حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَحْيَى أَرْضًا مَيِّتَةً فَهِيَ لَهُ وَلَيْسَ لِعِرْقِ ظَالِمٍ حَقٌّ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ قَالُوا لَهُ أَنْ يُحْيِيَ الأَرْضَ الْمَوَاتَ بِغَيْرِ إِذْنِ السُّلْطَانِ . وَقَدْ قَالَ بَعْضُهُمْ لَيْسَ لَهُ أَنْ يُحْيِيَهَا إِلاَّ بِإِذْنِ السُّلْطَانِ . وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَعَمْرِو بْنِ عَوْفٍ الْمُزَنِيِّ جَدِّ كَثِيرٍ وَسَمُرَةَ . حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيَّ عَنْ قَوْلِهِ " وَلَيْسَ لِعِرْقِ ظَالِمٍ حَقٌّ " . فَقَالَ الْعِرْقُ الظَّالِمُ الْغَاصِبُ الَّذِي يَأْخُذُ مَا لَيْسَ لَهُ . قُلْتُ هُوَ الرَّجُلُ الَّذِي يَغْرِسُ فِي أَرْضِ غَيْرِهِ قَالَ هُوَ ذَاكَ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абдулваҳҳоб ас-Сақафий хабар берди, у деди: бизга Айюб хабар берди, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Саид ибн Зайддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилиб): У: «Ким ўлик (эгасиз) ерни обод қилса, у уники бўлади; золим (кишининг) томирига эса ҳақ йўқдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилари уни Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мурсал қилиб ривоят қилган. Баъзи илм аҳли шу ҳадисга амал қилади, бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир; улар: унга ҳоким рухсатисиз эгасиз ерни обод қилиш (ҳаққи) бор, дедилар. Баъзилари эса: унга уни фақат ҳоким рухсати билан обод қилиш (жоиз), деди. Биринчи сўз саҳиҳроқдир. У (Термизий) деди: бу бобда Жобир, Касирнинг бобоси Амр ибн Авф ал-Музаний ва Самурадан ҳам (ривоятлар) бор. Бизга Абу Мусо Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, у деди: мен Абул-Валид ат-Таёлисийдан «золим томирига ҳақ йўқдир» деган сўзи ҳақида сўрадим. У: золим томир — ўзиники бўлмаган нарсани олувчи ғосибдир, деди. Мен: у бошқанинг ерида (дарахт) экувчи кишими? дедим. У: ўша, деди.