حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْعَجْمَاءُ جُرْحُهَا جُبَارٌ وَالْبِئْرُ جُبَارٌ وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ " . حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَعَمْرِو بْنِ عَوْفٍ الْمُزَنِيِّ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَتَفْسِيرُ حَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " الْعَجْمَاءُ جُرْحُهَا جُبَارٌ " . يَقُولُ هَدَرٌ لاَ دِيَةَ فِيهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَعْنَى قَوْلِهِ " الْعَجْمَاءُ جُرْحُهَا جُبَارٌ " . فَسَّرَ ذَلِكَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا الْعَجْمَاءُ الدَّابَّةُ الْمُنْفَلِتَةُ مِنْ صَاحِبِهَا فَمَا أَصَابَتْ فِي انْفِلاَتِهَا فَلاَ غُرْمَ عَلَى صَاحِبِهَا . " وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ " . يَقُولُ إِذَا احْتَفَرَ الرَّجُلُ مَعْدِنًا فَوَقَعَ فِيهَا إِنْسَانٌ فَلاَ غُرْمَ عَلَيْهِ وَكَذَلِكَ الْبِئْرُ إِذَا احْتَفَرَهَا الرَّجُلُ لِلسَّبِيلِ فَوَقَعَ فِيهَا إِنْسَانٌ فَلاَ غُرْمَ عَلَى صَاحِبِهَا . " وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ " . وَالرِّكَازُ مَا وُجِدَ فِي دَفْنِ أَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ . فَمَنْ وَجَدَ رِكَازًا أَدَّى مِنْهُ الْخُمُسَ إِلَى السُّلْطَانِ وَمَا بَقِيَ فَهُوَ لَهُ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳайвоннинг етказган жароҳати бекордир (ғарамсиз), қудуқ (сабабли ҳалок бўлиш) бекордир, кон (сабабли ҳалок бўлиш) бекордир; рикоз (қадимги кўмилган хазина)да эса бешдан бир (закот) бордир,» дедилар. Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Ибн Шиҳобдан, у Саид ибн ал-Мусайяб ва Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, улар Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашини (ривоят қилди). У (Термизий) деди: бу бобда Жобир, Амр ибн Авф ал-Музаний ва Убода ибн ас-Сомитдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Бизга ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ибн Анас хабар берди, ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг «ҳайвоннинг етказган жароҳати бекордир» деган ҳадисининг тафсири (шуки): у — беҳуда (кетади), унда дия (хунпули) йўқ, дейди. Абу Исо (Термизий) деди: «ҳайвоннинг етказган жароҳати бекордир» деган сўзининг маъносини баъзи илм аҳли шундай тафсир қилди: улар дедиларки, «ал-ажмў» — эгасидан қочиб кетган ҳайвондир; у қочиб кетганида нимани (зарар) етказса, эгасига тўлов йўқдир. «Кон бекордир» (дегани): киши бир кон қазса-да, унга бир инсон йиқилиб (ҳалок бўл)са, унга тўлов йўқ, дейди; қудуқ ҳам шундай: киши уни (умумий) йўл учун қазса-да, унга бир инсон йиқилиб (ҳалок бўл)са, эгасига тўлов йўқдир. «Рикозда бешдан бир бордир» (дегани): рикоз — жоҳилият аҳлининг кўмилган (хазинаси)дан топилган нарсадир. Ким рикоз топса, ундан бешдан бирни ҳокимга топширади, қолгани эса уники бўлади.