حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، - وَاللَّفْظُ لِزُهَيْرٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ يُوشِكُ أَهْلُ الْعِرَاقِ أَنْ لاَ يُجْبَى إِلَيْهِمْ قَفِيزٌ وَلاَ دِرْهَمٌ . قُلْنَا مِنْ أَيْنَ ذَاكَ قَالَ مِنْ قِبَلِ الْعَجَمِ يَمْنَعُونَ ذَاكَ . ثُمَّ قَالَ يُوشِكَ أَهْلُ الشَّأْمِ أَنْ لاَ يُجْبَى إِلَيْهِمْ دِينَارٌ وَلاَ مُدْىٌ . قُلْنَا مِنْ أَيْنَ ذَاكَ قَالَ مِنْ قِبَلِ الرُّومِ . ثُمَّ سَكَتَ هُنَيَّةً ثُمَّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَكُونُ فِي آخِرِ أُمَّتِي خَلِيفَةٌ يَحْثِي الْمَالَ حَثْيًا لاَ يَعُدُّهُ عَدَدًا " . قَالَ قُلْتُ لأَبِي نَضْرَةَ وَأَبِي الْعَلاَءِ أَتَرَيَانِ أَنَّهُ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ فَقَالاَ لاَ .
Bizga Zuhayr ibn Harb va Ali ibn Hujr — matn Zuhayrniki — rivoyat qildilar. Ular: bizga Ismoil ibn Ibrohiym, Jurayriydan, u Abu Nazradan rivoyat qildi, dedilar. U dedi: Biz Jobir ibn Abdullohning huzurida edik. U dedi: «Iroq ahliga qofiyz ham, dirham ham keltirilmay (olinmay) qoladigan vaqt yaqinlashdi». Biz: «Bu qaerdan (qaysi sababdan)?» dedik. U: «Ajamlar (forslar) tomonidan, ular buni man qiladilar», dedi. So'ng: «Shom ahliga dinor ham, mudy ham keltirilmay qoladigan vaqt yaqinlashdi», dedi. Biz: «Bu qaerdan?» dedik. U: «Rumliklar tomonidan», dedi. So'ng bir oz jim turdi, keyin dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Ummatimning oxirida bir xalifa bo'ladiki, u molni sanab emas, hovuchlab tarqatadi», dedi. (Roviy) dedi: Men Abu Nazra va Abul-A'loga: «U Umar ibn Abdulaziz deb o'ylaysizmi?» dedim. Ular: «Yo'q», dedilar.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، - يَعْنِي الْجُرَيْرِيَّ - بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Bizga Ibn Musanno rivoyat qildi: bizga Abdulvahhob rivoyat qildi: bizga Sa'iyd — ya'ni Jurayriy — shu isnod bilan shunga o'xshash rivoyat qildi.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ، ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ، بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ عُلَيَّةَ - كِلاَهُمَا عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مِنْ خُلَفَائِكُمْ خَلِيفَةٌ يَحْثُو الْمَالَ حَثْيًا لاَ يَعُدُّهُ عَدَدًا " . وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ حُجْرٍ " يَحْثِي الْمَالَ " .
Bizga Nasr ibn Ali Jahzamiy rivoyat qildi: bizga Bishr, ya'ni ibnul-Mufazzal, rivoyat qildi (h). Va bizga Ali ibn Hujr Sa'diy rivoyat qildi: bizga Ismoil — ya'ni ibn Ulayya — rivoyat qildi: ikkalasi Sa'iyd ibn Yaziddan, u Abu Nazradan, u Abu Sa'iyddan rivoyat qildilar. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Xalifalaringizdan bir xalifa bo'ladiki, u molni sanab emas, hovuchlab tarqatadi», dedi. Ibn Hujrning rivoyatida: «molni hovuchlaydi» (deb keldi).
وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا دَاوُدُ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَكُونُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ خَلِيفَةٌ يَقْسِمُ الْمَالَ وَلاَ يَعُدُّهُ " .
Menga Zuhayr ibn Harb rivoyat qildi, bizga Abdussamad ibn Abdulvoris rivoyat qildi, bizga otam rivoyat qildi, bizga Dovud Abu Nazradan, u Abu Saiyd va Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qildi. Ular ikkalasi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam shunday dedilar, dedi: «Oxir zamonda bir xalifa bo'ladi, u molni hisoblamasdan taqsimlaydi».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي مَسْلَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا نَضْرَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْ، هُوَ خَيْرٌ مِنِّي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِعَمَّارٍ حِينَ جَعَلَ يَحْفِرُ الْخَنْدَقَ وَجَعَلَ يَمْسَحُ رَأْسَهُ وَيَقُولُ " بُؤْسَ ابْنِ سُمَيَّةَ تَقْتُلُكَ فِئَةٌ بَاغِيةٌ " .
Bizga Muhammad ibn al-Musanno va Ibn Bashshor rivoyat qildi — matn Ibn al-Musannoniki — ular ikkalasi: bizga Muhammad ibn Ja'far rivoyat qildi, dedilar; bizga Shu'ba Abu Maslamadan rivoyat qildi, u: Abu Nazra Abu Saiyd al-Xudriydan rivoyat qilayotganini eshitdim, dedi. Abu Saiyd: Mendan ko'ra yaxshiroq kishi menga xabar berdiki, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Ammor xandaq qazib, boshini silab turganida unga: «Sumayyaning o'g'liga voy bo'lsin, seni bir bog'iy (zolim) guruh o'ldiradi», dedilar, dedi.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُعَاذِ بْنِ عَبَّادٍ الْعَنْبَرِيُّ، وَهُرَيْمُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالاَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ قَالُوا أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، كِلاَهُمَا عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي مَسْلَمَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . نَحْوَهُ غَيْرَ أَنَّ فِي حَدِيثِ النَّضْرِ أَخْبَرَنِي مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنِّي أَبُو قَتَادَةَ . وَفِي حَدِيثِ خَالِدِ بْنِ الْحَارِثِ قَالَ أُرَاهُ يَعْنِي أَبَا قَتَادَةَ . وَفِي حَدِيثِ خَالِدٍ وَيَقُولُ " وَيْسَ " . أَوْ يَقُولُ " يَا وَيْسَ ابْنِ سُمَيَّةَ " .
Menga Muhammad ibn Mu'oz ibn Abbod al-Anbariy va Huraym ibn Abdula'lo rivoyat qildi, ular ikkalasi: bizga Xolid ibn al-Horis rivoyat qildi, dedilar. (h) Va bizga Ishoq ibn Ibrohim, Ishoq ibn Mansur, Mahmud ibn G'aylon va Muhammad ibn Qudoma rivoyat qildi, ular: bizga an-Nazr ibn Shumayl xabar berdi, dedilar; ikkalasi Shu'badan, u Abu Maslamadan shu isnod bilan shunga o'xshash rivoyat qildi. Faqat an-Nazrning hadisida: «Mendan ko'ra yaxshiroq kishi — Abu Qatoda menga xabar berdi» deyilgan. Xolid ibn al-Horisning hadisida esa: «Menimcha, u Abu Qatodani nazarda tutyapti» deyilgan. Xolidning hadisida yana: «vays» deb aytdilar, yoki «Ey Sumayyaning o'g'liga vays» deb aytdilar, deyilgan.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَبَلَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، ح وَحَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ، مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ قَالَ عُقْبَةُ حَدَّثَنَا وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ خَالِدًا، يُحَدِّثُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِعَمَّارٍ " تَقْتُلُكَ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ " .
Menga Muhammad ibn Amr ibn Jabala rivoyat qildi, bizga Muhammad ibn Ja'far rivoyat qildi. (h) Va bizga Uqba ibn Mukram al-Ammiy va Abu Bakr ibn Nofe' rivoyat qildi; Uqba: bizga rivoyat qildi, dedi, Abu Bakr esa: bizga G'undar xabar berdi, dedi; bizga Shu'ba rivoyat qildi, u: Xolidning Saiyd ibn Abil-Hasandan, u onasidan, u Ummu Salamadan rivoyat qilayotganini eshitdim, dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Ammorga: «Seni bog'iy guruh o'ldiradi», dedilar.
وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ، وَالْحَسَنِ، عَنْ أُمِّهِمَا، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ .
Menga Ishoq ibn Mansur rivoyat qildi, bizga Abdussamad ibn Abdulvoris xabar berdi, bizga Shu'ba rivoyat qildi, bizga Xolid al-Hazzo Saiyd ibn Abil-Hasan va al-Hasandan, u ikkalasi onalaridan, u Ummu Salamadan, u Payg'ambar sollallahu alayhi vasallamdan shunga o'xshash rivoyat qildi.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَقْتُلُ عَمَّارًا الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ " .
Va bizga Abu Bakr ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Ismoil ibn Ibrohim Ibn Avndan, u al-Hasandan, u onasidan, u Ummu Salamadan rivoyat qildi. Ummu Salama: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Ammorni bog'iy guruh o'ldiradi», dedilar, dedi.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُهْلِكُ أُمَّتِي هَذَا الْحَىُّ مِنْ قُرَيْشٍ " . قَالُوا فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ " لَوْ أَنَّ النَّاسَ اعْتَزَلُوهُمْ " . وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، وَأَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ النَّوْفَلِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ فِي مَعْنَاهُ .
Bizga Abu Bakr ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Abu Usoma rivoyat qildi, bizga Shu'ba Abut-Tayyohdan rivoyat qildi, u: Abu Zur'a Abu Hurayradan, u Payg'ambar sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qilayotganini eshitdim, dedi. Payg'ambar: «Ummatimni Qurayshdan bo'lgan mana shu qabila halok qiladi», dedilar. Ular: Bizga nima buyurasiz? deyishdi. U: «Agar odamlar ulardan chetlanib turishsa edi», dedilar. Va bizga Ahmad ibn Ibrohim ad-Davraqiy va Ahmad ibn Usmon an-Navfaliy rivoyat qildi, ular ikkalasi: bizga Abu Dovud rivoyat qildi, bizga Shu'ba shu isnodda shu ma'noda rivoyat qildi, dedilar.
حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ أَبِي عُمَرَ - قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ مَاتَ كِسْرَى فَلاَ كِسْرَى بَعْدَهُ وَإِذَا هَلَكَ قَيْصَرُ فَلاَ قَيْصَرَ بَعْدَهُ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتُنْفَقَنَّ كُنُوزُهُمَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، ح وَحَدَّثَنِي ابْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، كِلاَهُمَا عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِإِسْنَادِ سُفْيَانَ وَمَعْنَى حَدِيثِهِ .
Bizga Amr an-Noqid va Ibn Abu Umar — matn Ibn Abu Umarniki — rivoyat qildi, ular ikkalasi: bizga Sufyon az-Zuhriydan, u Saiyd ibn al-Musayyabdan, u Abu Hurayradan rivoyat qildi, dedilar. Abu Hurayra: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam shunday dedilar, dedi: «Kisro o'ldi, endi undan keyin kisro bo'lmaydi. Qaysar halok bo'lganida ham undan keyin qaysar bo'lmaydi. Jonim Qo'lida bo'lgan Zot bilan qasamki, ularning ikkalasining xazinalari Allah yo'lida sarflanadi». Va menga Harmala ibn Yahyo rivoyat qildi, bizga Ibn Vahb xabar berdi, menga Yunus xabar berdi. (h) Va menga Ibn Rofe' va Abd ibn Humayd Abdurrazzoqdan rivoyat qildi, bizga Ma'mar xabar berdi; ikkalasi az-Zuhriydan, Sufyonning isnodi va hadisining ma'nosi bilan rivoyat qildi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، قَالَ هَذَا مَا حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَذَكَرَ أَحَادِيثَ مِنْهَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَلَكَ كِسْرَى ثُمَّ لاَ يَكُونُ كِسْرَى بَعْدَهُ وَقَيْصَرُ لَيَهْلِكَنَّ ثُمَّ لاَ يَكُونُ قَيْصَرُ بَعْدَهُ وَلَتُقْسَمَنَّ كُنُوزُهُمَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ " .
Bizga Muhammad ibn Rofe' rivoyat qildi, bizga Abdurrazzoq rivoyat qildi, bizga Ma'mar Hammom ibn Munabbihdan rivoyat qildi, u: Mana bu Abu Hurayra bizga Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qilgan narsalardir, dedi. So'ng u bir necha hadis zikr qildi, jumladan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Kisro halok bo'ldi, so'ng undan keyin kisro bo'lmaydi. Qaysar ham albatta halok bo'ladi, so'ng undan keyin qaysar bo'lmaydi. Ularning ikkalasining xazinalari albatta Allah yo'lida taqsimlanadi».