أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا قَطَنٌ أَبُو الْهَيْثَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو يَزِيدَ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَوَّلُ قَسَامَةٍ كَانَتْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ كَانَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ اسْتَأْجَرَ رَجُلاً مِنْ قُرَيْشٍ مِنْ فَخِذِ أَحَدِهِمْ - قَالَ - فَانْطَلَقَ مَعَهُ فِي إِبِلِهِ فَمَرَّ بِهِ رَجُلٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ قَدِ انْقَطَعَتْ عُرْوَةُ جُوَالِقِهِ فَقَالَ أَغِثْنِي بِعِقَالٍ أَشُدُّ بِهِ عُرْوَةَ جُوَالِقِي لاَ تَنْفِرُ الإِبِلُ فَأَعْطَاهُ عِقَالاً يَشُدُّ بِهِ عُرْوَةَ جُوَالِقِهِ فَلَمَّا نَزَلُوا وَعُقِلَتِ الإِبِلُ إِلاَّ بَعِيرًا وَاحِدًا فَقَالَ الَّذِي اسْتَأْجَرَهُ مَا شَأْنُ هَذَا الْبَعِيرِ لَمْ يُعْقَلْ مِنْ بَيْنِ الإِبِلِ قَالَ لَيْسَ لَهُ عِقَالٌ . قَالَ فَأَيْنَ عِقَالُهُ قَالَ مَرَّ بِي رَجُلٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ قَدِ انْقَطَعَتْ عُرْوَةَ جُوَالِقِهِ فَاسْتَغَاثَنِي فَقَالَ أَغِثْنِي بِعِقَالٍ أَشُدُّ بِهِ عُرْوَةَ جُوَالِقِي لاَ تَنْفِرُ الإِبِلُ . فَأَعْطَيْتُهُ عِقَالاً فَحَذَفَهُ بِعَصًا كَانَ فِيهَا أَجَلُهُ فَمَرَّ بِهِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَقَالَ أَتَشْهَدُ الْمَوْسِمَ قَالَ مَا أَشْهَدُ وَرُبَّمَا شَهِدْتُ . قَالَ هَلْ أَنْتَ مُبَلِّغٌ عَنِّي رِسَالَةً مَرَّةً مِنَ الدَّهْرِ قَالَ نَعَمْ . قَالَ إِذَا شَهِدْتَ الْمَوْسِمَ فَنَادِ يَا آلَ قُرَيْشٍ فَإِذَا أَجَابُوكَ فَنَادِ يَا آلَ هَاشِمٍ فَإِذَا أَجَابُوكَ فَسَلْ عَنْ أَبِي طَالِبٍ فَأَخْبِرْهُ أَنَّ فُلاَنًا قَتَلَنِي فِي عِقَالٍ وَمَاتَ الْمُسْتَأْجَرُ فَلَمَّا قَدِمَ الَّذِي اسْتَأْجَرَهُ أَتَاهُ أَبُو طَالِبٍ فَقَالَ مَا فَعَلَ صَاحِبُنَا قَالَ مَرِضَ فَأَحْسَنْتُ الْقِيَامَ عَلَيْهِ ثُمَّ مَاتَ فَنَزَلْتُ فَدَفَنْتُهُ . فَقَالَ كَانَ ذَا أَهْلَ ذَاكَ مِنْكَ . فَمَكُثَ حِينًا ثُمَّ إِنَّ الرَّجُلَ الْيَمَانِيَّ الَّذِي كَانَ أَوْصَى إِلَيْهِ أَنْ يُبَلِّغَ عَنْهُ وَافَى الْمَوْسِمَ قَالَ يَا آلَ قُرَيْشٍ . قَالُوا هَذِهِ قُرَيْشٌ . قَالَ يَا آلَ بَنِي هَاشِمٍ . قَالُوا هَذِهِ بَنُو هَاشِمٍ . قَالَ أَيْنَ أَبُو طَالِبٍ قَالَ هَذَا أَبُو طَالِبٍ . قَالَ أَمَرَنِي فُلاَنٌ أَنْ أُبَلِّغَكَ رِسَالَةً أَنَّ فُلاَنًا قَتَلَهُ فِي عِقَالٍ . فَأَتَاهُ أَبُو طَالِبٍ فَقَالَ اخْتَرْ مِنَّا إِحْدَى ثَلاَثٍ إِنْ شِئْتَ أَنْ تُؤَدِّيَ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ فَإِنَّكَ قَتَلْتَ صَاحِبَنَا خَطَأً وَإِنْ شِئْتَ يَحْلِفُ خَمْسُونَ مِنْ قَوْمِكَ أَنَّكَ لَمْ تَقْتُلْهُ فَإِنْ أَبَيْتَ قَتَلْنَاكَ بِهِ . فَأَتَى قَوْمَهُ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُمْ فَقَالُوا نَحْلِفُ . فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ كَانَتْ تَحْتَ رَجُلٍ مِنْهُمْ قَدْ وَلَدَتْ لَهُ فَقَالَتْ يَا أَبَا طَالِبٍ أُحِبُّ أَنْ تُجِيزَ ابْنِي هَذَا بِرَجُلٍ مِنَ الْخَمْسِينَ وَلاَ تُصْبِرْ يَمِينَهُ . فَفَعَلَ فَأَتَاهُ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَقَالَ يَا أَبَا طَالِبٍ أَرَدْتَ خَمْسِينَ رَجُلاً أَنْ يَحْلِفُوا مَكَانَ مِائَةٍ مِنَ الإِبِلِ يُصِيبُ كُلُّ رَجُلٍ بَعِيرَانِ فَهَذَانِ بَعِيرَانِ فَاقْبَلْهُمَا عَنِّي وَلاَ تُصْبِرْ يَمِينِي حَيْثُ تُصْبَرُ الأَيْمَانُ . فَقَبِلَهُمَا وَجَاءَ ثَمَانِيَةٌ وَأَرْبَعُونَ رَجُلاً حَلَفُوا . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا حَالَ الْحَوْلُ وَمِنَ الثَّمَانِيَةِ وَالأَرْبَعِينَ عَيْنٌ تَطْرِفُ .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё хабар берди, у деди: бизга Абу Маъмар ривоят қилди, у деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, у деди: бизга Қатан Абул-Ҳайсам ривоят қилди, у деди: бизга Абу Язид ал-Маданий ривоят қилди, Икримадан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: Жоҳилиятдаги биринчи қасама (қасамёд орқали қонбаҳо талаби) шундай бўлган эдики: Бану Ҳошимдан бир киши Қурайшдан, улардан бирининг уруғидан бўлган бир кишини ёллабди. (Ибн Аббос) деди: У (ёлланган киши) туялари билан у (ёлловчи) билан бирга кетибди. Бану Ҳошимдан жуалиқи (юк халтаси)нинг банди узилиб қолган бир киши уларнинг ёнидан ўтиб қолибди ва: «Менга бир ақол (туя боғлаш арқони) бериб ёрдам бер, мен у билан жуалиқимнинг бандини боғлай, туялар қочиб кетмасин,» дебди. У эса унга жуалиқи бандини боғлаш учун бир ақол берибди. Улар тушгач, битта туядан бошқа ҳаммасининг оёғи боғланган экан, ёллаган киши: «Бу туяга туялар орасида нима бўлди, нега боғланмади?» дебди. У: «Унинг арқони йўқ,» дебди. «Арқони қани?» дебди. У: «Бану Ҳошимдан бир киши ёнимдан ўтиб қолди, унинг жуалиқи банди узилган экан, мендан ёрдам сўради ва: "Менга бир ақол бериб ёрдам бер, мен у билан жуалиқимнинг бандини боғлай, туялар қочиб кетмасин," деди. Мен ҳам унга ақолни бердим,» дебди. Шунда у (ёлловчи) уни бир таёқ билан уриб юборибди ва шунда унинг ажали етибди. Сўнг ёнидан Яман аҳлидан бир киши ўтиб қолибди ва у (жароҳатланган киши): «Сен мавсумда (ҳаж/савдода) бўласанми?» дебди. У: «Бўлмасам ҳам, баъзан бўламан,» дебди. У: «Сен мендан бир умр бўйи бир марта бўлса-да, бир ҳабарни етказасанми?» дебди. У: «Ҳа,» дебди. У: «Мавсумда бўлсанг: "Эй Қурайш оиласи!" деб чақир. Улар сенга жавоб беришса: "Эй Ҳошим оиласи!" деб чақир. Улар сенга жавоб беришса, Абу Толибни сўра ва унга фалон киши мени бир ақол учун ўлдирди, деб хабар бер,» дебди. Сўнг ёлланган киши вафот этибди. Уни ёллаган киши қайтиб келганида, Абу Толиб унинг олдига келиб: «Бизнинг ҳамроҳимиз нима бўлди?» дебди. У: «Касал бўлди, мен уни яхши парвариш қилдим, сўнг вафот этди, мен ҳам тушиб уни дафн қилдим,» дебди. У (Абу Толиб): «Сендан шунга лойиқ эди,» дебди. Бир муддат ўтди, сўнг ўша (жароҳатланган киши) ҳабар етказишни васият қилган Яманлик киши мавсумга етиб келди ва: «Эй Қурайш оиласи!» дебди. Улар: «Мана Қурайш,» дебди. У: «Эй Бану Ҳошим оиласи!» дебди. Улар: «Мана Бану Ҳошим,» дебди. У: «Абу Толиб қани?» дебди. Улар: «Мана Абу Толиб,» дебди. У: «Фалон киши сенга бир ҳабар етказишимни буюрган эдики, фалон киши уни бир ақол учун ўлдирди,» дебди. Шунда Абу Толиб унинг (қотил ёлловчининг) олдига келиб: «Биздан учтанинг бирини танла: агар хоҳласанг, юзта туя тўлаб бер, чунки сен бизнинг ҳамроҳимизни хато билан ўлдирдинг; агар хоҳласанг, қавмингдан эллик киши сен уни ўлдирмаганингга қасамёд қилсин; агар бош тортсанг, биз сени унинг ўрнига ўлдирамиз,» дебди. У қавмига келиб буни уларга айтибди, улар: «Биз қасамёд қиламиз,» дебди. Шунда Бану Ҳошимдан, улардан бир кишига турмушга чиқиб, ундан фарзанд кўрган бир аёл унинг (Абу Толибнинг) олдига келиб: «Эй Абу Толиб, мен шу ўғлимни эллик кишидан бири (қасамёд қилиши)дан озод қилишингни ва унинг қасамёдини олмаслигингни хоҳлайман,» дебди. У ҳам шундай қилди. Сўнг улардан бир киши унинг олдига келиб: «Эй Абу Толиб, сен юзта туя ўрнига эллик кишининг қасамёд қилишини истадинг, ҳар бир кишига икки туядан тўғри келади. Мана бу икки туя, уларни мендан қабул қил ва бошқа қасамёдлар олинадиган жойда менинг қасамёдимни олма,» дебди. У уларни (икки туяни) қабул қилди ва қирқ саккиз киши келиб қасамёд қилди. Ибн Аббос деди: Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, ҳали йил айланмасдан ўша қирқ саккиз кишидан кўз қимирлатадиган бирор жон қолмади (ҳаммаси ўлиб кетди).