حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَيُّوبَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَلاَ الْمَصَّتَانِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ الْفَضْلِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ وَابْنِ الزُّبَيْرِ . وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَلاَ الْمَصَّتَانِ " . وَرَوَى مُحَمَّدُ بْنُ دِينَارٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنِ الزُّبَيْرِ عَنِ النَّبِيِّ عَلَيْهِ الصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ . وَزَادَ فِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ دِينَارٍ الْبَصْرِيُّ عَنِ الزُّبَيْرِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ . وَالصَّحِيحُ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ حَدِيثُ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَقَالَ الصَّحِيحُ عَنِ ابْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ دِينَارٍ خَطَأٌ أَخْطَأَ فِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ دِينَارٍ وَزَادَ فِيهِ عَنِ الزُّبَيْرِ وَإِنَّمَا هُوَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الزُّبَيْرِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ . وَقَالَتْ عَائِشَةُ أُنْزِلَ فِي الْقُرْآنِ عَشْرُ رَضَعَاتٍ مَعْلُومَاتٍ . فَنُسِخَ مِنْ ذَلِكَ خَمْسٌ وَصَارَ إِلَى خَمْسِ رَضَعَاتٍ مَعْلُومَاتٍ . فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالأَمْرُ عَلَى ذَلِكَ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ بِهَذَا . وَبِهَذَا كَانَتْ عَائِشَةُ تُفْتِي وَبَعْضُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ أَحْمَدُ بِحَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَلاَ الْمَصَّتَانِ " . وَقَالَ إِنْ ذَهَبَ ذَاهِبٌ إِلَى قَوْلِ عَائِشَةَ فِي خَمْسِ رَضَعَاتٍ فَهُوَ مَذْهَبٌ قَوِيٌّ . وَجَبُنَ عَنْهُ أَنْ يَقُولَ فِيهِ شَيْئًا . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ يُحَرِّمُ قَلِيلُ الرَّضَاعِ وَكَثِيرُهُ إِذَا وَصَلَ إِلَى الْجَوْفِ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالأَوْزَاعِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَوَكِيعٍ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ . عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ وَيُكْنَى أَبَا مُحَمَّدٍ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ قَدِ اسْتَقْضَاهُ عَلَى الطَّائِفِ وَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ أَدْرَكْتُ ثَلاَثِينَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло ас-Санъоний ривоят қилди, у деди: бизга ал-Муътамир ибн Сулаймон ривоят қилди, у деди: мен Айюбдан эшитдим, у Абдуллаҳ ибн Абу Мулайкадан, у Абдуллаҳ ибн аз-Зубайрдан, у Оишадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у: «Бир марта эмиш ҳам, икки марта эмиш ҳам ҳаром қилмайди,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу бобда Уммул-Фазл, Абу Ҳурайра, аз-Зубайр ибн ал-Аввом ва Ибн аз-Зубайрдан ҳам (ривоятлар бор). Бу ҳадисни бир неча киши Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Абдуллаҳ ибн аз-Зубайрдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Бир марта эмиш ҳам, икки марта эмиш ҳам ҳаром қилмайди,» деб ривоят қилган. Муҳаммад ибн Динор эса Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Абдуллаҳ ибн аз-Зубайрдан, у аз-Зубайрдан, у Набий (алайҳис-салоту вассалом)дан ривоят қилиб, Муҳаммад ибн Динор ал-Басрий уни аз-Зубайрдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (деб) зиёда қилган, бу эса маҳфуз (сақланган) эмас. Ҳадис аҳли наздида саҳиҳ бўлгани Ибн Абу Мулайканинг Абдуллаҳ ибн аз-Зубайрдан, у Оишадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (қилган ривоятидир). Абу Исо (Термизий) деди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Мен буни Муҳаммаддан (Бухорийдан) сўрадим, у: саҳиҳ бўлгани Ибн аз-Зубайрдан, у Оишадан (ривоятидир), Муҳаммад ибн Динорнинг ҳадиси эса хатодир; Муҳаммад ибн Динор унда хато қилиб, аз-Зубайрдан (деб) зиёда қилган, аслида у Ҳишом ибн Урванинг отасидан, у аз-Зубайрдан (ривоятидир), деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳли шунга амал қилади. Оиша: «Қуръанда маълум ўн марта эмизиш (ҳақида оят) нозил бўлган, сўнг ундан бештаси насх қилиниб, маълум беш марта эмизишга айланди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этганларида иш шу (ҳукм) устида эди,» деди. Буни бизга Ишоқ ибн Мусо ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, у Абдуллаҳ ибн Абу Бакрдан, у Амрадан, у Оишадан шу (ҳадисни ривоят қилди). Оиша ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг баъзи аёллари шунга кўра фатво берардилар; бу Шофиъий ва Ишоқнинг ҳам сўзидир. Аҳмад эса Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Бир марта эмиш ҳам, икки марта эмиш ҳам ҳаром қилмайди,» (деган) ҳадислари билан (амал қилиб) айтди ва: агар ким Оишанинг беш марта эмизиш ҳақидаги сўзига борса, бу кучли мазҳабдир, деди, аммо бу ҳақда бирор нарса дейишдан ўзини тортди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳли эса: эмизишнинг ози ҳам, кўпи ҳам ичакка (ошқозонга) етиб борса ҳаром қилади, деди; бу Суфён ас-Саврий, Молик ибн Анас, ал-Авзоий, Абдуллаҳ ибн ал-Муборак, Вакииъ ва Куфа аҳлининг сўзидир. Абдуллаҳ ибн Абу Мулайка — у Абдуллаҳ ибн Убайдуллаҳ ибн Абу Мулайкадир, куняси Абу Муҳаммад бўлиб, Абдуллаҳ (ибн аз-Зубайр) уни Тоифда қози этиб тайинлаган эди. Ибн Журайж Ибн Абу Мулайкадан ривоят қилиб, у: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ўттиз нафар саҳобасига етишдим,» деди.