أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّهُ لَقِيَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلَهُ عَنِ الْوَتْرِ، فَقَالَ أَلاَ أُنَبِّئُكَ بِأَعْلَمِ أَهْلِ الأَرْضِ بِوِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ . قَالَ عَائِشَةُ ائْتِهَا فَسَلْهَا ثُمَّ ارْجِعْ إِلَىَّ فَأَخْبِرْنِي بِرَدِّهَا عَلَيْكَ فَأَتَيْتُ عَلَى حَكِيمِ بْنِ أَفْلَحَ فَاسْتَلْحَقْتُهُ إِلَيْهَا فَقَالَ مَا أَنَا بِقَارِبِهَا إِنِّي نَهَيْتُهَا أَنْ تَقُولَ فِي هَاتَيْنِ الشِّيعَتَيْنِ شَيْئًا فَأَبَتْ فِيهَا إِلاَّ مُضِيًّا . فَأَقْسَمْتُ عَلَيْهِ فَجَاءَ مَعِي فَدَخَلَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ لِحَكِيمٍ مَنْ هَذَا مَعَكَ قُلْتُ سَعْدُ بْنُ هِشَامٍ . قَالَتْ مَنْ هِشَامٌ قُلْتُ ابْنُ عَامِرٍ . فَتَرَحَّمَتْ عَلَيْهِ وَقَالَتْ نِعْمَ الْمَرْءُ كَانَ عَامِرًا . قَالَ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ خُلُقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ أَلَيْسَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ قَالَ قُلْتُ بَلَى . قَالَتْ فَإِنَّ خُلُقَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْقُرْآنُ . فَهَمَمْتُ أَنْ أَقُومَ فَبَدَا لِي قِيَامُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ قِيَامِ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ أَلَيْسَ تَقْرَأُ هَذِهِ السُّورَةَ { يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ } قُلْتُ بَلَى . قَالَتْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ افْتَرَضَ قِيَامَ اللَّيْلِ فِي أَوَّلِ هَذِهِ السُّورَةِ فَقَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ حَوْلاً حَتَّى انْتَفَخَتْ أَقْدَامُهُمْ وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ خَاتِمَتَهَا اثْنَىْ عَشَرَ شَهْرًا ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ التَّخْفِيفَ فِي آخِرِ هَذِهِ السُّورَةِ فَصَارَ قِيَامُ اللَّيْلِ تَطَوُّعًا بَعْدَ أَنْ كَانَ فَرِيضَةً فَهَمَمْتُ أَنْ أَقُومَ فَبَدَا لِي وِتْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ كُنَّا نُعِدُّ لَهُ سِوَاكَهُ وَطَهُورَهُ فَيَبْعَثُهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِمَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَهُ مِنَ اللَّيْلِ فَيَتَسَوَّكُ وَيَتَوَضَّأُ وَيُصَلِّي ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ فِيهِنَّ إِلاَّ عِنْدَ الثَّامِنَةِ يَجْلِسُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَيَدْعُو ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَةً فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَىَّ فَلَمَّا أَسَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ مَا سَلَّمَ فَتِلْكَ تِسْعُ رَكَعَاتٍ يَا بُنَىَّ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى صَلاَةً أَحَبَّ أَنْ يَدُومَ عَلَيْهَا وَكَانَ إِذَا شَغَلَهُ عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ نَوْمٌ أَوْ مَرَضٌ أَوْ وَجَعٌ صَلَّى مِنَ النَّهَارِ اثْنَتَىْ عَشْرَةَ رَكْعَةً وَلاَ أَعْلَمُ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ الْقُرْآنَ كُلَّهُ فِي لَيْلَةٍ وَلاَ قَامَ لَيْلَةً كَامِلَةً حَتَّى الصَّبَاحِ وَلاَ صَامَ شَهْرًا كَامِلاً غَيْرَ رَمَضَانَ فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَحَدَّثْتُهُ بِحَدِيثِهَا فَقَالَ صَدَقَتْ أَمَا أَنِّي لَوْ كُنْتُ أَدْخُلُ عَلَيْهَا لأَتَيْتُهَا حَتَّى تُشَافِهَنِي مُشَافَهَةً . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ كَذَا وَقَعَ فِي كِتَابِي وَلاَ أَدْرِي مِمَّنِ الْخَطَأُ فِي مَوْضِعِ وِتْرِهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, Саиддан, у Қатодадан, у Зурорадан, у Саъд ибн Ҳишомдан (ривоят қилдики), у Ибн Аббос билан учрашиб, ундан витр ҳақида сўради. (Ибн Аббос) деди: «Ер аҳли орасида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг витри ҳақида энг яхши билувчини сенга кўрсатмайми?» (Саъд) деди: «Ҳа.» (Ибн Аббос) деди: «У Оиша. Унинг олдига бориб, ундан сўра, сўнг менга қайтиб кел ва у сенга берган жавобни менга хабар бер.» Шунда мен Ҳаким ибн Афлаҳнинг олдига келдим ва ундан унинг ҳузурига мени ҳамроҳ қилиб боришини илтимос қилдим. У деди: «Мен унинг олдига яқинлашмайман, чунки мен уни мана шу икки фирқа ҳақида бирор нарса демасликка қайтаргандим, аммо у (маслаҳатимни қабул қилмай) фақат (ўша ишга) ўтиб кетишни хоҳлади.» Шунда мен унга қасам ичиб (илтимос қилдим), у мен билан келди ва унинг ҳузурига кирди. (Оиша) Ҳакимга деди: «Сен билан бирга бу ким?» Мен дедим: «Саъд ибн Ҳишом.» У деди: «Қайси Ҳишом?» Мен дедим: «Ибн Омир.» Шунда у унга раҳмат тилаб деди: «Омир қандай яхши инсон эди.» (Саъд) деди: «Эй мўминларнинг онаси, менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хулқи ҳақида хабар беринг.» У деди: «Қуръан ўқимайсанми?» (Саъд) деди: мен дедим: «Албатта (ўқийман).» У деди: «Албатта, Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хулқи Қуръан эди.» Шунда мен ўрнимдан турмоқчи бўлдим, аммо менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг (кечаси) қоим бўлиши хаёлимга келди ва мен дедим: «Эй мўминларнинг онаси, менга Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қиёми (тунги намози) ҳақида хабар беринг.» У деди: «Сен мана шу сурани ўқимайсанми: «Эй кийимга ўраниб олган зот!»?» Мен дедим: «Албатта (ўқийман).» У деди: «Албатта, Аллаҳ азза ва жалла мана шу суранинг бошида тун намозини фарз қилди. Шунда Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва унинг саҳобалари бир йил давомида (қоим бўлиб намоз ўқишди), ҳатто оёқлари шишиб кетди. Аллаҳ азза ва жалла мана шу суранинг охирги (қисмини) ўн икки ой ушлаб турди, сўнг Аллаҳ азза ва жалла мана шу суранинг охирида енгилликни нозил қилди, шунда тун намози фарз бўлганидан кейин нафл бўлиб қолди.» Шунда мен ўрнимдан турмоқчи бўлдим, аммо менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг витри хаёлимга келди ва мен дедим: «Эй мўминларнинг онаси, менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг витри ҳақида хабар беринг.» У деди: «Биз унга мисвогини ва таҳорат сувини ҳозирлаб қўярдик, Аллаҳ азза ва жалла уни кечаси хоҳлаган вақтида уйғотарди, у мисвок ишлатар, таҳорат олар ва саккиз ракат ўқир, уларда фақат саккизинчисидагина ўтирарди. У ўтириб, Аллаҳ азза ва жаллани зикр қилар ва дуо қилар, сўнг бизга эшиттириб салом берарди. Сўнг салом берганидан кейин ўтирган ҳолида икки ракат ўқир, сўнг бир ракат ўқирди. Мана шу ўн бир ракат бўларди, эй ўғилчам. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кексайиб, вазни оғирлашганида етти (ракат) билан витр ўқир ва салом берганидан кейин ўтирган ҳолида икки ракат ўқирди, мана шу тўққиз ракат бўларди, эй ўғилчам. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир намозни ўқиса, унга доимий бўлишни яхши кўрарди. Агар уни тун намозидан уйқу, ё касаллик, ё оғриқ машғул қилиб қўйса, кундузи ўн икки ракат ўқирди. Мен Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бутун Қуръанни бир кечада ўқиганини, ёки тонгача бутун кечани қоим бўлганини, ёки Рамазондан бошқа тўлиқ бир ой рўза тутганини билмайман.» Шунда мен Ибн Аббоснинг олдига келдим ва унга унинг ҳадисини айтиб бердим. У деди: «У рост айтибди. Агар мен унинг олдига кирсам эди, у менга юзма-юз айтиб бергунича унинг олдига борган бўлардим.» Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Китобимда шундай ёзилган ва унинг, алайҳиссалом, витри ўрни борасидаги хато кимдан бўлганини билмайман.