍ يَدًا بِيَدٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ اسْتَزَادَ فَقَدْ أَرْبَى الآخِذُ وَالْمُعْطِي فِيهِ سَوَاءٌ " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Вакиъ ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Муслим ал-Абдий ривоят қилди, бизга Абул-Мутаваккил ан-Ножий Абу Саид ал-Худрийдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Олтин олтинга, кумуш кумушга, буғдой буғдойга, арпа арпага, хурмо хурмога, туз тузга — тенг-баб-тенг, қўлма-қўл. Ким ортиқча берса ёки ортиқча сўраса, у рибо қилибди. Бунда олувчи ва берувчи баравардир».
حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ الرَّبَعِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُتَوَكِّلِ النَّاجِيُّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ مِثْلاً بِمِثْلٍ " . فَذَكَرَ بِمِثْلِهِ .
Бизга Амр ан-Ноқид ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, бизга Сулаймон ар-Рабаий хабар берди, бизга Абул-Мутаваккил ан-Ножий Абу Саид ал-Худрийдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Олтин олтинга тенг-баб-тенг». Сўнг шунинг мислини зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ وَوَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " التَّمْرُ بِالتَّمْرِ وَالْحِنْطَةُ بِالْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ مِثْلاً بِمِثْلٍ يَدًا بِيَدٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ اسْتَزَادَ فَقَدْ أَرْبَى إِلاَّ مَا اخْتَلَفَتْ أَلْوَانُهُ " .
Бизга Абу Курайб Муҳаммад ибн ал-Ало ва Восил ибн Абдилаъло ривоят қилдилар, дедилар: бизга ибн Фузайл отасидан, у Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Хурмо хурмога, буғдой буғдойга, арпа арпага, туз тузга — тенг-баб-тенг, қўлма-қўл. Ким ортиқча берса ёки ортиқча сўраса, у рибо қилибди — турлари фарқ қилгани бундан мустасно».
وَحَدَّثَنِيهِ أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ غَزْوَانَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . وَلَمْ يَذْكُرْ " يَدًا بِيَدٍ " .
Буни менга Абу Саид ал-Ашажж ҳам ривоят қилди, бизга ал-Муҳорибий Фузайл ибн Ғазвондан, ушбу иснод билан ривоят қилди ва у «қўлма-қўл» сўзини зикр қилмади.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَوَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ وَزْنًا بِوَزْنٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ وَزْنًا بِوَزْنٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ اسْتَزَادَ فَهُوَ رِبًا" .
Бизга Абу Курайб ва Восил ибн Абдилаъло ривоят қилдилар, дедилар: бизга ибн Фузайл отасидан, у ибн Абу Нуъмдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Олтин олтинга вазн-баб-вазн, тенг-баб-тенг. Кумуш кумушга вазн-баб-вазн, тенг-баб-тенг. Ким ортиқча берса ёки ортиқча сўраса, у риболдир».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ بِلاَلٍ - عَنْ مُوسَى، بْنِ أَبِي تَمِيمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الدِّينَارُ بِالدِّينَارِ لاَ فَضْلَ بَيْنَهُمَا وَالدِّرْهَمُ بِالدِّرْهَمِ لاَ فَضْلَ بَيْنَهُمَا " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама ал-Қаънабий ривоят қилди, бизга Сулаймон — яъни ибн Билол — Мусо ибн Абу Тамимдан, у Саид ибн Ясордан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Динор динорга — улар орасида ортиқча йўқ. Дирҳам дирҳамга — улар орасида ортиқча йўқ».
حَدَّثَنِيهِ أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ مَالِكَ بْنَ أَنَسٍ، يَقُولُ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ أَبِي تَمِيمٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ .
Буни менга Абу Тоҳир ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Ваҳб хабар берди, деди: Мен Молик ибн Анасни: «Менга Мусо ибн Абу Тамим ривоят қилди» деганини эшитдим — ушбу иснод билан шунинг мисли.