حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْثَرُ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم التَّشَهُّدَ فِي الصَّلاَةِ وَالتَّشَهُّدَ فِي الْحَاجَةِ قَالَ " التَّشَهُّدُ فِي الصَّلاَةِ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ " . وَالتَّشَهُّدُ فِي الْحَاجَةِ " إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَسَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا فَمَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلاَ هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ " . وَيَقْرَأُ ثَلاَثَ آيَاتٍ . قَالَ عَبْثَرٌ فَفَسَّرَهُ لَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ : (اتَّقوا الله حقَّ تقاتهِ ولا تموتنَّ إلاَّ وأنتمْ مسلمونَ). (اتّقوا الله الَّذي تساءلونَ بهِ والأرحامَ إنَّ اللهَ كانَ عليكُم رقيباً). (اتَّقوا الله وقولوا قولاً سديداً). قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ حَدِيثٌ حَسَنٌ رَوَاهُ الأَعْمَشُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَكِلاَ الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحٌ لأَنَّ إِسْرَائِيلَ جَمَعَهُمَا فَقَالَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ وَأَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَقَدْ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِنَّ النِّكَاحَ جَائِزٌ بِغَيْرِ خُطْبَةٍ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَغَيْرِهِ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Абсар ибн ал-Қосим ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абу Исъҳоқдан, у Абул-Аҳвасдан, у Абдуллаҳдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга намоздаги ташаҳҳудни ва ҳожат (чоғи)даги ташаҳҳудни ўргатдилар. У: «Намоздаги ташаҳҳуд: Ат-таҳийяату лиллааҳи вас-салаваату ват-тоййибаату, ас-салааму алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллааҳи ва баракаатуҳу, ас-салааму алайнаа ва алаа ибаадиллааҳис-соолиҳийн. Ашҳаду ан лаа илааҳа иллаллааҳу ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва Расулуҳу (Барча таъзимлар, намозлар ва пок сўзлар Аллаҳ учундир. Салом сенга бўлсин, эй Набий, ва Аллаҳнинг раҳмати ва баракотлари. Салом бизга ва Аллаҳнинг солиҳ бандаларига бўлсин. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад — Унинг бандаси ва Расулидир),» дедилар. Ҳожат (чоғи)даги ташаҳҳуд эса: «Иннал-ҳамда лиллааҳи настаъийнуҳу ва настағфируҳу ва наъуузу биллааҳи мин шуруури анфусинаа ва саййиаати аъмаалинаа, фа ман яҳдиҳиллааҳу фа лаа музилла лаҳу, ва ман юзлил фа лаа ҳаадия лаҳу, ва ашҳаду ан лаа илааҳа иллаллааҳу ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва Расулуҳу (Албатта, ҳамд Аллаҳ учундир, Ундан ёрдам сўраймиз ва Ундан мағфират сўраймиз, ва нафсларимизнинг ёмонликларидан ҳамда амалларимизнинг ёмонликларидан Аллаҳга паноҳ тилаймиз. Аллаҳ кимни ҳидоят қилса, уни адаштирувчи йўқ, кимни адаштирса, унга ҳидоят қилувчи йўқ. Ва гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад — Унинг бандаси ва Расулидир),» (деб), сўнг учта оят ўқийди. Абсар деди: Суфён ас-Саврий буни бизга (мана бу оятлар деб) тафсир қилди: «Аллаҳдан, Унга лойиқ тақво билан қўрқинг ва фақат мусулмон бўлган ҳолингизда ўлингиз,» (Оли Имрон сураси, 102). «Ўзаро (ҳақ) сўрашадиган Аллаҳдан ва қариндошлик (ришталарини узиш)дан қўрқинг. Албатта, Аллаҳ устингиздан кузатиб турувчидир,» (Нисо сураси, 1). «Аллаҳдан қўрқинг ва тўғри сўз сўзланг,» (Аҳзоб сураси, 70). (Термизий) деди: Бу бобда Адий ибн Ҳотимдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абдуллаҳнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Уни ал-Аъмаш Абу Исъҳоқдан, у Абул-Аҳвасдан, у Абдуллаҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган. Уни Шуъба (ҳам) Абу Исъҳоқдан, у Абу Убайдадан, у Абдуллаҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган. Иккала ҳадис ҳам саҳиҳдир, чунки Исроил иккаласини жамлаб: «Абу Исъҳоқдан, у Абул-Аҳвас ва Абу Убайдадан, улар Абдуллаҳ ибн Масъуддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан,» деган. Баъзи илм аҳли: «Никоҳ хутбасиз ҳам жоиз,» деган. Бу Суфён ас-Саврий ва илм аҳлидан бошқаларнинг сўзидир.