Masjidlar kitobi

Sahihi Muslim · 393 hadis · 20/20-sahifa

كتاب الْمَسَاجِدِ وَمَوَاضِعِ الصَّلاَةِ

1452-hadis

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَطَاءٍ أَىُّ حِينٍ أَحَبُّ إِلَيْكَ أَنْ أُصَلِّيَ الْعِشَاءَ الَّتِي يَقُولُهَا النَّاسُ الْعَتَمَةَ إِمَامًا وَخِلْوًا قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُ أَعْتَمَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ الْعِشَاءَ - قَالَ - حَتَّى رَقَدَ نَاسٌ وَاسْتَيْقَظُوا وَرَقَدُوا وَاسْتَيْقَظُوا فَقَامَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ الصَّلاَةَ ‏.‏ فَقَالَ عَطَاءٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَخَرَجَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ الآنَ يَقْطُرُ رَأْسُهُ مَاءً وَاضِعًا يَدَهُ عَلَى شِقِّ رَأْسِهِ قَالَ ‏ "‏ لَوْلاَ أَنْ يَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لأَمَرْتُهُمْ أَنْ يُصَلُّوهَا كَذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَاسْتَثْبَتُّ عَطَاءً كَيْفَ وَضَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى رَأْسِهِ كَمَا أَنْبَأَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ فَبَدَّدَ لِي عَطَاءٌ بَيْنَ أَصَابِعِهِ شَيْئًا مِنْ تَبْدِيدٍ ثُمَّ وَضَعَ أَطْرَافَ أَصَابِعِهِ عَلَى قَرْنِ الرَّأْسِ ثُمَّ صَبَّهَا يُمِرُّهَا كَذَلِكَ عَلَى الرَّأْسِ حَتَّى مَسَّتْ إِبْهَامُهُ طَرَفَ الأُذُنِ مِمَّا يَلِي الْوَجْهَ ثُمَّ عَلَى الصُّدْغِ وَنَاحِيَةِ اللِّحْيَةِ لاَ يُقَصِّرُ وَلاَ يَبْطِشُ بِشَىْءٍ إِلاَّ كَذَلِكَ ‏.‏ قُلْتُ لِعَطَاءٍ كَمْ ذُكِرَ لَكَ أَخَّرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَتَئِذٍ قَالَ لاَ أَدْرِي ‏.‏ قَالَ عَطَاءٌ أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ أُصَلِّيَهَا إِمَامًا وَخِلْوًا مُؤَخَّرَةً كَمَا صَلاَّهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَتَئِذٍ فَإِنْ شَقَّ عَلَيْكَ ذَلِكَ خِلْوًا أَوْ عَلَى النَّاسِ فِي الْجَمَاعَةِ وَأَنْتَ إِمَامُهُمْ فَصَلِّهَا وَسَطًا لاَ مُعَجَّلَةً وَلاَ مُؤَخَّرَةً ‏.‏

Ibn Jurayj aytdi: Men Atoga: «Odamlar ‹atama› deb ataydigan xuftonni — imom (sifatida) yoki yolg'iz (o'zim) — qaysi vaqtda o'qishim senga ko'proq yoqadi?» dedim. U: Men Ibn Abbosni aytayotgan holda eshitdim: Allahning Nabiysi (sollallahu alayhi vasallam) bir kecha xuftonni kechiktirdi — to odamlar uxlab, uyg'onib, (yana) uxlab, uyg'ongunga qadar. Bas Umar ibn al-Xattob turib: «Namoz!» dedi. Ato: Ibn Abbos: Bas Allahning Nabiysi (sollallahu alayhi vasallam) chiqdi — go'yo men unga hozir qarab turgandekman — boshidan suv tomib, qo'lini boshining bir tomoniga qo'ygan holda. U: «Agar ummatimga mashaqqat bo'lishidan (cho'chimasam edi), ularga uni shunday (kechiktirib) o'qishni buyurar edim» dedi, dedi. (Ibn Jurayj:) Men Atodan — Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) qo'lini boshiga qanay qo'yganini, Ibn Abbos unga qanay xabar bergan bo'lsa — (aniqlab) so'radim. Bas Ato menga barmoqlarini biroz ochdi (yoydi), keyin barmoqlari uchlarini boshining tepasiga qo'ydi, keyin ularni — boshi bo'ylab shunday yurgizib — to bosh barmog'i yuzga yaqin quloq chetiga tekkungacha tushirdi, keyin chakka (sudg') va soqol tomoniga (yetkazdi); qisqartirmadi va hech narsani (boshqacha) ushlamadi, faqat shunday (qildi). Men Atoga: «Senga zikr qilindi (aytildi)ki, Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) o'sha kecha uni qancha kechiktirdi?» dedim. U: «Bilmaymman» dedi. Ato: «Menga ko'proq yoqadigan(i) — uni imom (yoki) yolg'iz holda — Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) o'sha kecha o'qiganidek — kechiktirib o'qishim; agar bu senga yolg'iz holda, yoki jamoatda — sen ularning imomi bo'lib — odamlarga og'ir bo'lsa, uni o'rtacha (vaqtda) o'qi — na tezlatib, na kechiktirib» dedi.

1453-hadis

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُؤَخِّرُ صَلاَةَ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ ‏.‏

Jobir ibn Samura aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) oxirgi xufton namozini kechiktirar edi.

1454-hadis

وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَأَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الصَّلَوَاتِ نَحْوًا مِنْ صَلاَتِكُمْ وَكَانَ يُؤَخِّرُ الْعَتَمَةَ بَعْدَ صَلاَتِكُمْ شَيْئًا وَكَانَ يُخِفُّ الصَّلاَةَ ‏.‏ وَفِي رِوَايَةِ أَبِي كَامِلٍ يُخَفِّفُ ‏.‏

Jobir ibn Samura aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) namozlarni sizning namozingizga o'xshash qilib o'qir edi; xuftonni sizning namozingizdan (keyin) biroz kechiktirar edi; va namozni yengil (qisqa) qilar edi. Abu Komil rivoyatida: «yengillatar edi».

1455-hadis

وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَبِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ لاَ تَغْلِبَنَّكُمُ الأَعْرَابُ عَلَى اسْمِ صَلاَتِكُمْ أَلاَ إِنَّهَا الْعِشَاءُ وَهُمْ يُعْتِمُونَ بِالإِبِلِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar aytdi: Men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni: «A'roblar sizlarni namozingizning nomida yengib qo'ymasin; ogoh bo'ling, u — ‹isho›dir; ular esa tuyani (sog'ishda kechiktirib) ‹atama› qiladi (kechqurunga suradi)» deb aytayotgan holda eshitdim.

1456-hadis

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي لَبِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَغْلِبَنَّكُمُ الأَعْرَابُ عَلَى اسْمِ صَلاَتِكُمُ الْعِشَاءِ فَإِنَّهَا فِي كِتَابِ اللَّهِ الْعِشَاءُ وَإِنَّهَا تُعْتِمُ بِحِلاَبِ الإِبِلِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): «A'roblar sizlarni namozingizning — xuftonning — nomida yengib qo'ymasin; chunki u Allahning Kitobida ‹isho›dir; ular esa uni tuya sog'ish (payti) bilan ‹atama› (kechqurunga) qiladi» dedi.

1457-hadis

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، كُلُّهُمْ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ، - قَالَ عَمْرٌو حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، - عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ نِسَاءَ الْمُؤْمِنَاتِ، كُنَّ يُصَلِّينَ الصُّبْحَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ يَرْجِعْنَ مُتَلَفِّعَاتٍ بِمُرُوطِهِنَّ لاَ يَعْرِفُهُنَّ أَحَدٌ ‏.‏

Oisha (rivoyat qildi)ki: Mo'mina ayollar subhni Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) bilan o'qir, keyin ridolariga o'ranib qaytar edilar — ularni hech kim taniyolmas edi.

1458-hadis

وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، أَخْبَرَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لَقَدْ كَانَ نِسَاءٌ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ يَشْهَدْنَ الْفَجْرَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُتَلَفِّعَاتٍ بِمُرُوطِهِنَّ ثُمَّ يَنْقَلِبْنَ إِلَى بُيُوتِهِنَّ وَمَا يُعْرَفْنَ مِنْ تَغْلِيسِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالصَّلاَةِ ‏.‏

Oisha — Nabiy (sollallahu alayhi vasallam)ning zavjasi — aytdi: Mo'mina ayollardan (ba'zilari) fajrni Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) bilan — ridolariga o'ranib — qatnashar, keyin uylariga qaytar edilar; Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning namozni qorong'ulikda (erta) o'qishi sababli ular tanib bo'lmas edi.

1459-hadis

وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيُصَلِّي الصُّبْحَ فَيَنْصَرِفُ النِّسَاءُ مُتَلَفِّعَاتٍ بِمُرُوطِهِنَّ مَا يُعْرَفْنَ مِنَ الْغَلَسِ ‏.‏ وَقَالَ الأَنْصَارِيُّ فِي رِوَايَتِهِ مُتَلَفِّفَاتٍ ‏.‏

Oisha aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) subhni o'qir, keyin ayollar ridolariga o'ranib qaytar edilar — qorong'ulik (g'ira-shira) sababli tanib bo'lmas edi. Ansoriy o'z rivoyatida: «o'rangan (mulaffifat)» dedi.

1460-hadis

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ الْحَجَّاجُ الْمَدِينَةَ فَسَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الظُّهْرَ بِالْهَاجِرَةِ وَالْعَصْرَ وَالشَّمْسُ نَقِيَّةٌ وَالْمَغْرِبَ إِذَا وَجَبَتْ وَالْعِشَاءَ أَحْيَانًا يُؤَخِّرُهَا وَأَحْيَانًا يُعَجِّلُ كَانَ إِذَا رَآهُمْ قَدِ اجْتَمَعُوا عَجَّلَ وَإِذَا رَآهُمْ قَدْ أَبْطَئُوا أَخَّرَ وَالصُّبْحَ كَانُوا أَوْ - قَالَ - كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّيهَا بِغَلَسٍ ‏.‏

Muhammad ibn Amr ibn al-Hasan ibn Aliy aytdi: Hajjoj Madinaga kelganida, biz Jobir ibn Abdullohdan so'radik. U: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) peshinni kunduzning issiq paytida (hojira), asrni quyosh toza (yorug') paytida, shomni (quyosh) botgan zahoti o'qir edi; xuftonni esa — ba'zan kechiktirar, ba'zan tezlatar edi: ularni (odamlarni) to'plangan ko'rsa tezlatar, sekinlashgan (kechikican) ko'rsa kechiktirar edi. Subhni esa — ular (kel)ar edi, yoki: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) uni qorong'ulikda (erta) o'qir edi, dedi.

1461-hadis

وَحَدَّثَنَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدٍ، سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، قَالَ كَانَ الْحَجَّاجُ يُؤَخِّرُ الصَّلَوَاتِ فَسَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بِمِثْلِ حَدِيثِ غُنْدَرٍ ‏.‏

Muhammad ibn Amr ibn al-Hasan ibn Aliy aytdi: Hajjoj namozlarni kechiktirar edi; bas biz Jobir ibn Abdullohdan so'radik — G'undar hadisi mislida.

1462-hadis

وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي سَيَّارُ بْنُ سَلاَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَسْأَلُ أَبَا بَرْزَةَ، عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - قُلْتُ آنْتَ سَمِعْتَهُ قَالَ فَقَالَ كَأَنَّمَا أَسْمَعُكَ السَّاعَةَ - قَالَ - سَمِعْتُ أَبِي يَسْأَلُهُ عَنْ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَ لاَ يُبَالِي بَعْضَ تَأْخِيرِهَا - قَالَ يَعْنِي الْعِشَاءَ - إِلَى نِصْفِ اللَّيْلِ وَلاَ يُحِبُّ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَلاَ الْحَدِيثَ بَعْدَهَا ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ لَقِيتُهُ بَعْدُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ وَكَانَ يُصَلِّي الظُّهْرَ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ وَالْعَصْرَ يَذْهَبُ الرَّجُلُ إِلَى أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ - قَالَ - وَالْمَغْرِبَ لاَ أَدْرِي أَىَّ حِينٍ ذَكَرَ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ لَقِيتُهُ بَعْدُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ وَكَانَ يُصَلِّي الصُّبْحَ فَيَنْصَرِفُ الرَّجُلُ فَيَنْظُرُ إِلَى وَجْهِ جَلِيسِهِ الَّذِي يَعْرِفُ فَيَعْرِفُهُ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ يَقْرَأُ فِيهَا بِالسِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ ‏.‏

Sayyor ibn Salama aytdi: Men otamni Abu Barzadan Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning namozi haqida so'rayotgan holda eshitdim. Men: «Sen buni (o'zing) eshitdingmi?» dedim. U: «Go'yo men senga hozir eshittirayotgandekman» dedi. Men otamni undan Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ning namozi haqida so'rayotgan holda eshitdim. U: «(Nabiy) uni (ya'ni xuftonni) — yarim kechagaqadar — ba'zan kechiktirishni parvo qilmas edi; undan oldin uxlashni va undan keyin (gaplashib) suhbatni yaxshi ko'rmas edi» dedi. Shu'ba: Keyin men uni (Sayyorni) keyin uchratdim va undan so'radim; u: «(Nabiy) peshinni quyosh og'gan payt o'qir, asrni — kishi Madinaning eng chetiga borguncha quyosh tirik (yorug') bo'lar; shomni esa — qaysi vaqtda (zikr qildi) — bilmaymman» dedi. Keyin men uni keyin uchratdim va so'radim; u: «(Nabiy) subhni o'qir, keyin kishi (namozdan) qaytar va o'z yonidagi — taniydigan — hamsuhbatining yuziga qarar va uni tanib olar edi. Va u (Nabiy) unda (subhda) oltmishdan yuztagacha (oyat) o'qir edi» dedi.

1463-hadis

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَيَّارِ بْنِ سَلاَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَرْزَةَ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يُبَالِي بَعْضَ تَأْخِيرِ صَلاَةِ الْعِشَاءِ إِلَى نِصْفِ اللَّيْلِ وَكَانَ لاَ يُحِبُّ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَلاَ الْحَدِيثَ بَعْدَهَا ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ لَقِيتُهُ مَرَّةً أُخْرَى فَقَالَ أَوْ ثُلُثِ اللَّيْلِ ‏.‏

Sayyor ibn Salama aytdi: Men Abu Barzani aytayotgan holda eshitdim: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) xufton namozini — yarim kechagaqadar — ba'zan kechiktirishni parvo qilmas edi; undan oldin uxlashni va undan keyin suhbatni yaxshi ko'rmas edi. Shu'ba: Keyin men uni boshqa safar uchratdim; u: «Yoki kechaning uchdan biri(gacha)» dedi.

1464-hadis

وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ عَمْرٍو الْكَلْبِيُّ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ سَيَّارِ بْنِ سَلاَمَةَ أَبِي الْمِنْهَالِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَرْزَةَ الأَسْلَمِيَّ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُؤَخِّرُ الْعِشَاءَ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ وَيَكْرَهُ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَالْحَدِيثَ بَعْدَهَا وَكَانَ يَقْرَأُ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ مِنَ الْمِائَةِ إِلَى السِّتِّينَ وَكَانَ يَنْصَرِفُ حِينَ يَعْرِفُ بَعْضُنَا وَجْهَ بَعْضٍ ‏.‏

Abu Barza al-Aslamiy aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) xuftonni kechaning uchdan biriga(qadar) kechiktirar, undan oldin uxlashni va undan keyin suhbatni yomon ko'rar edi; va fajr namozida yuztadan oltmishgacha (oyat) o'qir, va — birimiz boshqamizning yuzini taniydigan payt (namozdan) qaytar edi.