Бир савдода икки савдонинг ман этилиши

Savdo-sotiq kitobi · 1 ҳадис

باب مَا جَاءَ فِي النَّهْىِ عَنْ بَيْعَتَيْنِ، فِي بَيْعَةٍ

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعَتَيْنِ فِي بَيْعَةٍ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ مَسْعُودٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَدْ فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا بَيْعَتَيْنِ فِي بَيْعَةٍ ‏.‏ أَنْ يَقُولَ أَبِيعُكَ هَذَا الثَّوْبَ بِنَقْدٍ بِعَشَرَةٍ وَبِنَسِيئَةٍ بِعِشْرِينَ وَلاَ يُفَارِقُهُ عَلَى أَحَدِ الْبَيْعَيْنِ فَإِذَا فَارَقَهُ عَلَى أَحَدِهِمَا فَلاَ بَأْسَ إِذَا كَانَتِ الْعُقْدَةُ عَلَى وَاحِدٍ مِنْهُمَا ‏.‏ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَمِنْ مَعْنَى نَهْىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعَتَيْنِ فِي بَيْعَةٍ أَنْ يَقُولَ أَبِيعُكَ دَارِي هَذِهِ بِكَذَا عَلَى أَنْ تَبِيعَنِي غُلاَمَكَ بِكَذَا فَإِذَا وَجَبَ لِي غُلاَمُكَ وَجَبَ لَكَ دَارِي ‏.‏ وَهَذَا يُفَارِقُ عَنْ بَيْعٍ بِغَيْرِ ثَمَنٍ مَعْلُومٍ وَلاَ يَدْرِي كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا عَلَى مَا وَقَعَتْ عَلَيْهِ صَفْقَتُهُ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ривоят қилди, у деди: бизга Абда ибн Сулаймон ривоят қилди, Муҳаммад ибн Амрдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир савдода икки савдо (қилиш)дан қайтардилар. Бу бобда Абдуллаҳ ибн Амр, Ибн Умар ва Ибн Масъуддан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли ҳузурида амал шу устидадир. Баъзи илм аҳли буни шундай тушунтириб: бир савдода икки савдо — киши: «Сенга бу кийимни нақд пулга ўн (тангага), насияга (қарзга) йигирма (тангага) сотаман» деб, икки савдонинг бирини (аниқлаб) ажратмасдан ундан ажралиб кетишидир, деганлар. Агар у икки савдодан бирини (аниқлаб) ажралиб кетса, келишув улардан бири устида бўлгани учун, ҳеч қанақа зарари йўқ. Шофеъий деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бир савдода икки савдодан қайтаришлари маъноларидан бири — кишининг: «Сенга бу уйимни шунча (пулга) сотаман, сен менга ғуломингни шунча (пулга) сотишинг шарти билан; сенинг ғуломингни мен оладиган бўлсам, менинг уйимни сен оласан» дейишидир. Бу (савдо) маълум бўлмаган нарх билан савдо қилишни келтириб чиқаради ва уларнинг ҳар бири ўз битими ниманинг устида тушганини билмайди.