باب مَا جَاءَ لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِبَيِّنَةٍ
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ الْمَعْنِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْبَغَايَا اللاَّتِي يُنْكِحْنَ أَنْفُسَهُنَّ بِغَيْرِ بَيِّنَةٍ " . قَالَ يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ رَفَعَ عَبْدُ الأَعْلَى هَذَا الْحَدِيثَ فِي التَّفْسِيرِ وَأَوْقَفَهُ فِي كِتَابِ الطَّلاَقِ وَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Бизга Юсуф ибн Ҳаммод ал-Маъний ал-Басрий ривоят қилди, бизга Абдулаъло ривоят қилди, у Саиддан, у Қатодадан, у Жобир ибн Зайддан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Фоҳишалар — гувоҳсиз ўзларини ўзлари никоҳлайдиганлардир,» дедилар. Юсуф ибн Ҳаммод деди: Абдулаъло бу ҳадисни тафсир (китоби)да марфуъ қилган, талоқ китобида эса уни мавқуф қилиб, марфуъ қилмаган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ . وَهَذَا أَصَحُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ إِلاَّ مَا رُوِيَ عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ مَرْفُوعًا . وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى عَنْ سَعِيدٍ هَذَا الْحَدِيثُ مَوْقُوفًا وَالصَّحِيحُ مَا رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَوْلُهُ لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِبَيِّنَةٍ هَكَذَا رَوَى أَصْحَابُ قَتَادَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِبَيِّنَةٍ . وَهَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ نَحْوَ هَذَا مَوْقُوفًا . وَفِي هَذَا الْبَابِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنَ التَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ قَالُوا لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِشُهُودٍ . لَمْ يَخْتَلِفُوا فِي ذَلِكَ مَنْ مَضَى مِنْهُمْ إِلاَّ قَوْمًا مِنَ الْمُتَأَخِّرِينَ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ . وَإِنَّمَا اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي هَذَا إِذَا شَهِدَ وَاحِدٌ بَعْدَ وَاحِدٍ فَقَالَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ لاَ يَجُوزُ النِّكَاحُ حَتَّى يَشْهَدَ الشَّاهِدَانِ مَعًا عِنْدَ عُقْدَةِ النِّكَاحِ . وَقَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ إِذَا أُشْهِدَ وَاحِدٌ بَعْدَ وَاحِدٍ فَإِنَّهُ جَائِزٌ إِذَا أَعْلَنُوا ذَلِكَ . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَغَيْرِهِ . هَكَذَا قَالَ إِسْحَاقُ فِيمَا حَكَى عَنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يَجُوزُ شَهَادَةُ رَجُلٍ وَامْرَأَتَيْنِ فِي النِّكَاحِ . وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Ғундар Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у Саид ибн Абу Арубадан шунга ўхшаш (ривоят қилди), лекин уни марфуъ қилмади, ва бу саҳиҳроқдир. Абу Исо (Термизий) деди: Бу маҳфуз (сақланган) бўлмаган ҳадисдир. Абдулаълодан, у Саиддан, у Қатодадан марфуъ ҳолда ривоят қилинганидан бошқа ҳеч кимнинг уни марфуъ қилганини билмаймиз. Абдулаълодан, у Саиддан бу ҳадис мавқуф ҳолда ҳам ривоят қилинган. Саҳиҳ (ривоят) эса Ибн Аббосдан: «Гувоҳсиз никоҳ (бўлмайди),» деган ўз сўзи (сифатида) ривоят қилинганидир. Қатоданинг шогирдлари Қатодадан, у Жобир ибн Зайддан, у Ибн Аббосдан: «Гувоҳсиз никоҳ (бўлмайди),» (деб) шундай ривоят қилган. Саид ибн Абу Арубадан ҳам бир нечалар шунга ўхшаш мавқуф ҳолда ривоят қилган. Бу бобда Имрон ибн Ҳусайн, Анас ва Абу Ҳурайрадан (ривоятлар) бор. Бу (масалада) амал Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашобларидан ва улардан кейинги тобеинлар ҳамда бошқалардан бўлган илм аҳли наздида шундайдир, улар: «Гувоҳларсиз никоҳ (бўлмайди),» деганлар. Ўтганларидан кейинги илм аҳлининг баъзи мутааххир (кейинги) бир гуруҳидан бошқа ҳеч ким бунда ихтилоф қилмаган. Илм аҳли бунда фақат гувоҳ бирин-кетин (биттадан) гувоҳлик берган ҳолатда ихтилоф қилган. Куфа аҳли ва бошқалардан бўлган илм аҳлининг аксарияти: «Икки гувоҳ никоҳ ақдида биргаликда гувоҳлик бермагунча никоҳ жоиз бўлмайди,» деган. Мадина аҳлининг баъзилари эса, агар бирин-кетин гувоҳлик берилса, уни эълон қилсалар, жоиз, деб ҳисоблаган. Бу Молик ибн Анас ва бошқаларнинг сўзидир. Исъҳоқ Мадина аҳлидан ҳикоя қилиб шундай деган. Баъзи илм аҳли: «Никоҳда бир эркак ва икки аёлнинг гувоҳлиги жоиз,» деган. Бу Аҳмад ва Исъҳоқнинг сўзидир.