وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَتَلَ رَجُلٌ مِنْ حِمْيَرَ رَجُلاً مِنَ الْعَدُوِّ فَأَرَادَ سَلَبَهُ فَمَنَعَهُ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ وَكَانَ وَالِيًا عَلَيْهِمْ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَوْفُ بْنُ مَالِكٍ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ لِخَالِدٍ " مَا مَنَعَكَ أَنْ تُعْطِيَهُ سَلَبَهُ " . قَالَ اسْتَكْثَرْتُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " ادْفَعْهُ إِلَيْهِ " . فَمَرَّ خَالِدٌ بِعَوْفٍ فَجَرَّ بِرِدَائِهِ ثُمَّ قَالَ هَلْ أَنْجَزْتُ لَكَ مَا ذَكَرْتُ لَكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَمِعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتُغْضِبَ فَقَالَ " لاَ تُعْطِهِ يَا خَالِدُ لاَ تُعْطِهِ يَا خَالِدُ هَلْ أَنْتُمْ تَارِكُونَ لِي أُمَرَائِي إِنَّمَا مَثَلُكُمْ وَمَثَلُهُمْ كَمَثَلِ رَجُلٍ اسْتُرْعِيَ إِبِلاً أَوْ غَنَمًا فَرَعَاهَا ثُمَّ تَحَيَّنَ سَقْيَهَا فَأَوْرَدَهَا حَوْضًا فَشَرَعَتْ فِيهِ فَشَرِبَتْ صَفْوَهُ وَتَرَكَتْ كَدَرَهُ فَصَفْوُهُ لَكُمْ وَكَدَرُهُ عَلَيْهِمْ " .
Menga Abut-Tohir Ahmad ibn Amr ibn Sarh rivoyat qildi, bizga Abdulloh ibn Vahb xabar berdi, menga Muoviya ibn Solih Abdurrahmon ibn Jubayrdan, u otasidan, u Avf ibn Molikdan xabar berdi. U dedi: Himyardan bir kishi dushmandan bir kishini o'ldirib, uning o'ljasini olmoqchi bo'ldi. Lekin ularning ustidan voliy bo'lgan Xolid ibnul-Valid uni man qildi. Shunda Avf ibn Molik Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga kelib, xabar berdi. U Xolidga: «Senga unga o'ljasini berishni nima man qildi?» dedi. U: «Men buni ko'p deb topdim, ey Rasulullah», dedi. U: «Uni unga ber», dedi. So'ng Xolid Avfning yonidan o'tib, uning ridosidan tortdi va: «Men senga Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan eshitganingni amalga oshirib bermadimmi?» dedi. Buni Rasulullah sollallahu alayhi vasallam eshitib qoldi va g'azablandi, so'ng: «Unga berma, ey Xolid! Unga berma, ey Xolid! Sizlar mening amirlarimni menga qo'ymaysizlarmi? Sizlar bilan ularning misoli xuddi tuya yoki qo'yni boqishga topshirilgan, uni boqib, so'ng sug'orish vaqtini poylab, ularni hovuzga olib kelgan kishi kabidir. Ular hovuzga kirib, uning toza suvini ichdilar va loyqasini qoldirdilar. Demak, uning tozasi sizlarga, loyqasi esa ularga», dedi.
وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ، الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ مَنْ خَرَجَ مَعَ زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ فِي غَزْوَةِ مُؤْتَةَ وَرَافَقَنِي مَدَدِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . بِنَحْوِهِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فِي الْحَدِيثِ قَالَ عَوْفٌ فَقُلْتُ يَا خَالِدُ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِالسَّلَبِ لِلْقَاتِلِ قَالَ بَلَى وَلَكِنِّي اسْتَكْثَرْتُهُ .
Menga Zuhayr ibn Harb rivoyat qildi, bizga Validu ibn Muslim rivoyat qildi, bizga Safvon ibn Amr Abdurrahmon ibn Jubayr ibn Nufayrdan, u otasidan, u Avf ibn Molik al-Ashjaiydan rivoyat qildi. U dedi: Mu'ta g'azotida Zayd ibn Horisa bilan chiqqanlar bilan men ham chiqdim, menga Yamandan bir madadkor hamroh bo'ldi... Va u hadisni Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan shunga o'xshash keltirdi, faqat hadisda u shunday dedi: Avf dedi: «Ey Xolid, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam o'ljani o'ldirgan kishiga hukm qilganini bilmaysanmi?» dedim. U: «Ha, lekin men uni ko'p deb topdim», dedi.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنِي إِيَاسُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنِي أَبِي سَلَمَةُ بْنُ الأَكْوَعِ، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَوَازِنَ فَبَيْنَا نَحْنُ نَتَضَحَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَ رَجُلٌ عَلَى جَمَلٍ أَحْمَرَ فَأَنَاخَهُ ثُمَّ انْتَزَعَ طَلَقًا مِنْ حَقَبِهِ فَقَيَّدَ بِهِ الْجَمَلَ ثُمَّ تَقَدَّمَ يَتَغَدَّى مَعَ الْقَوْمِ وَجَعَلَ يَنْظُرُ وَفِينَا ضَعْفَةٌ وَرِقَّةٌ فِي الظَّهْرِ وَبَعْضُنَا مُشَاةٌ إِذْ خَرَجَ يَشْتَدُّ فَأَتَى جَمَلَهُ فَأَطْلَقَ قَيْدَهُ ثُمَّ أَنَاخَهُ وَقَعَدَ عَلَيْهِ فَأَثَارَهُ فَاشْتَدَّ بِهِ الْجَمَلُ فَاتَّبَعَهُ رَجُلٌ عَلَى نَاقَةٍ وَرْقَاءَ . قَالَ سَلَمَةُ وَخَرَجْتُ أَشْتَدُّ فَكُنْتُ عِنْدَ وَرِكِ النَّاقَةِ . ثُمَّ تَقَدَّمْتُ حَتَّى كُنْتُ عِنْدَ وَرِكِ الْجَمَلِ ثُمَّ تَقَدَّمْتُ حَتَّى أَخَذْتُ بِخِطَامِ الْجَمَلِ فَأَنَخْتُهُ فَلَمَّا وَضَعَ رُكْبَتَهُ فِي الأَرْضِ اخْتَرَطْتُ سَيْفِي فَضَرَبْتُ رَأْسَ الرَّجُلِ فَنَدَرَ ثُمَّ جِئْتُ بِالْجَمَلِ أَقُودُهُ عَلَيْهِ رَحْلُهُ وَسِلاَحُهُ فَاسْتَقْبَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ مَعَهُ فَقَالَ " مَنْ قَتَلَ الرَّجُلَ " . قَالُوا ابْنُ الأَكْوَعِ . قَالَ " لَهُ سَلَبُهُ أَجْمَعُ " .
Bizga Zuhayr ibn Harb rivoyat qildi, bizga Umar ibn Yunus al-Hanafiy rivoyat qildi, bizga Ikrima ibn Ammor rivoyat qildi, menga Iyos ibn Salama rivoyat qildi, menga otam Salama ibnul-Akva' rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bilan Havozinga g'azot qildik. Bir vaqt biz Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bilan birga chosht ovqatini yeb turganimizda, qizil tuyada bir kishi keldi, uni cho'ktirdi, so'ng belbog'idan bir arqon chiqarib, tuyani bog'ladi. So'ng qavm bilan tushlik qilishga o'tdi va atrofga qaray boshladi. Bizda ulovlar tomonidan zaiflik va kamlik bor edi, ba'zilarimiz piyoda edik. Shunda u shoshib chiqib, tuyasiga kelib, bog'ichini yechdi, so'ng uni cho'ktirib, unga mindi va uni qo'zg'atdi. Tuya u bilan tez chopdi. Uning ortidan bir kishi kulrang tuyada quvib ketdi. Salama dedi: Men ham shoshib chiqdim va tuyaning sonidan yetib oldim. So'ng oldinga o'tib, erkak tuyaning sonigacha yetdim, so'ng yana oldinga o'tib, tuyaning jilovini ushladim va uni cho'ktirdim. U tizzasini yerga qo'yganda men qilichimni sug'urib, kishining boshiga urdim, boshi uchib ketdi. So'ng tuyani yetaklab keldim, ustida uning egari va quroli bor edi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam va u bilan birga odamlar meni qarshi oldilar. U: «Kishini kim o'ldirdi?» dedi. Ular: «Ibnul-Akva'», dedilar. U: «Uning o'ljasi to'liq o'shaniki», dedi.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنِي إِيَاسُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، غَزَوْنَا فَزَارَةَ وَعَلَيْنَا أَبُو بَكْرٍ أَمَّرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْنَا فَلَمَّا كَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْمَاءِ سَاعَةٌ أَمَرَنَا أَبُو بَكْرٍ فَعَرَّسْنَا ثُمَّ شَنَّ الْغَارَةَ فَوَرَدَ الْمَاءَ فَقَتَلَ مَنْ قَتَلَ عَلَيْهِ وَسَبَى وَأَنْظُرُ إِلَى عُنُقٍ مِنَ النَّاسِ فِيهِمُ الذَّرَارِيُّ فَخَشِيتُ أَنْ يَسْبِقُونِي إِلَى الْجَبَلِ فَرَمَيْتُ بِسَهْمٍ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْجَبَلِ فَلَمَّا رَأَوُا السَّهْمَ وَقَفُوا فَجِئْتُ بِهِمْ أَسُوقُهُمْ وَفِيهِمُ امْرَأَةٌ مِنْ بَنِي فَزَارَةَ عَلَيْهَا قِشْعٌ مِنْ أَدَمٍ - قَالَ الْقِشْعُ النِّطَعُ - مَعَهَا ابْنَةٌ لَهَا مِنْ أَحْسَنِ الْعَرَبِ فَسُقْتُهُمْ حَتَّى أَتَيْتُ بِهِمْ أَبَا بَكْرٍ فَنَفَّلَنِي أَبُو بَكْرٍ ابْنَتَهَا فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ وَمَا كَشَفْتُ لَهَا ثَوْبًا فَلَقِيَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي السُّوقِ فَقَالَ " يَا سَلَمَةُ هَبْ لِي الْمَرْأَةَ " . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ لَقَدْ أَعْجَبَتْنِي وَمَا كَشَفْتُ لَهَا ثَوْبًا ثُمَّ لَقِيَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْغَدِ فِي السُّوقِ فَقَالَ لِي " يَا سَلَمَةُ هَبْ لِي الْمَرْأَةَ لِلَّهِ أَبُوكَ " . فَقُلْتُ هِيَ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَوَاللَّهِ مَا كَشَفْتُ لَهَا ثَوْبًا فَبَعَثَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَهْلِ مَكَّةَ فَفَدَى بِهَا نَاسًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ كَانُوا أُسِرُوا بِمَكَّةَ .
Bizga Zuhayr ibn Harb rivoyat qildi, bizga Umar ibn Yunus rivoyat qildi, bizga Ikrima ibn Ammor rivoyat qildi, menga Iyos ibn Salama rivoyat qildi, menga otam rivoyat qildi. U dedi: Fazoraga g'azot qildik, ustimizda Abu Bakr bor edi, uni Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bizning ustimizga amir qilgan edi. Biz bilan suv orasida bir soatlik masofa qolganda, Abu Bakr bizga buyurib, dam oldik. So'ng u suvga hujum qildi, qiyma boqib, kimni o'ldirsa o'ldirdi va asir oldi. Men odamlardan bir to'da tomon qaradim, ularning ichida bola-chaqalar bor edi. Ular mendan oldin tog'ga yetib olishlaridan qo'rqdim, shu sababli ular bilan tog' orasiga bir o'q otdim. Ular o'qni ko'rganlarida to'xtadilar. Men ularni haydab keldim. Ularning ichida Banu Fazoradan bir ayol bor edi, ustida teridan qadoq libos bor edi — qisha' degani nitas (teri yopinchiq) — uning yonida arablarning eng go'zallaridan bo'lgan qizi bor edi. Men ularni haydab Abu Bakrning oldiga keltirdim. Abu Bakr menga uning qizini nafal qildi. So'ng Madinaga keldik, men unga libosini ham ochmagandim. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam meni bozorda uchratib: «Ey Salama, ayolni menga hadya qil», dedi. Men: «Ey Rasulullah, Allahga qasam, u menga yoqdi va men unga libosini ham ochmadim», dedim. So'ng Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ertasi kuni meni bozorda uchratib: «Ey Salama, ayolni menga hadya qil, otang Allah uchun bo'lsin», dedi. Men: «U senga, ey Rasulullah. Allahga qasam, men unga libosini ham ochmadim», dedim. So'ng Rasulullah sollallahu alayhi vasallam uni Makka ahliga yubordi va u orqali Makkada asir tushgan ba'zi musulmonlarni fido qilib qaytarib oldi.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، قَالَ هَذَا مَا حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ أَحَادِيثَ مِنْهَا وَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَيُّمَا قَرْيَةٍ أَتَيْتُمُوهَا وَأَقَمْتُمْ فِيهَا فَسَهْمُكُمْ فِيهَا وَأَيُّمَا قَرْيَةٍ عَصَتِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنَّ خُمُسَهَا لِلَّهِ وَلِرَسُولِهِ ثُمَّ هِيَ لَكُمْ " .
Bizga Ahmad ibn Hanbal va Muhammad ibn Rofi' rivoyat qildilar, ular dedilar: Bizga Abdurrazzoq rivoyat qildi, bizga Ma'mar Hammom ibn Munabbihdan xabar berdi. U dedi: Bu Abu Hurayra bizga Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qilgan narsadir. So'ng u hadislarni zikr qildi, ulardan biri: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Qaysi bir qishloqqa kelib, unda o'rnashsangiz, sizning ulushingiz unda. Qaysi bir qishloq Allahga va Uning Rasuliga osiy bo'lsa, uning xumsi (beshdan biri) Allahga va Uning Rasuliga, so'ngra u sizlarga».
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ أَبِي شَيْبَةَ - قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرُونَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ كَانَتْ أَمْوَالُ بَنِي النَّضِيرِ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِمَّا لَمْ يُوجِفْ عَلَيْهِ الْمُسْلِمُونَ بِخَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ فَكَانَتْ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خَاصَّةً فَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَةٍ وَمَا بَقِيَ يَجْعَلُهُ فِي الْكُرَاعِ وَالسِّلاَحِ عُدَّةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ .
Bizga Qutayba ibn Said, Muhammad ibn Abbod, Abu Bakr ibn Abi Shayba va Ishoq ibn Ibrohim — matn Ibn Abi Shaybaniki — rivoyat qildilar. Ishoq: «Xabar berdi» dedi, boshqalari: «Rivoyat qildi» dedilar — bizga Sufyon Amrdan, u Zuhriydan, u Molik ibn Avsdan, u Umardan rivoyat qildi. U dedi: Banu Naziyrning mollari Allah O'z Rasuliga, musulmonlar uchun na ot va na tuya chopmagan holda fay' qilib bergan narsalardan edi. Shu sababli ular Nabiy sollallahu alayhi vasallamga maxsus edi. U ahliga bir yillik nafaqa sarflar, qolganini esa Allah yo'lida tayyorgarlik uchun otlar va qurol-yarog'ga ajratar edi.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ .
Bizga Yahyo ibn Yahyo rivoyat qildi, u dedi: Bizga Sufyon ibn Uyayna Ma'mardan, u Zuhriydan shu isnod bilan xabar berdi.
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ الضُّبَعِيُّ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ مَالِكَ بْنَ أَوْسٍ، حَدَّثَهُ قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَجِئْتُهُ حِينَ تَعَالَى النَّهَارُ - قَالَ - فَوَجَدْتُهُ فِي بَيْتِهِ جَالِسًا عَلَى سَرِيرٍ مُفْضِيًا إِلَى رِمَالِهِ مُتَّكِئًا عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ . فَقَالَ لِي يَا مَالُ إِنَّهُ قَدْ دَفَّ أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْ قَوْمِكَ وَقَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِرَضْخٍ فَخُذْهُ فَاقْسِمْهُ بَيْنَهُمْ - قَالَ - قُلْتُ لَوْ أَمَرْتَ بِهَذَا غَيْرِي قَالَ خُذْهُ يَا مَالُ . قَالَ فَجَاءَ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ فَقَالَ عُمَرُ نَعَمْ . فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا ثُمَّ جَاءَ . فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ قَالَ نَعَمْ . فَأَذِنَ لَهُمَا فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا الْكَاذِبِ الآثِمِ الْغَادِرِ الْخَائِنِ . فَقَالَ الْقَوْمُ أَجَلْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَاقْضِ بَيْنَهُمْ وَأَرِحْهُمْ . فَقَالَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ يُخَيَّلُ إِلَىَّ أَنَّهُمْ قَدْ كَانُوا قَدَّمُوهُمْ لِذَلِكَ - فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدَا أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . قَالُوا نَعَمْ . ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ أَتَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَاهُ صَدَقَةٌ " . قَالاَ نَعَمْ . فَقَالَ عُمَرُ إِنَّ اللَّهَ جَلَّ وَعَزَّ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم بِخَاصَّةٍ لَمْ يُخَصِّصْ بِهَا أَحَدًا غَيْرَهُ قَالَ { مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ} مَا أَدْرِي هَلْ قَرَأَ الآيَةَ الَّتِي قَبْلَهَا أَمْ لاَ . قَالَ فَقَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَكُمْ أَمْوَالَ بَنِي النَّضِيرِ فَوَاللَّهِ مَا اسْتَأْثَرَ عَلَيْكُمْ وَلاَ أَخَذَهَا دُونَكُمْ حَتَّى بَقِيَ هَذَا الْمَالُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْخُذُ مِنْهُ نَفَقَةَ سَنَةٍ ثُمَّ يَجْعَلُ مَا بَقِيَ أُسْوَةَ الْمَالِ . ثُمَّ قَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ أَتَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ . ثُمَّ نَشَدَ عَبَّاسًا وَعَلِيًّا بِمِثْلِ مَا نَشَدَ بِهِ الْقَوْمَ أَتَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ . قَالَ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتُمَا تَطْلُبُ مِيرَاثَكَ مِنَ ابْنِ أَخِيكَ وَيَطْلُبُ هَذَا مِيرَاثَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . فَرَأَيْتُمَاهُ كَاذِبًا آثِمًا غَادِرًا خَائِنًا وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ تُوُفِّيَ أَبُو بَكْرٍ وَأَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَوَلِيُّ أَبِي بَكْرٍ فَرَأَيْتُمَانِي كَاذِبًا آثِمًا غَادِرًا خَائِنًا وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ فَوَلِيتُهَا ثُمَّ جِئْتَنِي أَنْتَ وَهَذَا وَأَنْتُمَا جَمِيعٌ وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ أَنْ تَعْمَلاَ فِيهَا بِالَّذِي كَانَ يَعْمَلُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذْتُمَاهَا بِذَلِكَ قَالَ أَكَذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ . قَالَ ثُمَّ جِئْتُمَانِي لأَقْضِيَ بَيْنَكُمَا وَلاَ وَاللَّهِ لاَ أَقْضِي بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَرُدَّاهَا إِلَىَّ .
Menga Abdulloh ibn Muhammad ibn Asmo ad-Duba'iy rivoyat qildi, bizga Juvayriya Molikdan, u Zuhriydan rivoyat qildiki, Molik ibn Avs unga rivoyat qilib dedi: Umar ibnul-Xattob menga odam yubordi, men unga kunduz ko'tarilganda keldim. Men uni uyida so'rida o'tirgan, palagiga suyanib, teridan yostiqqa yonboshlagan holda topdim. U menga: «Ey Mol, qavmingdan ba'zi xonadon ahli yetib keldi. Men ularga razx (oz miqdorda mol) berishni buyurdim. Buni ol va ular orasida taqsimla», dedi. Men: «Buni mendan boshqaga buyursang edi», dedim. U: «Uni ol, ey Mol», dedi. So'ng Yarfa' kelib: «Ey amirul mo'minin, Usmon, Abdurrahmon ibn Avf, Zubayr va Sa'dni qabul qilasizmi?» dedi. Umar: «Ha», dedi va ularga ruxsat berdi, ular kirdilar. So'ng u yana kelib: «Abbos va Aliyni qabul qilasizmi?» dedi. U: «Ha», dedi va ularga ruxsat berdi. Abbos: «Ey amirul mo'minin, men bilan bu yolg'onchi, gunohkor, ahdbuzar, xoin orasida hukm qil», dedi. Qavm: «Ha, ey amirul mo'minin, ular orasida hukm qil va ularni rohatlantir», dedilar. Molik ibn Avs dedi: Menimcha, ular bularni shu ish uchun oldinga yuborganlar. Umar dedi: «Sekinlik qiling. Izni bilan osmon va yer tik turadigan Allah nomi bilan sizlardan so'rayman: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam «Bizga meros qolmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir» deganini bilasizmi?» Ular: «Ha», dedilar. So'ng u Abbos va Aliyga yuzlanib: «Izni bilan osmon va yer tik turadigan Allah nomi bilan ikkingizdan so'rayman: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam «Bizga meros qolmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir» deganini bilasizmi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. So'ng Umar dedi: «Allah jalla va azza O'z Rasuli sollallahu alayhi vasallamni Undan boshqa hech kimga xos qilmagan bir narsa bilan xoslagan edi. U: «Allah qishloq ahlidan O'z Rasuliga fay' qilib bergan narsa Allahga va Rasulga...» dedi». Bilmadim, undan oldingi oyatni o'qidimi yoki yo'qmi. U dedi: «Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Banu Naziyrning mollarini sizlar orasida taqsimladi. Allahga qasam, u sizlardan ustun olmadi va uni sizlardan ayro olmadi, to bu mol qolgunicha. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam undan bir yillik nafaqa olar, so'ng qolganini mollar qatorida (umumiy mol) qilib qo'yar edi». So'ng u: «Izni bilan osmon va yer tik turadigan Allah nomi bilan sizlardan so'rayman: buni bilasizmi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. So'ng u Abbos va Aliyni ham qavmga qasam ichkanidek qasam ichirib: «Buni ikkingiz bilasizmi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. U dedi: «Rasulullah sollallahu alayhi vasallam vafot etganda, Abu Bakr: «Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning valiysiman» dedi. So'ng ikkingiz keldingiz — sen jiyaningdan merosingni so'rab, bu esa otasidan xotinining merosini so'rab. Abu Bakr: «Rasulullah sollallahu alayhi vasallam «Bizga meros qolmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir» dedi», dedi. Shunda siz uni yolg'onchi, gunohkor, ahdbuzar, xoin deb ko'rdingiz, holbuki Allah biladi, u rostgo'y, yaxshilik qiluvchi, to'g'ri yo'lda, haqqa ergashuvchi edi. So'ng Abu Bakr vafot etdi va men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning va Abu Bakrning valiysiman. Shunda siz meni yolg'onchi, gunohkor, ahdbuzar, xoin deb ko'rdingiz, holbuki Allah biladi, men rostgo'y, yaxshilik qiluvchi, to'g'ri yo'lda, haqqa ergashuvchiman. Men uni boshqardim. So'ng sen va bu kelib, ikkingiz birga, ishingiz bir bo'lib: «Uni bizga ber» dedingiz. Men: «Agar xohlasangiz, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam unda amal qilgan narsa bilan amal qilishingiz Allah ahdi sifatida ustingizda bo'lishi sharti bilan uni ikkingizga beraman» dedim. Ikkingiz uni shu shart bilan oldingiz». U: «Shunday emasmi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. U dedi: «So'ng ikkingiz oramda hukm qilishim uchun kelyapsizlar. Yo'q, Allahga qasam, qiyomat qoyim bo'lguncha men ikkingiz orasida bundan boshqa hukm qilmayman. Agar undan ojiz qolsangiz, uni menga qaytaringlar».
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، - أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ، بْنِ الْحَدَثَانِ قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ حَضَرَ أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْ قَوْمِكَ . بِنَحْوِ حَدِيثِ مَالِكٍ . غَيْرَ أَنَّ فِيهِ، فَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ مِنْهُ سَنَةً وَرُبَّمَا قَالَ مَعْمَرٌ يَحْبِسُ قُوتَ أَهْلِهِ مِنْهُ سَنَةً ثُمَّ يَجْعَلُ مَا بَقِيَ مِنْهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ .
Bizga Ishoq ibn Ibrohim, Muhammad ibn Rofi' va Abd ibn Humayd rivoyat qildilar — Ibn Rofi': «Bizga rivoyat qildi» dedi, ikkalasi: «Bizga Abdurrazzoq xabar berdi» dedilar — bizga Ma'mar Zuhriydan, u Molik ibn Avs ibnul-Hadasondan xabar berdi. U dedi: Umar ibnul-Xattob menga odam yuborib: «Qavmingdan ba'zi xonadon ahli yetib keldi» dedi... Molikning hadisi kabi, faqat unda: «U undan ahliga bir yillik nafaqa sarflar edi» deyilgan. Ba'zan Ma'mar: «U undan ahlining bir yillik ozuqasini saqlab qolar, so'ng undan qolganini Allah azza va jallaning moli sarflanadigan joyga sarflar edi» degan.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ إِنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرَدْنَ أَنْ يَبْعَثْنَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَيَسْأَلْنَهُ مِيرَاثَهُنَّ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ عَائِشَةُ لَهُنَّ أَلَيْسَ قَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا فَهُوَ صَدَقَةٌ " .
Bizga Yahyo ibn Yahyo rivoyat qildi, u dedi: Men Molikka uqib berdim, u Ibn Shihobdan, u Urvadan, u Oishadan rivoyat qildi: U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam vafot etganda Nabiy sollallahu alayhi vasallamning xotinlari Usmon ibn Affonni Abu Bakrning oldiga yuborib, undan Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan meroslarini so'ramoqchi bo'lishdi. Oisha ularga: «Rasulullah sollallahu alayhi vasallam «Bizga meros qolmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir» demaganmidi?» dedi.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، أَخْبَرَنَا حُجَيْنٌ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكٍ وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمْسِ خَيْبَرَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ - صلى الله عليه وسلم - فِي هَذَا الْمَالِ " . وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ - قَالَ - فَهَجَرَتْهُ فَلَمْ تُكَلِّمْهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ وَعَاشَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ فَلَمَّا تُوُفِّيَتْ دَفَنَهَا زَوْجُهَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ لَيْلاً وَلَمْ يُؤْذِنْ بِهَا أَبَا بَكْرٍ وَصَلَّى عَلَيْهَا عَلِيٌّ وَكَانَ لِعَلِيٍّ مِنَ النَّاسِ وِجْهَةٌ حَيَاةَ فَاطِمَةَ فَلَمَّا تُوُفِّيَتِ اسْتَنْكَرَ عَلِيٌّ وُجُوهَ النَّاسِ فَالْتَمَسَ مُصَالَحَةَ أَبِي بَكْرٍ وَمُبَايَعَتَهُ وَلَمْ يَكُنْ بَايَعَ تِلْكَ الأَشْهُرَ فَأَرْسَلَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنِ ائْتِنَا وَلاَ يَأْتِنَا مَعَكَ أَحَدٌ - كَرَاهِيَةَ مَحْضَرِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ - فَقَالَ عُمَرُ لأَبِي بَكْرٍ وَاللَّهِ لاَ تَدْخُلْ عَلَيْهِمْ وَحْدَكَ . فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَمَا عَسَاهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا بِي إِنِّي وَاللَّهِ لآتِيَنَّهُمْ . فَدَخَلَ عَلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ . فَتَشَهَّدَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ثُمَّ قَالَ إِنَّا قَدْ عَرَفْنَا يَا أَبَا بَكْرٍ فَضِيلَتَكَ وَمَا أَعْطَاكَ اللَّهُ وَلَمْ نَنْفَسْ عَلَيْكَ خَيْرًا سَاقَهُ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَكِنَّكَ اسْتَبْدَدْتَ عَلَيْنَا بِالأَمْرِ وَكُنَّا نَحْنُ نَرَى لَنَا حَقًّا لِقَرَابَتِنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَلَمْ يَزَلْ يُكَلِّمُ أَبَا بَكْرٍ حَتَّى فَاضَتْ عَيْنَا أَبِي بَكْرٍ فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الأَمْوَالِ فَإِنِّي لَمْ آلُ فِيهِ عَنِ الْحَقِّ وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلاَّ صَنَعْتُهُ . فَقَالَ عَلِيٌّ لأَبِي بَكْرٍ مَوْعِدُكَ الْعَشِيَّةُ لِلْبَيْعَةِ . فَلَمَّا صَلَّى أَبُو بَكْرٍ صَلاَةَ الظُّهْرِ رَقِيَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَتَشَهَّدَ وَذَكَرَ شَأْنَ عَلِيٍّ وَتَخَلُّفَهُ عَنِ الْبَيْعَةِ وَعُذْرَهُ بِالَّذِي اعْتَذَرَ إِلَيْهِ ثُمَّ اسْتَغْفَرَ وَتَشَهَّدَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَعَظَّمَ حَقَّ أَبِي بَكْرٍ وَأَنَّهُ لَمْ يَحْمِلْهُ عَلَى الَّذِي صَنَعَ نَفَاسَةً عَلَى أَبِي بَكْرٍ وَلاَ إِنْكَارًا لِلَّذِي فَضَّلَهُ اللَّهُ بِهِ وَلَكِنَّا كُنَّا نَرَى لَنَا فِي الأَمْرِ نَصِيبًا فَاسْتُبِدَّ عَلَيْنَا بِهِ فَوَجَدْنَا فِي أَنْفُسِنَا فَسُرَّ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ وَقَالُوا أَصَبْتَ . فَكَانَ الْمُسْلِمُونَ إِلَى عَلِيٍّ قَرِيبًا حِينَ رَاجَعَ الأَمْرَ الْمَعْرُوفَ .
Menga Muhammad ibn Rofi' rivoyat qildi, bizga Hujayn xabar berdi, bizga Lays Uqayldan, u Ibn Shihobdan, u Urva ibnuz-Zubayrdan, u Oishadan rivoyat qildi: U unga xabar berdiki, Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning qizi Fotima Abu Bakr Siddiqning oldiga odam yuborib, undan Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan — Allah unga Madinada va Fadakda fay' qilib bergan narsalardan va Xaybar xumsidan qolgan narsadan — merosini so'radi. Abu Bakr: «Rasulullah sollallahu alayhi vasallam «Bizga meros qolmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir. Muhammad sollallahu alayhi vasallamning oilasi faqat shu moldan yeydi» dedi. Allahga qasam, men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning sadaqasini Rasulullah sollallahu alayhi vasallam zamonidagi holatidan o'zgartirmayman va unda Rasulullah sollallahu alayhi vasallam amal qilgan narsa bilan amal qilaman», dedi. Abu Bakr Fotimaga hech narsa berishdan bosh tortdi. Fotima bu sababli Abu Bakrdan xafa bo'lib, undan ajrab, vafot etgunicha u bilan gaplashmadi. U Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan keyin olti oy yashadi. Vafot etganda eri Aliy ibn Abu Tolib uni kechasi dafn qildi va Abu Bakrga bildirmadi, unga Aliy namoz o'qidi. Fotima tirikligida Aliyning odamlar orasida obro'si bor edi, u vafot etganda Aliy odamlarning yuzlarini o'zgargan ko'rdi va Abu Bakr bilan sulh va bay'at qilishni izladi — u o'sha oylarda bay'at qilmagan edi. U Abu Bakrga: «Bizning oldimizga kel, sen bilan boshqa hech kim kelmasin» deb yubordi — Umar ibnul-Xattobning hozir bo'lishini yoqtirmay. Umar Abu Bakrga: «Allahga qasam, ularning oldiga yolg'iz kirmaysan» dedi. Abu Bakr: «Ular menga nima qila olardi? Allahga qasam, men albatta ularning oldiga boraman» dedi va ularning oldiga kirdi. Aliy ibn Abu Tolib tashahhud aytib, so'ng: «Ey Abu Bakr, biz sening fazlingni va Allah senga bergan narsani bilamiz. Allah senga yetkazgan yaxshilikka hasad qilmaymiz. Lekin sen bu ishda biz ustimizdan o'zboshimchalik qilding, holbuki biz Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga qarindoshligimiz sababli o'zimiz uchun bir haq deb bilar edik» dedi. U Abu Bakr bilan gaplashishda davom etdi, to Abu Bakrning ikki ko'zi yoshga to'ldi. Abu Bakr gapirganda: «Jonim Qo'lida bo'lgan Zotga qasam, Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning qarindoshligi men uchun o'z qarindoshlarimni siladan ko'ra suyukliroqdir. Ammo bu mollar haqida men bilan sizlar orasida kelib chiqqan ishda men haqdan chetga chiqmadim va Rasulullah sollallahu alayhi vasallam unda qilganini ko'rgan biror ishni qoldirmay qildim» dedi. Aliy Abu Bakrga: «Bay'at uchun va'damiz kech payt» dedi. Abu Bakr peshin namozini o'qiganidan keyin minbarga chiqib, tashahhud aytdi va Aliyning ishini, uning bay'atdan qolganini va u bayon qilgan uzrini zikr qildi, so'ng istig'for so'radi. Aliy ibn Abu Tolib tashahhud aytib, Abu Bakrning haqqini ulug'ladi va o'zining qilgan ishi Abu Bakrga hasad yoki Allah unga bergan fazlni inkor qilish sababli emasligini, balki: «Biz bu ishda o'zimiz uchun bir ulush bor deb bilar edik, biroq u bizdan o'zboshimchalik bilan olindi, shu sababli ko'nglimizda bir narsa bo'ldi» deganini aytdi. Musulmonlar bundan xursand bo'lib: «To'g'ri qilding» dedilar. Aliy ma'rufga (yaxshi ishga) qaytganida musulmonlar unga yaqin bo'ldilar.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَ مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّصلى الله عليه وسلم وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكٍ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ . فَقَالَ لَهُمَا أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ مَعْنَى حَدِيثِ عُقَيْلٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ ثُمَّ قَامَ عَلِيٌّ فَعَظَّمَ مِنْ حَقِّ أَبِي بَكْرٍ وَذَكَرَ فَضِيلَتَهُ وَسَابِقَتَهُ ثُمَّ مَضَى إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَبَايَعَهُ فَأَقْبَلَ النَّاسُ إِلَى عَلِيٍّ فَقَالُوا أَصَبْتَ وَأَحْسَنْتَ . فَكَانَ النَّاسُ قَرِيبًا إِلَى عَلِيٍّ حِينَ قَارَبَ الأَمْرَ الْمَعْرُوفَ .
Bizga Ishoq ibn Ibrohim, Muhammad ibn Rofi' va Abd ibn Humayd rivoyat qildilar — Ibn Rofi': «Bizga rivoyat qildi» dedi, ikkalasi: «Bizga Abdurrazzoq xabar berdi» dedilar — bizga Ma'mar Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan xabar berdi... O'sha paytda ular ikkalasi uning Fadakdagi yerini va Xaybardan ulushini so'rar edilar. Abu Bakr ularga: «Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan eshitdim...» dedi. Va u hadisni Uqaylning Zuhriydan rivoyatining ma'nosi kabi keltirdi, faqat u shunday dedi: So'ng Aliy turib, Abu Bakrning haqqini ulug'ladi, uning fazlini va islomda oldinligini zikr qildi, so'ng Abu Bakrning oldiga borib, unga bay'at qildi. Shunda odamlar Aliyga yuzlanib: «To'g'ri va yaxshi qilding» dedilar. Aliy ma'rufga yaqinlashganda odamlar unga yaqin bo'ldilar.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ - حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلَتْ أَبَا بَكْرٍ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقْسِمَ لَهَا مِيرَاثَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ . فَقَالَ لَهَا أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . قَالَ وَعَاشَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ وَكَانَتْ فَاطِمَةُ تَسْأَلُ أَبَا بَكْرٍ نَصِيبَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ خَيْبَرَ وَفَدَكٍ وَصَدَقَتِهِ بِالْمَدِينَةِ فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ عَلَيْهَا ذَلِكَ وَقَالَ لَسْتُ تَارِكًا شَيْئًا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْمَلُ بِهِ إِلاَّ عَمِلْتُ بِهِ إِنِّي أَخْشَى إِنْ تَرَكْتُ شَيْئًا مِنْ أَمْرِهِ أَنْ أَزِيغَ فَأَمَّا صَدَقَتُهُ بِالْمَدِينَةِ فَدَفَعَهَا عُمَرُ إِلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا عَلِيٌّ وَأَمَّا خَيْبَرُ وَفَدَكُ فَأَمْسَكَهُمَا عُمَرُ وَقَالَ هُمَا صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَتَا لِحُقُوقِهِ الَّتِي تَعْرُوهُ وَنَوَائِبِهِ وَأَمْرُهُمَا إِلَى مَنْ وَلِيَ الأَمْرَ قَالَ فَهُمَا عَلَى ذَلِكَ إِلَى الْيَوْمِ .
Bizga Ibn Numayr rivoyat qildi, bizga Ya'qub ibn Ibrohim rivoyat qildi, bizga otam rivoyat qildi, (h) bizga Zuhayr ibn Harb va Hasan ibn Aliy al-Hulvoniy ham rivoyat qildilar, ular dedilar: Bizga Ya'qub — u Ibn Ibrohimdir — rivoyat qildi, bizga otam Solihdan, u Ibn Shihobdan rivoyat qildi, menga Urva ibnuz-Zubayr xabar berdiki, Nabiy sollallahu alayhi vasallamning xotini Oisha unga xabar berdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning qizi Fotima, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam vafotidan keyin Abu Bakrdan — Rasulullah sollallahu alayhi vasallam qoldirgan, Allah unga fay' qilib bergan narsadan merosini taqsimlab berishini so'radi. Abu Bakr unga: «Rasulullah sollallahu alayhi vasallam «Bizga meros qolmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir» dedi» dedi. U dedi: Fotima Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan keyin olti oy yashadi. Fotima Abu Bakrdan Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Xaybar, Fadak va Madinadagi sadaqasidan qoldirgan ulushini so'rar edi, lekin Abu Bakr unga buni bermadi va: «Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallam amal qilgan biror narsani amal qilmay qoldirmayman. Men uning ishidan biror narsani qoldirsam, og'ib ketishimdan qo'rqaman» dedi. Uning Madinadagi sadaqasini esa Umar Aliy va Abbosga berdi, Aliy unda g'olib keldi. Xaybar va Fadakni esa Umar ushlab qoldi va: «Bu ikkalasi Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning sadaqasi, ular uni yo'qlab kelgan haqlari va mushkulotlari uchun edi. Bu ikkalasining ishi ish boshqargan kishiga (xalifaga) bog'liq» dedi. U dedi: Bu ikkalasi shu holda bugungacha qoldi.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَقْتَسِمُ وَرَثَتِي دِيِنَارًا مَا تَرَكْتُ بَعْدَ نَفَقَةِ نِسَائِي وَمَئُونَةِ عَامِلِي فَهُوَ صَدَقَةٌ " .
Bizga Yahyo ibn Yahyo rivoyat qildi, u dedi: Men Molikka uqib berdim, u Abuz-Zinoddan, u A'rajdan, u Abu Hurayradan rivoyat qildiki, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Vorislarim mendan qolganni bir dinor bo'lsa ham bo'lib olmaydilar. Xotinlarimning nafaqasi va ishchimning haqqidan keyin qolgani sadaqadir».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . نَحْوَهُ .
Bizga Muhammad ibn Yahyo ibn Abi Umar al-Makkiy rivoyat qildi, bizga Sufyon Abuz-Zinoddan shu isnod bilan shunga o'xshashini rivoyat qildi.
وَحَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي خَلَفٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ عَدِيٍّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " .
Menga Ibn Abi Xalaf rivoyat qildi, bizga Zakariyo ibn Adiy rivoyat qildi, bizga Ibnul-Muborak Yunusdan, u Zuhriydan, u A'rajdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan xabar berdi. U dedi: «Bizga meros qolmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَأَبُو كَامِلٍ فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ كِلاَهُمَا عَنْ سُلَيْمٍ، قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا سُلَيْمُ بْنُ أَخْضَرَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، حَدَّثَنَا نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَسَمَ فِي النَّفَلِ لِلْفَرَسِ سَهْمَيْنِ وَلِلرَّجُلِ سَهْمًا .
Bizga Yahyo ibn Yahyo va Abu Komil Fuzayl ibn Husayn — ikkalasi Sulaymdan — rivoyat qildilar. Yahyo: «Bizga Sulaym ibn Axzar Ubaydulloh ibn Umardan xabar berdi» dedi. Bizga Nofi' Abdulloh ibn Umardan rivoyat qildiki, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam nafalni taqsimlashda otga ikki ulush, kishiga bir ulush qildi.
حَدَّثَنَاهُ ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِي النَّفَلِ .
Bizga buni Ibn Numayr rivoyat qildi, bizga otam rivoyat qildi, bizga Ubaydulloh shu isnod bilan xuddi shunday rivoyat qildi, lekin u nafal haqida aytmadi.
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، حَدَّثَنِي سِمَاكٌ، الْحَنَفِيُّ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ ح وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ الْحَنَفِيُّ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنِي أَبُو زُمَيْلٍ - هُوَ سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ - حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ نَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمُشْرِكِينَ وَهُمْ أَلْفٌ وَأَصْحَابُهُ ثَلاَثُمِائَةٍ وَتِسْعَةَ عَشَرَ رَجُلاً فَاسْتَقْبَلَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْقِبْلَةَ ثُمَّ مَدَّ يَدَيْهِ فَجَعَلَ يَهْتِفُ بِرَبِّهِ " اللَّهُمَّ أَنْجِزْ لِي مَا وَعَدْتَنِي اللَّهُمَّ آتِ مَا وَعَدْتَنِي اللَّهُمَّ إِنْ تَهْلِكْ هَذِهِ الْعِصَابَةُ مِنْ أَهْلِ الإِسْلاَمِ لاَ تُعْبَدْ فِي الأَرْضِ " . فَمَازَالَ يَهْتِفُ بِرَبِّهِ مَادًّا يَدَيْهِ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ حَتَّى سَقَطَ رِدَاؤُهُ عَنْ مَنْكِبَيْهِ فَأَتَاهُ أَبُو بَكْرٍ فَأَخَذَ رِدَاءَهُ فَأَلْقَاهُ عَلَى مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ الْتَزَمَهُ مِنْ وَرَائِهِ . وَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ كَذَاكَ مُنَاشَدَتُكَ رَبَّكَ فَإِنَّهُ سَيُنْجِزُ لَكَ مَا وَعَدَكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلاَئِكَةِ مُرْدِفِينَ} فَأَمَدَّهُ اللَّهُ بِالْمَلاَئِكَةِ . قَالَ أَبُو زُمَيْلٍ فَحَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ بَيْنَمَا رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَوْمَئِذٍ يَشْتَدُّ فِي أَثَرِ رَجُلٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ أَمَامَهُ إِذْ سَمِعَ ضَرْبَةً بِالسَّوْطِ فَوْقَهُ وَصَوْتَ الْفَارِسِ يَقُولُ أَقْدِمْ حَيْزُومُ . فَنَظَرَ إِلَى الْمُشْرِكِ أَمَامَهُ فَخَرَّ مُسْتَلْقِيًا فَنَظَرَ إِلَيْهِ فَإِذَا هُوَ قَدْ خُطِمَ أَنْفُهُ وَشُقَّ وَجْهُهُ كَضَرْبَةِ السَّوْطِ فَاخْضَرَّ ذَلِكَ أَجْمَعُ . فَجَاءَ الأَنْصَارِيُّ فَحَدَّثَ بِذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " صَدَقْتَ ذَلِكَ مِنْ مَدَدِ السَّمَاءِ الثَّالِثَةِ " . فَقَتَلُوا يَوْمَئِذٍ سَبْعِينَ وَأَسَرُوا سَبْعِينَ . قَالَ أَبُو زُمَيْلٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَلَمَّا أَسَرُوا الأُسَارَى قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ " مَا تَرَوْنَ فِي هَؤُلاَءِ الأُسَارَى " . فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا نَبِيَّ اللَّهِ هُمْ بَنُو الْعَمِّ وَالْعَشِيرَةِ أَرَى أَنْ تَأْخُذَ مِنْهُمْ فِدْيَةً فَتَكُونُ لَنَا قُوَّةً عَلَى الْكُفَّارِ فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُمْ لِلإِسْلاَمِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا تَرَى يَا ابْنَ الْخَطَّابِ " . قُلْتُ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَرَى الَّذِي رَأَى أَبُو بَكْرٍ وَلَكِنِّي أَرَى أَنْ تُمَكِّنَّا فَنَضْرِبَ أَعْنَاقَهُمْ فَتُمَكِّنَ عَلِيًّا مِنْ عَقِيلٍ فَيَضْرِبَ عُنُقَهُ وَتُمَكِّنِّي مِنْ فُلاَنٍ - نَسِيبًا لِعُمَرَ - فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ فَإِنَّ هَؤُلاَءِ أَئِمَّةُ الْكُفْرِ وَصَنَادِيدُهَا فَهَوِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَلَمْ يَهْوَ مَا قُلْتُ فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ جِئْتُ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ قَاعِدَيْنِ يَبْكِيَانِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي مِنْ أَىِّ شَىْءٍ تَبْكِي أَنْتَ وَصَاحِبُكَ فَإِنْ وَجَدْتُ بُكَاءً بَكَيْتُ وَإِنْ لَمْ أَجِدْ بُكَاءً تَبَاكَيْتُ لِبُكَائِكُمَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَبْكِي لِلَّذِي عَرَضَ عَلَىَّ أَصْحَابُكَ مِنْ أَخْذِهِمُ الْفِدَاءَ لَقَدْ عُرِضَ عَلَىَّ عَذَابُهُمْ أَدْنَى مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ " . شَجَرَةٍ قَرِيبَةٍ مِنْ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الأَرْضِ} إِلَى قَوْلِهِ { فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلاَلاً طَيِّبًا} فَأَحَلَّ اللَّهُ الْغَنِيمَةَ لَهُمْ .
Bizga Hannod ibn Sariy rivoyat qildi, bizga Ibnul-Muborak Ikrima ibn Ammordan rivoyat qildi, menga Simok al-Hanafiy rivoyat qildi, u dedi: Men Ibn Abbosni shunday deganini eshitdim: Menga Umar ibnul-Xattob rivoyat qildi, u dedi: Badr kuni bo'lganda... (h) bizga Zuhayr ibn Harb ham — matn uniki — rivoyat qildi, bizga Umar ibn Yunus al-Hanafiy rivoyat qildi, bizga Ikrima ibn Ammor rivoyat qildi, menga Abu Zumayl — u Simok al-Hanafiy — rivoyat qildi, menga Abdulloh ibn Abbos rivoyat qildi, u dedi: Menga Umar ibnul-Xattob rivoyat qildi, u dedi: Badr kuni bo'lganda, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam mushriklarga qaradi — ular ming kishi, sahobalari esa uch yuz o'n to'qqiz kishi edi. Allahning Nabiysi sollallahu alayhi vasallam qiblaga yuzlandi, so'ng ikki qo'lini cho'zib, Robbiga iltijo qila boshladi: «Ey Allahim, menga va'da qilganingni amalga oshir. Ey Allahim, menga va'da qilganingni keltir. Ey Allahim, agar bu islom ahlidan bo'lgan jamoa halok bo'lsa, yer yuzida Senga ibodat qilinmaydi». U qiblaga yuzlangancha ikki qo'lini cho'zib, Robbiga iltijo qilishda davom etdi, to ridosi yelkalaridan tushib ketgunicha. Shunda Abu Bakr kelib, ridosini olib, yelkalariga tashladi, so'ng orqasidan uni quchoqlab: «Ey Allahning Nabiysi, Robbingga iltijong yetar. Albatta U senga va'da qilganini amalga oshiradi» dedi. Shunda Allah azza va jalla: «O'shanda sizlar Robbingizdan najot tilagan edingizlar, U sizlarga: «Albatta Men sizlarga ketma-ket keluvchi ming farishta bilan madad beruvchiman» deb javob berdi» oyatini nozil qildi va Allah unga farishtalar bilan madad berdi. Abu Zumayl dedi: Menga Ibn Abbos rivoyat qildi, u dedi: O'sha kuni musulmonlardan bir kishi oldidagi mushriklardan bir kishining ortidan shoshib quvib borayotganida, to'satdan ustidan qamchi zarbasini va otliqning: «Oldinga yur, ey Hayzum!» deganini eshitdi. U oldidagi mushrikga qaradi, u chalqancha yiqildi. Unga qaradi, mana, uning burni qamchi zarbasi kabi yorilgan va yuzi tilingan, hammasi ko'kargan edi. Ansoriy kelib, buni Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga aytib berdi. U: «Rost aytding, bu uchinchi osmonning madadidan» dedi. O'sha kuni ettmish kishini o'ldirdilar va yetmish kishini asir oldilar. Abu Zumayl dedi: Ibn Abbos dedi: Asirlarni asir olganlarida Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Abu Bakr va Umarga: «Bu asirlar haqida nima deysizlar?» dedi. Abu Bakr: «Ey Allahning Nabiysi, ular amakivachchalar va qarindoshlar. Menimcha, ulardan fido olsang, bu biz uchun kofirlarga qarshi kuch bo'lar va shoyad Allah ularni islomga hidoyat qilar» dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Sen nima deysan, ey Ibnul-Xattob?» dedi. Men: «Yo'q, Allahga qasam, ey Rasulullah, men Abu Bakr ko'rgan narsani ko'rmayman. Balki menimcha, bizga ularni imkon bersang, biz ularning bo'yinlarini ursak. Aliyga Aqilni topshirsang, u uning bo'ynini ursa, menga falon — Umarning qarindoshini topshirsang, men uning bo'ynini ursam. Chunki bular kufr peshvolari va sarkardalaridir» dedim. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Abu Bakr aytganini ma'qul ko'rdi, men aytganni ma'qul ko'rmadi. Ertasi kuni kelsam, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam va Abu Bakr o'tirib yig'lamoqda edilar. Men: «Ey Rasulullah, ayting-chi, sen va sheriging nimadan yig'layapsizlar? Agar yig'i topsam, yig'layman, yig'i topmasam ham, sizlarning yig'ingizga taqlid qilib yig'lagan bo'laman» dedim. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Sheriklaring menga taklif qilgan fido olish ishi uchun yig'layapman. Menga ularning azobi mana bu daraxtdan ham yaqinroq ko'rsatildi» dedi — Allahning Nabiysi sollallahu alayhi vasallamga yaqin bir daraxtga ishorat qilib. Allah azza va jalla: «Hech bir Nabiyga, yer yuzida (dushmanni) yenmaguncha, asirlar bo'lishi to'g'ri kelmaydi...» dan to «Bas, g'animat olgan narsalaringizdan halol va pok holda yenglar» degan so'zigacha bo'lgan oyatni nozil qildi va Allah ularga g'animatni halol qildi.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْلاً قِبَلَ نَجْدٍ فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ سَيِّدُ أَهْلِ الْيَمَامَةِ . فَرَبَطُوهُ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ فَخَرَجَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَاذَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ " . فَقَالَ عِنْدِي يَا مُحَمَّدُ خَيْرٌ إِنْ تَقْتُلْ تَقْتُلْ ذَا دَمٍ وَإِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ وَإِنْ كُنْتَ تُرِيدُ الْمَالَ فَسَلْ تُعْطَ مِنْهُ مَا شِئْتَ . فَتَرَكَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى كَانَ بَعْدَ الْغَدِ فَقَالَ " مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ " . قَالَ مَا قُلْتُ لَكَ إِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ وَإِنْ تَقْتُلْ تَقْتُلْ ذَا دَمٍ وَإِنْ كُنْتَ تُرِيدُ الْمَالَ فَسَلْ تُعْطَ مِنْهُ مَا شِئْتَ . فَتَرَكَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى كَانَ مِنَ الْغَدِ فَقَالَ " مَاذَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ " . فَقَالَ عِنْدِي مَا قُلْتُ لَكَ إِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ وَإِنْ تَقْتُلْ تَقْتُلْ ذَا دَمٍ وَإِنْ كُنْتَ تُرِيدُ الْمَالَ فَسَلْ تُعْطَ مِنْهُ مَا شِئْتَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَطْلِقُوا ثُمَامَةَ " . فَانْطَلَقَ إِلَى نَخْلٍ قَرِيبٍ مِنَ الْمَسْجِدِ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ . يَا مُحَمَّدُ وَاللَّهِ مَا كَانَ عَلَى الأَرْضِ وَجْهٌ أَبْغَضَ إِلَىَّ مِنْ وَجْهِكَ فَقَدْ أَصْبَحَ وَجْهُكَ أَحَبَّ الْوُجُوهِ كُلِّهَا إِلَىَّ وَاللَّهِ مَا كَانَ مِنْ دِينٍ أَبْغَضَ إِلَىَّ مِنْ دِينِكَ فَأَصْبَحَ دِينُكَ أَحَبَّ الدِّينِ كُلِّهِ إِلَىَّ وَاللَّهِ مَا كَانَ مِنْ بَلَدٍ أَبْغَضَ إِلَىَّ مِنْ بَلَدِكَ فَأَصْبَحَ بَلَدُكَ أَحَبَّ الْبِلاَدِ كُلِّهَا إِلَىَّ وَإِنَّ خَيْلَكَ أَخَذَتْنِي وَأَنَا أُرِيدُ الْعُمْرَةَ فَمَاذَا تَرَى فَبَشَّرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَمَرَهُ أَنْ يَعْتَمِرَ فَلَمَّا قَدِمَ مَكَّةَ قَالَ لَهُ قَائِلٌ أَصَبَوْتَ فَقَالَ لاَ وَلَكِنِّي أَسْلَمْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ وَاللَّهِ لاَ يَأْتِيكُمْ مِنَ الْيَمَامَةِ حَبَّةُ حِنْطَةٍ حَتَّى يَأْذَنَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Bizga Qutayba ibn Said rivoyat qildi, bizga Lays Said ibn Abi Saiddan rivoyat qildiki, u Abu Hurayrani shunday deganini eshitdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Najd tomon otliqlar yubordi. Ular Banu Hanifadan Sumoma ibn Usol degan, Yamoma ahlining sayyidi bo'lgan bir kishini olib keldilar. Uni masjid ustunlaridan biriga bog'lab qo'ydilar. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam uning oldiga chiqib: «Senda nima bor, ey Sumoma?» dedi. U: «Mende, ey Muhammad, yaxshilik bor. Agar o'ldirsang, qonli birovni o'ldirasan; agar in'om qilsang, shukr qiluvchiga in'om qilasan; agar mol istasang, so'ra, undan xohlaganingcha beriladi» dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam uni qoldirdi, to indin bo'lgunicha. So'ng: «Senda nima bor, ey Sumoma?» dedi. U: «Senga aytganim: agar in'om qilsang, shukr qiluvchiga in'om qilasan; agar o'ldirsang, qonli birovni o'ldirasan; agar mol istasang, so'ra, undan xohlaganingcha beriladi» dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam uni qoldirdi, to ertasi kun bo'lgunicha. So'ng: «Senda nima bor, ey Sumoma?» dedi. U: «Mende senga aytganim bor: agar in'om qilsang, shukr qiluvchiga in'om qilasan; agar o'ldirsang, qonli birovni o'ldirasan; agar mol istasang, so'ra, undan xohlaganingcha beriladi» dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Sumomani qo'yib yuboring» dedi. U masjidga yaqin bir xurmozorga borib, g'usl qildi, so'ng masjidga kirib: «Allahdan o'zga iloh yo'qligiga va Muhammad Uning bandasi va Rasuli ekaniga guvohlik beraman. Ey Muhammad, Allahga qasam, yer yuzida menga sening yuzingdan ko'ra yomon ko'rilgan yuz yo'q edi, endi sening yuzing menga barcha yuzlardan suyukliroq bo'ldi. Allahga qasam, menga sening diningdan ko'ra yomon ko'rilgan din yo'q edi, endi sening dining menga barcha dindan suyukliroq bo'ldi. Allahga qasam, menga sening yurtingdan ko'ra yomon ko'rilgan yurt yo'q edi, endi sening yurting menga barcha yurtdan suyukliroq bo'ldi. Sening otliqlaring meni umra qilmoqchi bo'lib turganimda asir oldi. Endi nima deysan?» dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam unga xushxabar berdi va umra qilishni buyurdi. U Makkaga kelganda, biror kishi unga: «Dindan chiqdingmi (yangi din tutdingmi)?» dedi. U: «Yo'q, balki Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bilan islomni qabul qildim. Allahga qasam, sizlarga Yamomadan bir dona bug'doy ham kelmaydi, to Rasulullah sollallahu alayhi vasallam unga izn bergunicha» dedi.