Далил даъвогардан, қасам айбланувчидан

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ حَضْرَمَوْتَ وَرَجُلٌ مِنْ كِنْدَةَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ الْحَضْرَمِيُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذَا غَلَبَنِي عَلَى أَرْضٍ لِي ‏.‏ فَقَالَ الْكِنْدِيُّ هِيَ أَرْضِي وَفِي يَدِي لَيْسَ لَهُ فِيهَا حَقٌّ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِلْحَضْرَمِيِّ ‏"‏ أَلَكَ بَيِّنَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلَكَ يَمِينُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الرَّجُلَ فَاجِرٌ لاَ يُبَالِي عَلَى مَا حَلَفَ عَلَيْهِ وَلَيْسَ يَتَوَرَّعُ مِنْ شَيْءٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لَيْسَ لَكَ مِنْهُ إِلاَّ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقَ الرَّجُلُ لِيَحْلِفَ لَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا أَدْبَرَ ‏"‏ لَئِنْ حَلَفَ عَلَى مَالِكَ لِيَأْكُلَهُ ظُلْمًا لَيَلْقَيَنَّ اللَّهَ وَهُوَ عَنْهُ مُعْرِضٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, у Симок ибн Ҳарбдан, у Алқама ибн Воил ибн Ҳужрдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Ҳазрамавтдан бир киши ва Киндадан бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келди. Ҳазрамавий: «Эй Аллаҳнинг Расули, бу киши менинг еримни эгаллаб олди,» деди. Киндий: «У менинг ерим, менинг қўлимда (қарамоғимда)дир, унинг унда ҳеч ҳаққи йўқ,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ҳазрамавийга: «Сенда далил (гувоҳ) борми?» дедилар. У: «Йўқ,» деди. (У): «Унда сенга унинг қасами (қолди),» дедилар. У: «Эй Аллаҳнинг Расули, бу киши фожир (ёлғончи), нима устига қасам ичишидан парво қилмайди, ҳеч нарсадан тойинмайди,» деди. (У): «Сен учун ундан фақат шу (қасам) бордир,» дедилар. (Рови) деди: У киши қасам ичиш учун кетди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) у ортига бурилганда дедилар: «Агар у сенинг молингни ноҳақ ейиш учун қасам ичган бўлса, Аллаҳга шундай йўлиқадики, У ундан юз ўгирган ҳолда бўлади.» (Термизий) деди: бу бобда Умар, Ибн Аббос, Абдуллаҳ ибн Амр ва ал-Ашъас ибн Қайсдан (ҳам ривоятлар бор). Абу Исо (Термизий) деди: Воил ибн Ҳужр ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَنْبَأَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، وَغَيْرُهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي خُطْبَتِهِ ‏ "‏ الْبَيِّنَةُ عَلَى الْمُدَّعِي وَالْيَمِينُ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ فِي إِسْنَادِهِ مَقَالٌ ‏.‏ وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْعَرْزَمِيُّ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ضَعَّفَهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَغَيْرُهُ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн Мушир ва бошқалар хабар берди, у Муҳаммад ибн Убайдуллаҳдан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз хутбаларида дедилар: «Далил (гувоҳ келтириш) даъвогарнинг зиммасида, қасам эса ўзига даъво қилинаётган кишининг зиммасидадир.» Бу ҳадиснинг санадида (эътирозли) сўз бор. Муҳаммад ибн Убайдуллаҳ ал-Арзамий ҳофизаси томонидан ҳадисда заиф саналади. Ибн ал-Муборак ва бошқалар уни заиф деганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ الْجُمَحِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى أَنَّ الْيَمِينَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ الْبَيِّنَةَ عَلَى الْمُدَّعِي وَالْيَمِينَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Саҳл ибн Аскар ал-Бағдодий ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Юсуф ривоят қилди, у деди: бизга Нофиъ ибн Умар ал-Жумаҳий ривоят қилди, у Абдуллаҳ ибн Абу Мулайкадан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қасам ўзига даъво қилинаётган кишининг зиммасида эканлигига ҳукм қилдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган илм аҳли ҳузурида амал шунга: далил (гувоҳ) даъвогарнинг зиммасида, қасам эса ўзига даъво қилинаётган кишининг зиммасидадир, деганга биноандир.