حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَلاَةِ الرَّجُلِ وَهُوَ قَاعِدٌ فَقَالَ " مَنْ صَلَّى قَائِمًا فَهُوَ أَفْضَلُ وَمَنْ صَلَّى قَاعِدًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَائِمِ وَمَنْ صَلَّى نَائِمًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَاعِدِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَنَسٍ وَالسَّائِبِ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга Исо ибн Юнус ривоят қилди, бизга Ҳусайн ал-Муаллим Абдуллаҳ ибн Бурайдадан, у Имрон ибн Ҳусайн (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди)ки, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кишининг ўтирган ҳолда намоз ўқиши ҳақида сўрадим. У зот: «Ким тик туриб ўқиса, у афзалдир; ким ўтириб ўқиса, унга тик турувчининг ажрининг ярми (бўлади); ким ётган ҳолда ўқиса, унга ўтирувчининг ажрининг ярми (бўлади),» дедилар. (Термизий) деди: Бу бобда Абдуллаҳ ибн Амр, Анас, ас-Соиб ва Ибн Умардан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо (Термизий) деди: Имрон ибн Ҳусайннинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ إِلاَّ أَنَّهُ يَقُولُ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَلاَةِ الْمَرِيضِ فَقَالَ " صَلِّ قَائِمًا فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَقَاعِدًا فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَعَلَى جَنْبٍ " . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ بِهَذَا الْحَدِيثِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَوَى عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ نَحْوَ رِوَايَةِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ . وَقَدْ رَوَى أَبُو أُسَامَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ نَحْوَ رِوَايَةِ عِيسَى بْنِ يُونُسَ . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي صَلاَةِ التَّطَوُّعِ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنِ الْحَسَنِ قَالَ إِنْ شَاءَ الرَّجُلُ صَلَّى صَلاَةَ التَّطَوُّعِ قَائِمًا وَجَالِسًا وَمُضْطَجِعًا . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي صَلاَةِ الْمَرِيضِ إِذَا لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يُصَلِّيَ جَالِسًا فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يُصَلِّي عَلَى جَنْبِهِ الأَيْمَنِ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ يُصَلِّي مُسْتَلْقِيًا عَلَى قَفَاهُ وَرِجْلاَهُ إِلَى الْقِبْلَةِ . وَقَالَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ " مَنْ صَلَّى جَالِسًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَائِمِ " . قَالَ هَذَا لِلصَّحِيحِ وَلِمَنْ لَيْسَ لَهُ عُذْرٌ . يَعْنِي فِي النَّوَافِلِ فَأَمَّا مَنْ كَانَ لَهُ عُذْرٌ مِنْ مَرَضٍ أَوْ غَيْرِهِ فَصَلَّى جَالِسًا فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ الْقَائِمِ . وَقَدْ رُوِيَ فِي بَعْضِ هَذَا الْحَدِيثِ مِثْلُ قَوْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ .
Бу ҳадис Иброҳим ибн Таҳмондан ҳам шу иснод билан ривоят қилинган, фақат у: «Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилди)ки, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан касалнинг намози ҳақида сўрадим. У зот: «Тик туриб ўқи; агар қодир бўлмасанг, ўтириб; агар қодир бўлмасанг, ён (томонинг) устида (ўқи),» дедилар,» дейди. Буни бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Вакииъ Иброҳим ибн Таҳмондан, у Ҳусайн ал-Муаллимдан шу ҳадисни (ривоят қилди). Абу Исо (Термизий) деди: Биз Ҳусайн ал-Муаллимдан Иброҳим ибн Таҳмоннинг ривоятига ўхшаш (тарзда) ривоят қилган бирорта кишини билмаймиз. Абу Усома ва бир нечалар Ҳусайн ал-Муаллимдан Исо ибн Юнуснинг ривоятига ўхшаш (тарзда) ривоят қилганлар. Бу ҳадиснинг маъноси баъзи илм аҳли ҳузурида нафл намоз ҳақидадир. Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Ибн Абу Адий Ашъас ибн Абдулмаликдан, у Ҳасандан (ривоят қилди)ки, у: «Киши хоҳласа, нафл намозини тик туриб, ўтириб ва ён томонида ётиб ўқий олади,» деди. Илм аҳли касал ўтирган ҳолда ўқишга қодир бўлмаса, намози (қандай бўлиши) ҳақида ихтилоф қилганлар. Баъзи илм аҳли: «Ўнг ёни устида ўқийди,» дедилар. Баъзилари: «Чалқанча ётиб, оёқлари қибла томон (бўлиб) ўқийди,» дедилар. Суфён ас-Саврий бу ҳадисдаги «Ким ўтириб ўқиса, унга тик турувчининг ажрининг ярми (бўлади)» (сўзи) ҳақида: «Бу соғлом киши ва узри бўлмаган киши учун, яъни нафлларда; аммо кимда касаллик ёки бошқа узр бўлиб, ўтириб ўқиса, унга тик турувчининг ажридай (ажр бўлади),» деди. Бу ҳадиснинг баъзисида Суфён ас-Саврийнинг сўзига ўхшаш (тарзда ҳам) ривоят қилинган.